David Schulist, prezes Towarzystwa Dziedzictwa w Wilnie
(Kanada) - 18 05 08 r. Lipusz.

---

Margaret R. Biernaskie - autorka pracy o genealogii Biernackich -
18.05. 08 r. Lipusz.

---

Trwają uroczystości i wizyty związane ze 150-leciem kaszubskiego osadnictwa w Kanadzie.

Akcję tą zainaugurowano w USA na terenie powiatu Portage Wisconsin (Stevens Point). Uczestnicząca w tej uroczystości kurator Muzeum Polsko-Kanadyjskiego Dziedzictwa w Wilnie Shirley Mask Connoly z Ottawy przypomniała w jej trakcie o 150 rocznicy (1857 r.) przyjazdu Kaszubów do USA.

Jako pierwszy Kaszub przybył do USA Michał v. Kociczkowski 4.9.1857 r. (urodził się w Półcznie parafia Ugoszcz, żona jego pochodziła z Podjazdu w parafii Sulęczyno. Był jak na te czasy człowiekiem w miarę wykształconym bowiem posiadał maturę i był kilka lat w seminarium, zapewne w Pelplinie. Znał języki niemiecki i francuski. Tenże po krótkim pobycie w Milwaukee udał się do powiatu Portage w stanie Wisconsin i tam zakupił znaczne połacie ziemi.
Do tej postaci nawiązała Shirley Mask Connolly (jej przodkowie pochodzą z Tuszków i z parafii Leśno), gdy wygłaszała referat w Portage County Library w październiku 2007 r. w Stevens Point. Wystąpienie to wygłoszone zostało w związku ze 150 rocznicą przybycia Kaszubów do Kanady, które w tamtym 2007 roku było tam obchodzone. Świadczą o tym artykuły zamieszczane w tamtejszej prasie i tak w Portage County Gazette 7.12.2007; The Leather Eganville Ontario 21.11.2007; This Week Barry’s Bay Ont.
Kolejny referat o osadnictwie Kaszubów Shirley wygłosiła 29.1.2008 r. na Uniwersytecie św. Pawła w Ottawie przy licznym udziale potomków kaszubskich pionierów z okolic Ottawy, Wilna, Barry’s Bay, Otter Lake Quebec, Polskiego Instytutu Sztuki i Nauki w Kanadzie, polskiego ambasadora w Kanadzie Piotra Ogrodzińskiego i Davida Shulista, prezesa Towarzystwa Dziedzictwa w Wilnie. Kolejna uroczystość miała miejsce w kościele w Round Lake z udziałem Shirley 17.2.2008 r. Następna w kościele św. Jadwigi w Barry’s Bay z uroczystą Mszą Św., którą odprawił Mgr Ambrose Pick (Pycha-Lipiński) 27.4.2008 r. Po tym nabożeństwie odbyło się spotkanie przy herbacie w sali kościelnej mieszczącej się w jego podziemniu.
Coroczny Dzień (Polish Day) 3 Maja miał miejsce w Parku Muzeum w Wilnie. Po Mszy Św. odbyła się zabawa i występy artystyczne oraz wesołe zabawy.
Główne uroczystości czekają mieszkańców kanadyjskich Kaszubów na początku sierpnia w Wilnie w Polsko – Kanadyjskim Parku Dziedzictwa.
Uroczystą Mszę Św. odprawi ks. Prałat Ambrose Pick (89 lat) w kościele w Wilnie. Nie zabraknie na tych uroczystościach oficjalnych przedstawicieli władz kanadyjskich, lokalnego parlamentu, a także gości Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego z Gdańska na czele z prezesem Arturem Jabłońskim.
Przedłużeniem jubileuszu będą dalsze spotkania we wrześniu i październiku tego roku na Wyżynie Madawaski, na której Kaszubi się osiedlili.
Wielkie zasługi dla Kaszub kanadyjskich położył Paweł Brzeski ur. w Mściszewicach (1914-2008), który zmarł 12.5. tego roku w Toronto, a pogrzeb odbył się w Kartuzach 30.5.2008 r. On to właściwie odkrył kanadyjskie Kaszuby, które stały się pasją jego życia. Często urządzał wycieczki z Toronto, zbierał bogatą dokumentację o najstarszych osadnikach, sprowadzał Kaszubów z Polski (mnie 3 razy), ks. Zbigniewa. Kulwikowskiego i innych. Niech mu Bóg za to wynagrodzi.
Zanim odbędą się główne uroczystości 150-lecia w Ontario na początku maja tego roku 26 osób z Ontario wybrało się do Polski i w dniach 10-23 maja zwiedzało pomorskie Kaszuby. Na lotnisku w stolicy powitali ich działacze warszawskiego oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego.
Na kaszubskiej ziemi stanęli przedstawiciele dawnych emigrantów m.in. John Glofcheske, Benedict Burchat, Jeremi Laginski, ks. Mervin Coulas, Stella Madigan, Cecilie Dombrowskie, David Shulist, Margaret Biernaskie autorka pracy o ks. Biernacki – wielce zasłużonym kapłanie dla polskości, proboszczu w Barry’s Bay, Yakabuski, Peplinski, Trebinskie, Cybilskie i Stubinsky.
Ta ich sentymentalna trasa po kraju ich przodków wiodła przez Kraków, Zakopane, Częstochowę, Toruń, Bytów, Lipusz, Chojnice, Wiele, Brusy, Borzyszkowy, Parchowo, Łubianę, Kościerzynę, Trójmiasto, Półwysep Helski, Kartuzy, Sianowo, Chmielno i Wdzydze.
Na uwagę zasługują szczególnie spotkania w Lipuszu, Sianowie i Żukowie. W Żukowie goście z Wyżyny Madawaski mieli okazję być gośćmi V Wojewódzkiej Konferencji Nauczycieli Regionalistów. Na jej przemawiał David Shulist prezes Towarzystwa Dziedzictwa w Wilnie. Przed kilku laty niewiele umiał po kaszubsku, a obecnie już dobrze radzi sobie z tym językiem. Jego wystąpienie zrobiło niezwykłe wrażenie na uczestnikach tego spotkania. Jest on mocno zaangażowany w rozwój języka kaszubskiego i kultury kaszubskiej na Wyżynie Madawaski, o czym świadczy muzeum w Wilnie, którego jest twórcą. Konferencję prowadził red. Eugeniusz Pryczkowski. Postawą naszych rodaków z Ontario był zafascynowany także przemawiający senator Kazimierz Kleina.
Wizyta potomków z prowincji Ontario w Sianowie przypadła na Boże Ciało z procesją, którą prowadził proboszcz Eugeniusz Grzędzicki. Ewangelię w języku angielskim przeczytał ks. Mervin Coulas. Bardzo trafnie wyraził się o tej uroczystości Benedict Burchat wspominając, że wiara u was jest mocna, u nich procesje już zaginęły, trzymajcie tę wiarę. Interesujący był także wywiad z Johnem Glofcheskie (Główczewski), który już 40 lat mieszka w Toronto i podobnie jak David Shulist jak na warunki kanadyjskie z werwą przemawiał po kaszubsku, chociaż była to kaszubszczyzna z czasów przed 1838 r.
Telewizja Gdańska emitowała dość długie migawki ze spotkań w Żukowie i Sianowie, co przyczyniło się bardzo znacząco do spopularyzowania na Pomorzu uroczystości 150 lecia osadnictwa kaszubskiego w Kanadzie.
Trzecie już ściśle liturgiczne spotkanie miało miejsce w Lipuszu 18.5. w miejscowym kościele, gdzie Mszę Św. koncelebrowali ks. Mervin Coulas i ks. Władysław Szulist. Gości przywitał po polsku ks. Jan Ostrowski, następnie odczytał powitanie po angielsku ks. W. Szulist. Dwa czytania mszalne po kaszubsku odczytali ubrani w stroje kaszubskie dziewczyna Renk i chłopiec Łubacki z Tuszków.Ewangelię po kaszubsku i homilię w tymże języku wygłosił ks. Władysław Szulist ubrany w albę, stułę i ornat z haftami kaszubskimi. Prefację i części kanonu po angielsku odmówił ks. M. Coulas.
Gdy skończyła się Msza Św. odśpiewano kaszubski hymn Tam gdzie Wisła. Następnie goście zwiedzili Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego w Lipuszu, gdzie towarzyszyli im m.in. Felicja Baska-Borzyszkowska i wójt Mirosław Ebertowski. Większość eksponatów tego Muzeum była znana także gościom z Kanady.
Około 1,5 godz. trwał pobyt kanadyjskich Kaszubów na starym i nowym cmentarzu. Wszyscy rozeszli się po grobach swoich nazwisk, których jest tu dużo z identycznymi z Wilna i Barry’s Bay. Tak byli zapatrzeni w nazwiska na grobach, że trudno ich było zgromadzić do autobusu. Na koniec pobytu zrobiono jeszcze jedno zdjęcie całej grupy ze mną. David doszukuje się pokrewieństwa ze mną, może i tak jest, bowiem w Lipuszu w 1858 r. każda wieś była zamieszkiwana przez Schulistów lub Szulistów, co potwierdzają księgi metrykalne kościelne z Lipusza i w archiwum w Pelplinie.
Cały pobyt w Lipuszu filmowała TVP Polonia i może kiedyś będzie można to oglądać na naszych ekranach. Ta grupa TVP z Białegostoku będzie także obecna na uroczystościach w Wilnie na początku sierpnia b.r. Goście z TVP Polonia spędzili jeszcze trochę czasu u mnie w mieszkaniu, gdzie zaopatrzyli się również w moje publikacje o kanadyjskich Kaszubach, a także w inne.o charakterze regionalnym – kaszubskim.
Media TVP: radio i prasa dużo czasu i miejsca poświęciły pobytowi kaszubskich Kanadyjczyków w Żukowie i Sianowie, a tymczasem trzeba przypomnieć, że ich przodkowie pochodzą głownie z Kaszub południowych. Na podstawie dotychczasowych badań genealogicznych Shirley Mask Connoly i moich udało się ustalić następujące dane w liczbach o miejscach pochodzenia kaszubskich emigrantów, mianowicie: z parafii Lipusz – 60 rodzin, Leśno – 15, Kościerzyna – 13, Parchowo – 10, Brusy – 3, Stężyca – 1, Sierakowice – 2, Borzyszkowy – 1 (por. W.Szulist. O Kaszubach kanadyjskich, Studia Pelplińskie 3. 6:2005 s. 33-141) powyższa genealogia tamże s. 67.
Najbardziej kompetentna w zakresie genealogii i osadnictwa kanadyjskich Kaszubów jest potomek Shirley Mask Connoly z Ottawy, która zapisała ok. 10 książek z tego zakresu. Dwukrotnie przebywała na pomorskich Kaszubach i długo w Ośrodku Mormonów Sault Lake City Utah w USA. Trzeba także zaznaczyć, że dalsze badania w tym zakresie są nieodzowne, a kanadyjskie Kaszuby na to zasługują.
Godne badań jest także osadnictwo Kaszubów w USA w takich miastach: Buffallo, Detroit, Nowy Jork, Chicago i Milwaukee oraz rozproszone w stanach Wisconsin i Minnesota (por. W.Szulist, Kaszubi w Ameryce. Szkice i materiały. Wejherowo 2005 s. 250.)
Nieco trudniejsze jest badanie kaszubskiego osadnictwa w Europie, zwłaszcza w Niemczech, gdzie Polonia nie ma statusu prawnego jak np. -Niemcy w Polsce. Polacy są uznawani tam tylko jako emigranci i nie otrzymują z tego tytułu dotacji rządowych (por. także: W.Szulist, Kaszubi w Europie i Ameryce Południowej, Gdańsk 2006, s. 80).
Z zadowoleniem a przede wszystkim z nadzieją należy przyjąć zapowiedź wyjazdu w sierpniu do Kanady delegacji ZKP na uroczystości 150 lecia osadnictwa kaszubskiego w tym kraju. Bezwątpienia wizyta ta przyczyni się to do dalszych badań naukowych nad Kolonią Kaszubską jak i pogłębi więzi z potomkami Kaszubów nie tylko w Kanadzie, ale na całym świecie, na którym Kaszubi są rozproszeni.

*
Bo jak mawiał nasz wielki poeta Herud Derdowsczi… „…nie ma na świecie kątka gdze po nas Kaszebach nie je pamiątka…”( – Red.)