| | Józef Borzyszkowski, Cezary Obracht-Prondzyński - Ludzie Czerska i okolicy XIX i XX wieku. Księga Pamiątkowa z okazji 80-lecia nadania praw miejskich.W cyklu: Z regionalnej półki (liczba artykułów 46)[NG: 34/35] Autor: Józef Borzyszkowski - Gdańsk (liczba artykułów: 4) Logo IKasz logo  Okładka Wydawcy:Instytut Kaszubski, Dom Kultury w Czersku; Druk i oprawa: Wydawnictwo „Bernardinum" Sp. z o.o., Gdańsk – Czersk 2007; Na zdjęciach strony tytułowej: Jan Karnowski (l 886-1939), Augustyn Szpręga(1896-1949), Józef Ostrowski (1877-1953)Kazimierz Jasnoch (1886-1939), Dawid Bruski (1897-1980), Józef Ceynowa (1905-1991) W niniejszym opracowaniu prezentowane są następujące szkice biograficzne:
Ponadto jako aneksy zamieszczono:
* W dawnej i niedawnej przeszłości świadomość wagi znajomości dziejów rod/innej ziemi, miasta, wsi czy gminy była również dość powszechnym zjawiskiem. Jednakże niełatwe było wówczas prowadzenie badań nazwanych regionalnymi, ;i jeszcze trudniejsza publikacja ich wyników. W okresie PRL-u mało która miejscowość, miasto czy gmina zdobywały się na własną monografię. Najpopularniejsze były monografie miast i powiatów w jednym. Stąd o przeszłości Czerska... Bogactwo dziejów i dokonań społeczności Czerska i okolicy, zwłaszcza w czasach najnowszych - XIX i XX wieku, wymaga podjęcia na nowo trudu historyków i samorządu gminy - decyzji i pracy na rzecz nowej monografii. Problem ten, jak sądzę, ujawnił się szczególnie ostro w czasie obchodów jubileuszy 70- i 80-lecia nadania Czerskowi praw miejskich (ww. jubileusze przypadły w 1996r. i 2006 r.- red.). W roku ubiegłym władze miasta wyszły z inicjatywą upamiętnienia jubileuszu w postaci okazjonalnego wydawnictwa, choćby księgi jubileuszowej. Jednakże ka/da publikacja wymaga trudów przygotowania, czasu. W wyniku wielu spotkań i dyskusji miedzy przedstawicielami ZK-P i władz Czerska, a członkami Zarządu Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku… zrodził się projekt przygotowania niniejszej księgi, swoistego tomu, poświęconego najwybitniejszym postaciom z naszych dziejów związanych w różny sposób, głównie urodzeniem i życiowymi dokonaniami z Czerskiem i wsiami współtworzącymi gminę. /…/ ludzi, którzy wzbogacili dzieje i kulturę lokalnej społeczności albo też swoimi dokonaniami … rozsławiali Czersk w świecie. /… / Ludzie bowiem tworzą historię i kulturę; konkretny człowiek i jego korzenie i doświadczenia składają się na dzieje i kulturę wspólnoty. /…/Świadczą o tym – (także – red) losy i dokonania bohaterów niniejszego tomu - pamiątkowej księgi, której koncepcja rodziła się, jak już wspomniałem, podczas naszych spotkań i dyskusji z przedstawicielami władz gminy - z burmistrzem Markiem Jankowskim i przewodniczącym Rady Miasta i Gminy - Krzysztofem Sękielewskim, jak i liczną reprezentacją całej Rady oraz społecznikami czerskimi, z seniorem Jerzym Rogańskim i mgr Hieronimem Kucharskim na czele. Zbierając sugestie i materiały z rożnych źródeł, przeżyliśmy niejeden moment stresu coraz bardziej świadomi, jak wielkie są oczekiwania, jak wielkie jest zapotrzebowanie na pełny słownik biograficzny wybitnych postaci z Czerska, czy nową monografię. Swoje imienne propozycje - wykazy „Pamięci godnych..." sporządzili zarówno panowie J. Rogański i H. Kucharski (69 haseł) w imieniu szerszego grona zainteresowanych, jak i związany z Czerskiem Zbigniew Talewski, przedsiębiorca i samodzielny dziennikarz - wydawca ze Słupska i Gochów. Już tylko jego - Z. Talewskiego - propozycja mogłaby spowodować ból głowy, gdyby nie nasza odporność na podobnie twórcze... życzenia. Jednakże ku pamięci, publikujemy ją w charakterze ilustracji i ku pogłębieniu świadomości, jak wielkie przed nami żniwo... na bardzo długie lata. Każdy z nas mógłby wskazać na ludzi znajomości źródeł archiwalnych i literatury - przy pominięciu własnej rodziny dalsze dziesiątki postaci, godnych naszej pamięci, a przede wszystkim badań z myślą o poznaniu ich doświadczeń, drogi życiowej oraz dziejów lokalnej i regionalnej społeczności. W Czersku głównym stróżem tej pamięci jest Pan Jerzy Rogański. /.../ Obaj z Cezarym Obracht-Prondzyńskim jesteśmy uczuciowo i rodzinnie również związani z miastem i gminą Czersk, w której mieszkają i mieszkali bliscy nam znajomi i krewni, żywi i umarli. Dzięki naszym badaniom z wieloma innymi się zaprzyjaźniliśmy, że wymienię tylko choćby Jana Kucharskiego.Profesor Obracht-Prondzyński cieszy się też z faktu, iż jego rodzona babcia - Helena Pluta - urodzona w 1907 r. - mieszkająca w Nowych Prusach -jest najstarszą obywatelką tej gminy. /…/Jako historycy przyjmujemy zasadę, iż w podobnych do niniejszej publikacjach piszemy tylko o tych, którzy żyją już w innym świecie -w swoich dokonaniach i w naszej pamięci. W Urzędzie Miej skini Czerska przygotowywana jest Księga honorowych obywateli Czerska, w której wpisana jest także droga życiowa i dokonania m.in. seniora działaczy społecznych i samorządowych Czerska - kupca i druha, honorowego prezesa Oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego - Jerzego Rogańskiego. Druh .J. Rogański od lat pełni honorową funkcję kronikarza miasta i historii wybitnych obywateli, z których wielu przyszło Mu pożegnać w ostatnim czasie... Na końcu pragnę z wdzięcznością dla ks. prałata Henryka Kotlengi przywołać fakt zachowania i udostępnienia mi nieznanych dotąd szerzej, niewykorzystanych przez autorów monografii Czerska z 1989 roku, archiwaliów parafialnych, stanowiących bezcenny zasób źródłowy dla historyków. A więc „żniwo wielkie..." Gdańsk, maj 2007 * Odnoszę wrażenie – zresztą nie tylko ja – że opracowanie to stworzone przez utytułowane gremium, ma wyższe, nie dla pospólstwa miejskiego - nie ważne, że oddanego sprawie i miastu, cele o innych kryteriach wartości i zasług. J. Borzyszkowski pisząc powyższe słowa w imieniu własnym i gremium twórców tej publikacji ocenił nie tylko mój wysiłek i dobrą wolę w tym względzie, ale również i mnie jako tego, który społecznie angażuje się w działalność społeczną, w tym na rzecz miejsca swego pochodzenia. No cóż... nie należy brać poważnie kierowanych do obywateli takich słów, jakim był ten apel skierowany przez władze Czerska i zespół przygotowujący to wydawnictwo o współpracę w zakresie zgromadzenia odnośnych materiałów dot. czerskich rodów. Potraktowałem tę prośbę nie tylko poważnie, ale wręcz sumiennie. Ponadto uważałem, że na kartach tej Honorowej Księgi powinien znaleźć się przedstawiciel mojego rodu, od wieków zasiedziałego na tej ziemi, a który swoją wielozawodową pracą przyczyniał się do jej rozwoju. Wybrałem z grona paruset Talewskich i spokrewnionych z nimi, akurat postać mojego Ojca, którego życie przypadło na koniec lat zaboru, okres dwóch trzech wojen, II RP i PRL–u. Człowieka, być może zwyczajnego, ale którego życie było reprezentatywne dla tej społeczności. No cóż... swoją dotychczasową postawą i działalnością – a staram się robić w tym względzie sporo - nie dorosłem jeszcze do pozycji szacownych Obywateli Czerska, takich jak np. śp. Piotr Ferens - naukowiec, czy dziejopisarzy czerskich: Jerzego Rogańskiego czy lokalnego historyka - Hieronima Kucharskiego. Stąd nie byłem na tyle godny, by po przesłaniu swoich propozycji, które spowodowały „że profesorów rozbolały głowy”, zostać zaproszony przez Nich na (jakże dziś modne i bezwątpienia potrzebne) konsultacje… No cóż skwituje to starym kaszubskim powiedzeniem: Wszyscy, co by chcieli uzupełnić swą wiedzę poza ramy tej niewątpliwie cennej i na wysokim poziomie naukowym opracowanej pozycji biograficznej, zachęcam do odwiedzania strony internetowej www.wizjalokalna.pl, a na niej zakładki, na której Witold Jankowski – Burczyk prezentuje sylwetki Czyrszczaków. Z kolei o Anastazym Stanisławie Talewskim można przeczytać w 3 odcinkowym opracowaniu „W setną rocznicę urodzin i nie tylko…” w nr. 1, 3 i 4/5 z 2004 roku naszego dwumiesięcznika regionalnego „Naji Gochë”. Mgr. Zbigniew Talewski |