Biskup Sufragan Konstanty Dominik

---

Bp Konstanty Dominik w Wielu w 1927 r.

---

Biskup Stanisław Wojciech Okuniewski

 

---

Studia wydaje Zespół Redakcyjny w składzie:
Ks. Antoni Bączkowski (Redaktor Naczelny), ks. Janusz Chyła, ks. Adam Matuszewski , ks. Jerzy Buxakowski , ks. Janusz Drążek
Są one drukowane przez „Bernardinum" Sp. z o.o. w Pelplinie

W niniejszym tomie (TOM XXXVIII ) publikowane są artykuły w następujących działach:

Rozprawy i przyczynki:

Ks. Edward Hinz - Ks. Sebastian z Felsztyna – reprezentant muzyki polskiej wczesnego renesansu
Ks. Edward Hinz - Ks. Jerzy Liban z Legnicy - humanista, teoretyk, muzyki i kompozytor
Karolina Kochańczyk Bonińska - Problematyka cierpienia w pismach św. Jana Chryzostoma powstałych na wygnaniu
Ks. Jerzy Kułaczkowski - Chrześcijański charakter jedności małżeńskiej skutkiem sakramentu małżeństwa w świetle Ef5
Ks. Władysław Szulist - Przeszłość obecnych obszarów diecezji pelplińskiej 1939-1945. cz. II tom IV
Ks. Dariusz Zagórski - Ideał dziewictwa w „De Sancta virginitate" św. Augustyna
Ks. Robert Kaczorowski - Msze w okresie Adwentu i Bożego Narodzenia ze Zbioru pieśni nabożnych katolickich do użytku kościelnego z domowego opublikowanego w Pelplinie w 1871 roku
Ks. Robert Kaczorowski - „By nie popisywać się głosem". O piękno i prostotę śpiewu w liturgii na podstawie śpiewnika kościelnego z 1886 roku
Sicgfried Johann von Janowski - Studia z dziejów rodów kaszubskich. Testament Tomasza Janowskiego z 1725 roku

 PELPLINENSIA
Inauguracja roku akademickiego 2006/2007 w Wyższym Seminarium Duchownym Diecezji Pelplińskiej, 20 października 2006
Bp Jan Bernard Szlaga- Sól, światło i miasto na górze leżące. Homilia Biskupa Pelplińskiego podczas Mszy św. na rozpoczęcie roku akademickiego 2006/2007
Ks. Antoni Bączkowski - Przemówienie rektorskie
Ks. Junusz Chyła Sprawozdanie rektorskie roku akademickiego 2005/2006
Rafał Wasilewski – Przemówienie dziekana alumnów z okazji inauguracji roku akademickiego 2005/2006K;
Ks. Jan Perszon - Relatywizm kulturowy a ideologia religii niechrześćjańskich. Wykład na sesji inauguracyjnej.
Bp Jan Bernard Szlaga - Rozumnie budujcie swoją wiarę. Przemówienie na sesji inauguracyjnej
Tematy prac magisterskich rocznika 2006.
Wykaz publikacji pracowników nauk owo-dydaktycznych.

VI Pelpińskie Spotkania Duszpasterskie, 19 listopada 2006
Ks. Józef Pick - Dzieło Biblijne im. Jana Pawła II w Diecezji Pelplińskiej
Ks. Stanisław Haręzga - Kapłańska posługa Słowu Bożemu w Kościele. Tydzień ekumeniczny, 8 stycznia 2007
Ks. Krzysztof Różański - Dwudziestolecie watykańskiego dokumentu „Sekty albo nowe ruchy religijne. Wyzwanie duszpasterskie"
Uroczystość św. Tomasza z Akwinu w Wyższym Seminarium Duchownym Diecezji Pelplińskiej, 29 stycznia 2007
Ks. Janusz Szulist - Koncepcja wojny sprawiedliwej św. Tomasza z Akwinu
(1225-1274) i dzisiejsza interpretacja tej nauki.
Dzień Skupienia kapłanów miasta biskupiego i dekanatu pelplińskiego, 16 luty 2007
Ks. Arkadiusz Ćwikliński - Współczesne Harcerstwo polskie - wyzwania duszpasterskie.

Spotkania Formacyjne Duchowieństwa Diecezji Pelplińskiej 9-10 marca 2007
O. Andrzej Rębacz CSsR- Sakramentalne małżeństwo nadzieją zagrożonej rodziny

RECENZJE
Wojciech Wiła - Ks. Jerzy Więckowiak, Kalwarie barokowe w Polsce,
Gdańsk-Wejherowo 2006, s. 589
Wojciech Wiła-Leszek Jażdżewski, Collegium Leoninum 1872-1957. Kuźnia kaszubskiej inteligencji, Wydawnictwo ROST Banino 2006.
Ks. Wiesław Śmigieł - Leksykon teologii pastoralnej,
red.; ks. Ryszard Kamiński, ks. Wiesław Przygoda, o. Marek Fiałkowski OFMConw., Lublin: TN KUL 2006 ss. 948.......401

W niniejszym Tomie Studiów rozprawkę historyczną „Przeszłość obecnych obszarów Diecezji Pelplińskiej 1939-1945 cześć II Tom IV publikuje ks. Władysław Szulist z Lipusza.

Publikację rozpoczyna przypomnienie postaci biskupów Stanisława Wojciecha Okoniewskiego i bp. Konstantego Dominika (Biskup Sufragan Konstanty Dominik)).
Korzystając z okazji sądzę, że należy skorzystać z opracowanych przez ks. Władysława Szulista biogramów by przypomnieć sylwetki tych kapłanów i biskupów , których życie było zdeterminowane tragizmem okupacji i II wojną światową, która tak tragiczne żniwo poczyniła w stanie osobowym pomorskiego Duchowieństwa.

Biskup Stanisław Wojciech Okuniewski

Patriotyzm w działalności biskupa S. W. Okoniewskiego, uchodzącego w oczach Niemców ; za polonizatora Pomorza i protektora Polskiego Związku Zachodniego , ściągnął na niego zainteresowanie sąsiadów. Jak pisze A. Nadolny , „nie3 trudno było przewidzieć, jaki los spotka go pod niemiecką okupacją”. Brat jego bankowiec, gdy przyjechał w październiku do Pelplina, aby dowiedzieć co się dzieje z biskupem, został aresztowany i wywieziony do Starogardu. Wywożono stąd przeważnie wszystkich na rozstrzelanie do lasu szpęgawskiego i tam prawdopodobnie zginął.
Można było się spodziewać, że podobny los spotka bpa Okoniewskiego. Z tegoż to powodu 2 września opuścił Pelplin i przez Włocławek i Lwów dotarł do Zaleszczyk\, gdzie 17 września przekroczył granicę rumuńską. W diecezji udzielił ,pełnomocnictw biskupowi K. Dominikowi i dziekanom.
Wyjazd biskupów S.W. Okoniewskiego i K. Radońskiego historycy oceniają jednoznacznie. Gdyby nawet pozostali na miejscu, tragiczne losy Kościoła zapewne nie potoczyłyby się inaczej, jednak ich pobyt w stolicach miałby znaczenie moralne.. Opuścili także swoje stolice przed nadejściem frontu bp. M. Kaller z Warmii i prałat Harz z Piły, jednak Z. Iwicki w stosunku do nich nie użył słów, że uciekli za granicę, gdyż chciał wykazać, że bp. C. M. Splitt jako dobry pasterz pozostał na miejscu.
Biskup S. W. Okoniewski z Jass w Rumunii dnia 17 września wyjechał do Bukaresztu, gdzie udzielił mu gościny łaciński bp A. T. Cisar".
Dalsza trasa wojennej tułaczki wiodła do Rzymu, gdzie biskup zatrzymał się u sióstr nazaretanek przy ul. Macchiavelli 8, a ks. A. Liedtkego przydzielono do Instytutu Polskiego przy ul. Pietro Cavallini 38. Chełmiński biskup złożył wizytę ks. prymasowi Hlondowi, który przyjął go bardzo życzliwie, ale równocześnie zawiadomił, że ani on, ani bp Okoniewski nie mogą, jako wrogowie Niemiec otrzymać pozwolenia na powrót do swych diecezji i że w ogóle nie wchodzi w rachubę, by mogli sprawować władzę biskupią w dotychczasowych swoich diecezjach". Biskup S. W. Okoniewski w tym czasie zajął się tłumaczeniem listów św. Hieronima.
W Rzymie dojrzewała sprawa nominacji bpa C. M. Spletta na tymczasowego administratora apostolskiego diecezji chełmińskiej. Berliński nuncjusz na polecenie Watykanu wystawił dekret dnia 5 grudnia 1939 roku dla wspomnianego C. M. Spletta, gdy tymczasem cała sprawa toczyła się poza osobami kard. Hlonda i S. W. Okoniewskiego. Kardynał Hlond dowiedział się o tej sprawie dopiero 15 grudnia tego roku z poleceniem zawiadomienia o tym bpa S. W. Okoniewskiego. Był to zwykły wybieg watykańskiej dyplomacji i, by nie drażnić Rzeszy, która miała większe wpływy w Watykanie niż ginąca Polska. Przeciw decyzji Stolicy Apostolskiej zaprotestował ambasador w Watykanie Kazimierz Papee, który podkreślił, że ta decyzja jest sprzeczna z IX artykułem konkordatu zawartego ze Stolicą Apostolską. Watykan szybko zrozumiał kłopotliwą dla siebie sytuację i zrezygnował z dalszych tego rodzaju rozwiązań. Kardynał Tardini napisał „Co za bezczelność, chcieliby, żebyśmy powtórzyli casusy chełmińskie".
Z diecezji nadeszły „hiobowe wieści" o wymordowaniu kapłanów, o aresztowaniach, konfiskatach, o grabieniu katedry, pałacu biskupiego.
Sytuacja biskupa w Rzymie nie była najlepsza, dlatego udał się do Paryża i znalazł się tam w czerwcu 1940 roku, jednak w stolicy Francji oczekiwano bombardowania i musiał stamtąd uciekać do Hiszpanii. W tej podróży towarzyszył mu ks. A. Liedtke. Czas jego pobytu w Hiszpanii trwał do 22 marca 1942 roku. W tym czasie S.W. Okoniewski zajął się pracą społecznąo – charytatywną oraz tłumaczeniem listów Św. Hieronima. Stan jego zdrowia uległ pogorszeniu z racji choroby serca tak, że musiał poddać się hospitalizacji, która trwała 7 tygodni.
Kolejnym etapem jego tułaczki stała się Lizbona, bowiem był tropiony przez niemiecką ambasadę w Madrycie. Przebywał w tym kraju od 13 marcu 19413 marca 1942 roku do 1 majq 1944 roku. Wyjazd biskupa do USA nie udał się, a jego zdrowie pogarszało się coraz bardziej, zaś śmierć nastąpiła 1 maja 1944 roku. Nie doczekał się bp Okoniewski za życia powrotu do Ojczyzny. Jego zwłoki dopiero po 28 latach sprowadzono na statku, na którym Polska Marynarka Handlowa złożyła mu hołd okrywając trumnę banderą swego statku. Ciało w listopadzie 1972 roku spoczęło w katedrze pelplińskiej. Specjalne sympozjum jego osobie poświęcono w czasie IV Spotkań Pelplińskich 8 maja 1984 roku.

Biskup Sufragan Konstanty Dominik
Po zajęciu Pelplina przez hitlerowców przystąpiono do masowych aresztowań
kapłanów. Kilkakrotnie biskupa Konstantyna Dominika odwiedzali, gdy leżał chory w łóżku, co go uchroniło od spraw najgorszych. Pod presją władz okupacyjnych
wystosował krótką odezwę do duchowieństwa, w której nawoływał do do zachowania spokoju i rzetelnego wykonywania obowiązków. Zredagował ją z wielkim taktem i umiarem, chociaż godziła w jego godność osobistą. Bp Dominik został internowany przez gestapo do Gdańska 31 stycznia 1940 roku, gdzie początkowo przebywał w szpitalu NMP. Później zamieszkał w klastorze elżbietanek przy Targu Siennym. Odrzucił, jak sam określił, „haniebne propozycje" przyjęcie niemieckiego obywatelstwa. Kilka razy udzielał sakramentu bierzmowania i celebrował w katedrze Mszę św. pontyfikalną. Odwiedzali go księża zwolnieni z obozów koncentracyjnych oraz liczni mieszkańcy Pelplina.
Przed śmiercią powiedział, że chce być pochowany w Gdańsku-Oruni, a później w Pelplinie, tam bowiem będą przychodzili ludzie i modlili się za niego. Zmarł 7 marca 1942 roku. Bp. C. M. Splett przerwał urlop i udzielił mu ostatnich –sakramentów świętych. On też odprawił Mszę św. pontyfikalną w intencji zmarłego. Zwłoki bpa Dominika ekshumowano 4 marca 1949 roku i 7 marca odbył się jego uroczysty pogrzeb w Pelplinie. Od 1965 roku toczy się jego proces kanoniczny o beatyfikację. Dekret procesu beatyfikacyjnego ukazał się w Rzymie we 1979 roku.

Dalszą cześć tego artykułu wypełniają kwestie zgrupowane w poszczególnych rozdziałach, mianowicie:
- Polityka Okupanta hitlerowskiego w Diecezji Chełmińskiej
(Obsada personalna)
- Duchowieństwo niemieckie z Rzeszy w Duszpasterstwie Diecezji Chełmińskiej w czasie okupacji hitlerowskiej
Ograniczanie świąt kościelnych i nabożeństw
- Katechizacja
- Życie sakralne
- Niszczenie i grabież mienia kościelnego

- Nieruchomości kościelne ( Ziemia, Zabudowania)
- Niszczenie cmentarzy, krzyży Bi kapliczek przydrożnych
- Grabież dzwonów i metali kolorowych
- Grabież Archiwów i bibliotek
- Polityka eksterminacji wobec narodu polskiego
- Eksterminacja Duchowieństwa katolickiego w Krwawej Jesieni 1939 roku
- Duchowni w obozach koncentracyjnych
- Sprawa niemieckiej Listy Narodowościowej i wysiedlanie ludności polskiej i żydowskiej
- Działalność patriotyczno – charytatywna

Zaiste wielkie to dzieło, jakie w tym względzie dokonał ten niestrudzony badacz naszej regionalnej historii - zestawiając w swoim opracowaniu. terytorialnie a przede wszystkim personalnie te tragiczne zdarzenia i ludzkie losy oddające nie tylko martyrologię pomorskich kapłanów, ale i polskiego ludu pomorskiego w okresie okupacji. Jednoznacznie uświadamiają mam jak groźny i jakie bestialskie metody stosował reżim hitlerowski. (faszyzm). Nie możemy o tych okrucieństwach zapominać, przemilczać je. Nie wolno nam dzisiaj i w przyszłości nie wyciągnąć z ich tragizmu i następstw, odpowiednich wniosków. /tz/
.