Ks. prałat Henryk Cyrzan - Brzeźno Szlacheckie I Spotkania na Gochach - 10.11.08 r.
Komitet Budowy Obelisku Kaszubi pod Wiedniem - Brzeźno Szl. 16 09. 1983 r.
Członkowie Komitetu Budowy Obelisku „Kaszubi pod Wiedniem - od lewej: Franciszek Grundman, Zbigniew Studziński, Zdzisław Krzemiński, Jerzy Matczak, Franciszek Kłonczyński, Jerzy Balcerzak, Leopold Jankowski (częściowo widoczny) Władysława Spiczak-Brzezińska, Józef Katczyński, Zbigniew Talewski (stoi bokiem). Medale wręcza Izabela Trojanowska prezes ZK-P Brzeźno Szlacheckie 16 września 1983 r.
(Zdj. z archiwum Zb. Talewskiego – wyk. przez Jana Maziejuka – wszelkie prawa do publikowania zdjęcia bez zgody zastrzeżone)
Gdańsk 2007-11-21
Okładki: Kościół w Brzeźnie Szlacheckim i znajdujący się przed nim pomnik „Kaszubi pod Wiedniem", fot. Maliwina Sawicka-Szyszło
Tył okładki: Widok z cmentarza katolickiego w Brzeźnie na jezioro Mały i Duży Brzezinek, fot. Beata Żmuda-Trzebiatowska
Pozostałe zdjęcia w książce pochodzą ze zbiorów: Ks. Henryka Cyrzana, Jana Rudnika, Michała Świontek-Brzezińskicgo oraz z archiwum parafii Brzeźno Szlacheckie i Wydawnictwa BiT
Redakcja i korekta: Izabela Jankowska
Skład i przygotowanie: Grafiko, Krzysztof Pałubicki
Wydawca: BiT Beata Zmuda-Trzebiatowska.
Od autora...
Historia kościoła i parafii w Brzeźnie Szlacheckim to dzieje kultury, obyczajów, moralności, a przecie wszystkim wydarzeń związanych z życiem religijnym; to dzieje całego społeczeństwa skupionego wokół kościoła i instytucji kościelnych o zasięgu nie tylko religijnym.
Kościół, jako serce parafii, był i jest najważniejszym miejscem, w którym wierni przeżywali wszystkie wielkie sprawy swego życia, rodzin, a nawet całego narodu. Nic dziwnego zatem, że zainteresowani byli jego budową, wystrojem oraz sprawowaną w nim służbą bożą. Wspierali pracą wszystko, co mogło uczynić go bardziej funkcjonalnym.
Praca niniejsza obejmuje szerokie ramy czasowe, bo od połowy XIV wieku do 2006 roku. O wczesnych dziejach Brzeźna wiemy niewiele /uchowały się z tych czasów tylko nieliczne przekazy historyczne i na ich podstawie trudno nakreślić pełny obraz życia parafialnego w Brzeźnie Szlacheckim. Bardziej szczegółowo przedstawiono nowszą historię kościoła i parafii, począwszy od XVII wieku.
Brzeźno Szlacheckie - jako wieś, a także kościół i parafia - nie doczekało się jeszcze żadnej monografii. Jedynie dialekt kaszubski tej wsi był tu kilkakrotnie przedmiotem badań. Najdokładniej dialekt wsi przedstawił ks. Bernard Sychta w „Słowniku gwar kaszubskich i kociewskich przytaczając wiele przykładów tekstów gwarowych z tej wsi. Nieco wiadomości o pradziejach wsi i kulturze ludowej oraz o wydarzeniach można znaleźć w pracy zbiorowej | „Chojnice - dzieje miasta i powiatu".-.
Najważniejszym źródłem do dziejów Brzeźna Szlacheckiego jest praca ks. Jana Gotfryda Borka „Parafia borzyszkowska w powiecie człuchowskim w Prusach Zachodnich" opracowana i uzupełniona przez Konstantego Kościńskiego, a opublikowana w „Rocznikach Towarzystwa Naukowego Toruńskiego" w 1905 r. Zawiera kilka bardzo ważnych dokumentów, miedzy innymi przywileje szlachty Brzeźna i okolic nadane przez króla Zygmunta Augusta, umowę dotyczącą budowy kościoła w 1716 r. oraz spis duchowieństwa i organistów borzyszkowskich.
Wiele cennych danych dotyczących dziejów kościoła w Brzeźnie zawiera również rys historyczno-statystyczny „Diecezja Chełmińska", pod redakcją ks. Pawła Czaplewskiego.
Opracowując dzieje parafii Brzeźno Szlacheckie, korzystałem też z dokumentów znajdujących się w archiwum diecezjalnym w Pelplinie i w archiwum parafialnym w Brzeźnie Szlacheckim. To pierwsze posiada „Yisitationes" oraz „Acta Consistorialia" z XVII i XVIII wieku, które zawierają opis i inwentarz kościoła, elanę o Służbie Bożej i krótką charakterystykę parafian z proboszczem na czele. Archiwum parafialne nie jest skatalogowane ani uporządkowane. Zawiera dokumenty i rachunki od połowy XIX wieku do czasów współczesnych,
Historia wsi i parafii Brzeźno Szlacheckie, którą oddajemy Czytelnikom, jest zmienioną i uzupełnioną wersji (mojej) pracy magisterskiej pt. „Dzieje parafii w Brzeźnie Szlacheckim", napisanej w 1980 roku pod kierunkiem ks. docenta dr hab. Zygmunta Zielińskiego na Wydziale Teologicznym KUL-u.
Ta pierwsza praca była wyrazem wdzięczności autora wobec parafii, z której wyszedł.
Teraz, po 26 latach, przygotowałem nową, uaktualnioną wersję, z nadzieją, że trafi ona nie tylko do mieszkańców Brzeźna, ale i do wszystkich zainteresowanych dziejami naszego regionu.
Jest to w znacznym stopniu praca pionierska, ukazująca dzieje małej wsi i parafii w długim przedziale czasowym i wzbogacona o niepublikowane dotąd fotografie.
*
Główne rozdziały książki to:
I. Położenie i dzieje Brzeźna Szlacheckiego
II. Skład narodowościowy i społeczny wsi
III. Powstanie parafii i jej uposażenie
IV. Historia kościoła
V. Wyposażenie (Przedmiotu kultu)
VI. Otoczenie kościoła
VII. Praktyki religijne
VIII. Luteranizm i inne wyznania
IX. Tradycje obyczajowe
X. Szkolnictwo parafialne
XI Zakończenie
ANEKSY:
Przywilej wsi Brzeźno z roku 1374
Kontrakt z roku 1659
Kontrakt na wystawienie kościoła w Brzeźnie
Gospodarstwa szlacheckie w 1570 roku (dekanat borzyszkowski i okolice Chojnic)
Statystyka parafii borzyszkowskiej do roku 1901
Liczba katolików parafii Brzeźno i parafii ówczesnego dekanatu zaborskiego
w latach 1902-2006
Sytuacja wyznaniowa w parafii Borzyszkowy w 1753 r.
Statystyka życia sakramentalnego w parafii Brzeźno wiatach 1902-2005
Liczba katolików i protestantów wśród mieszkańców Brzeźna i okolic w 1880 r.
Mieszkańcy poszczególnych parafii wg wyznania
Proboszczowie Borzyszkowscy i Brzeźnieńscy w latach 1617-1907.
Proboszczowie w Brzeźnie w latach 1901-2006.
Wikariusze w Borzyszkowach w latach 1060-1906
(według wykazu ks. Jana Borka i uzupełnień podanych przez Konstantego Kościńskiego)
Skład komitetu Obchodów 300-lecia Odsieczy Wiedeńskiej i budowy obelisku „Kaszubi pod Wiedniem" w Brzeźnie Szlacheckim (18 września 1983)
Skład Komitetu
Jerzy Matczak - przewodniczący, Brzeźno Szlacheckie
Władysława Spiczak-Brzezińska - sekretarz, prezes ZKP Oddziału ZK-P w Lipnicy.
Jerzy Balcerzak - skarbnik, Brzeźno Szlacheckie
Marian Bojanowski - proboszcz
Franciszek Grundeman - sołtys, Brzeźno Szlacheckie
Paweł Światek Brzeziński, Brzeźno Szlacheckie
Józef Katczyński, Brzozowe
Jan Krzoska, Brzeźno Szlacheckie
Jan Rudnik, Brzeźno Szlacheckie
Franciszek Kłonczyński, Nowe Brzeźno
Roman Dorawa, Brzeźno Szlacheckie
Alojzy Spiczak-Brzeziński, Brzeźno Szlacheckie
Kazimierz Żmuda-Trzebialowski, Gliśno Wielkie
Kazimierz Ostrowski, prezes O/Z.K-P Chojnice
Zbigniew Talewski prezes O/ZK-P w Słupsku
Ponadto prace Komitet wspierali oraz w zorganizowaniu i przeprowadzeniu uroczystości :
Zbigniew Studziński – przewodniczący Gminnej Rady Narodowej w Lipnicy
Leopold Jankowski - Naczelnik gm. Lipnica
Wojciech Kiedrowski - red. naczelny „Pomeranii", Gdańsk
Grono nauczycielskie Szkoły Podstawowej w Brzeźnie Szlacheckim i jej uczniowie przygotowali cześć artystyczno-patriotyczną.
Prace budowlane wykonali:
Ryszard Przybyła - kamieniarz, Chojnice
Stanisław Spiczak-Brzeziński - majster budowlany, Brzeźno Szlacheckie
Józef Gostomczyk - mistrz budowlany, Lipnica
Grono nauczycielskie Szkoły Podstawowej w Brzeźnie Szlacheckim i jej uczniowie przygotowali cześć artystyczno-patriotyczną.
Poświęcenia pomnika dokonał i uroczystą mszę odprawił ks. bp. Marian Przykucki, ordynariusz ówczesnej Diecezji Chełmińskiej (obecnie arcybiskup senior diecezji szczecińsko-kamieriskiej) i śp. ks. Kazimierz Raepke, proboszcz borzyszkowski - dziekan Dekanatu.
W uroczystości wzięli udział członkowie Zarządu Głównego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego z ówczesną prezes śp. red. Izabelą Trojanowską oraz liczne delegacje oddziałów Zrzeszenia i zespoły kaszubskie - w tym teatr „Tęcza" ze Słupska.
Głaz na obelisk ofiarowała rodzina Żmudów Trzebiatowskich z Gliśna Wielkiego z nad j. Kamieniczno
Ks. prałat Henryk Cyrzan urodził się 8 n 1940 roku w Brzeźnie Szlacheckim. Ukończył Seminarium Duchowne w 'Pelplinie i tam otrzymał święcenia;!? maja 1964 roku. Studia na Wydziale Teologicznym KUL-u w Lublinie ukończył-w 1980 roku. Był wikariuszem w Lubiewie, Brodnicy. W 1972 roku został proboszczem .w Pęperzynie k. Więcborka. W 1983 r. mianowany został proboszczem w Wałdowie k. Sępolna Krajeńskiego. W1989 r. - powierzono mu parafię Zwiastowania NMP w Chojnicach, a następnie parafie św. Jadwigi Królowej - tamże. Jest w tym mieście kapelanem harcerstwa, W czasie swej służby bożej prowadził liczne prace remontowe i budowlane kościołów i pomieszczeń parafialnych. Wybudował kościoły w Wielkiej Kłoni, Komierowie, Obodowie, Chojnicach. /-/
/tz/
