GMINA PARCHOWO
Położona jest ona w zachodniej części województwa pomorskiego i północno – wschodniego Pojezierza Bytowskiego na Kaszubach. Administracyjnie należy do powiatu bytowskiego. Przebiegają przez nią główne trasy komunikacyjne z Kartuz, Kościerzyny i Bytowa. Gęsta sieć asfaltowych dróg lokalnych na jej terenie, zapewnia dojazd samochodem do wszystkich miejsc atrakcyjnych dla turystów.
Gmina ma charakter rolniczy i położona jest z dala od skupisk przemysłowych, dzięki temu stanowi enklawę czystej ekologicznie przyrody. Zajmuje ona cześć dorzecza rzeki Słupi, która przepływa w jej północnej części. Ukształtowanie krajobrazu tych terenów dokonało się pod wpływem lądolodu skandynawskiego. Stąd przez okolice Parchowa biegnie najwyższe na Pomorzu pasmo wzgórz morenowych o wysokości 210-230 m n.p.m. Stąd jej obszar należy do najpiękniejszych i najczyściejszych rejonów Polski o wspaniałym krajobrazie z jeziorami rynnowymi, wzgórzami, mozaiką terenów użytkowych, przeplatanych lasami, różnorodnym światem roślin i zwierząt. Bogata szata roślinna oraz liczne jeziora i rzeki są siedliskiem wielu gatunków zwierząt. Na podkreślenie zasługuje fakt występowania tu gatunków, które w innych dzielnicach Polski wyginęły prawie całkowicie, np. puchaczy, głuszców, orłów bielików, kaczka czernica a w wodach żółw błotny, węgorz, rosiczka okrągłolistna, poryblin jeziorny. Występują tu także liczne, kryształowo czyste, jeziora, lobeliowe a także rosną kilkusetletnie dęby.
Bardzo charakterystyczna dla środowiska naturalnego gminy jest jej duża lesistość, z przewagą sosny, świerka, brzozy, buka i dębu Głównym elementem krajobrazu są lasy, stanowiące około 50% jej obszaru. W większości są to bory sosnowe. Administrowane one są przez Nadleśnictwo Lasów Państwowych w Lipuszu, którym kieruje mgr inż. Maciej Kostka. Nadleśnictwo wchodzi w skład Dyrekcji Lasów Państwowych w Gdańsku.
Prawie cała gmina znajduje się w strefie otuliny Parku Krajobrazowego "Dolina Słupi”. Na jej terenie jest także rezerwat przyrody "Jeziorka Chośnickie", który obejmuje 7 małych jezior torfowiskowych, otoczonych borem sosnowym z roślinnością chronioną. ". O rezerwacie tym już mówiliśmy przy prezentowaniu okolicy Obelisku czwartego w Soszycach.
Gmina należy do Związku Gmin Wiejskich RP; Pomorskiego Stowarzyszenia Gmin Wiejskich; Stowarzyszenia Gmin Euroregion Bałtyk oraz Związku Miast i Gmin Dorzecza Słupi i Łupawy. W ramach współpracy międzynarodowej współpracuje z miastem Friesack położonym w pobliżu Berlina w Niemczech oraz z litewską gminą MosedisObszar gminy obejmuje zajmuje powierzchnie 13.091 ha – 131 km˛. Z tego użytki rolne zajmują 5.242 ha (40%), lasy 6.445 ha (50%),wody 423 ha (3%). Na jej terenie zamieszkuje 3.622 osób w tym 90% są to Kaszubi, którzy kultywują lokalne tradycje kaszubskie w rodzimej mowie, muzyce, tańcach, hafcie i wyrobach ludowych. Głównymi zajęciami ludności są: rolnictwo, leśnictwo, usługi i rzemiosło.
Podzielona jest na 10 sołectw: Parchowo, Nakla, Grabowo, Żukowo, Jamno, Gołczewo, Jeleńcz, Sylczno, Nowa Wieś, Chośnica.

Ponadto na jej terenie są następujące miejscowości niesołeckie: Baranowo, Bawernica, Bylina, Chałupa, Frydrychowo, Glinowo, Grabacz, Jamnowski Młyn, Karłowo, Nowy Folwark, Parchowski Bór, Parchowski Młyn, Soszyca, Struga, Wiślany, Wygoda Zielony Dwór, Żółno.
Gmina graniczy z gminami: Bytów, Czarna Dąbrówka, Sulęczyno i Studzienice

Siedzibą władz gminy jest wieś Parchowo

PARCHOWO (kaszub. Parchňwň)
Jest stolicą gminy i jednocześnie sołectwem. Wieś położona jest na skraju Pojezierza Kaszubskiego, leży w malowniczo położonej pagórkowatej i lesistej okolicy, na zachód od jeziora Mausz we wschodniej części Pojezierza Bytowskiego, przy szosie Bytów – Kartuzy. Zamieszkuje ją około 1000 osób. Z przekazów historycznych wiemy, że założył ją książę wschodniopomorski Świętopełk II. Pierwsza udokumentowana wzmianka o wsi pochodzi z 1252 roku i dotyczy przyznania dziesięcin dla powstałego w Parchowie kościoła i nowoutworzonej parafii. Ponowna lokacja Parchowa dokonana została przez Krzyżaków w roku 1380. Po roku 1466, wieś, jako dawne dobra zakonne stała się własnością królewską i siedzibą starosty niegrodowego. Pierwotnie Parchowo należało do kasztelani chmielnieńskiej. W czasach krzyżackich zachowało prawa polskie, ale włączono je do wójtostwa mirachowskiego. Od 1567 roku aż do I rozbioru Polski istniało tu starostwo. Urząd starosty w Parchowie sprawowali między innymi Szczepańscy i Krokowscy. Od 1772 roku wieś była pod panowaniem pruskim.
Po odzyskaniu niepodległości w 1920 roku na mocy Traktatu Wersalskiego ustalono nowy przebieg granic, w wyniku, którego Parchowo przyznano odrodzonej po zaborach Polsce. Stąd była w okresie lat 1920 – 1939 miejscowością przygraniczną Polski z Niemcami. Administracyjnie należała wówczas do powiatu kartuskiego. Również większość miejscowości z terenu obecnej gminy znalazła się w tamtym czasie po stronie polskiej i należała również do powiatu kartuskiego.
Zasługi w umacnianiu polskości na tych ziemiach w okresie międzywojennym położył ówczesny proboszcz parchowskiej parafii ks. Sylwester Frost.
Po zakończeniu II Wojny Światowej do 1954 roku utrzymano dla Parchowa przedwojenną przynależność administracyjną. Z kolei w latach 1954-75 gmina należała do województwa koszalińskiego, a potem do słupskiego. Od rok 1954 jest częścią powiatu bytowskiego.
Współcześnie znaczna rozbudowa wsi, nastąpiła w latach 70. XX wieku. Niestety, liczne pożary oraz burzliwe dzieje typowe dla pogranicznej miejscowości sprawiły, iż w Parchowie i gminie, nie ma zbyt wielu zabytkowych budowli i historycznych miejsc. Nie niej na uwagę zasługuje górujący nad okolicą, neoromański kościół św. Mikołaja z 1854 roku z barokową chrzcielnicą i obok niego położony cmentarz z XIX wieku. Jest tu również dobrze utrzymany pałac z tego samego stulecia, w którym obecnie mieści się Dom Opieki Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych,(70 podopiecznych) prowadzonym przez (7) siostry samarytanki benedyktynki.
Wieś jest siedzibą sołectwa Parchowo, w którego skład wchodzą miejscowości: Parchowski Bór, Parchowski Młyn, Zielony Dwór, Frydrychowo, Karłowo i Wiślany.
Parchowski Bór (kaszub. Parchňwsczi Bňr) – jest śródleśną osadą w pobliżu j. Mausz.
Frydrychowo (kaszb. Frëdrëchňwň) –to wieś letniskowa nad zachodnim brzegiem jeziora Mausz.
Parchowski Młyn (kaszub. Parchňwsczi Młën) – wieś jest położona w odległości 3 km na wschód od Parchowa, przy szosie do Kartuz. Jest tu malowniczo położony XIX-wieczny młyn na Parchowskiej Strudze, wypływającej z jeziora Mausz. Nie jest to jedyny zabytek, w bowiem zachowała się tu także stara drewniana chata kaszubska.
Wiślany (kaszb. Wislanë) i Zielony Dwór (kaszub. Zélonë Dwňr) są osadami śródleśnymi.
Karłowo –jest wsią położoną nad zachodnim brzegiem jeziora Mausz (w pobliżu przesmyku lądowego dzielącego jeziora Mausz i Mały Mausz).

Kościoły – parafie

Na terenie gminy znajdują się dwie parafie katolickie w Parchowie i Nakli.

Parafia p.w. Św. Mikołaja w Parchowie
Obejmuje miejscowości: Bawernica, Chośnica, Gołczewo, Jamno, Jamno Młyn, Parchowo Młyn, Frydrychowo i Mausz, Chałupy, Parchowski Bór. Liczy ona 1600 wiernych.
Proboszczem parafii jest ks. Antoni Mazur. Parafia wchodzi w skład Dekanatu Bytowskiego.
Przed wybuchem II wojny światowej proboszczem parafii był zasłużony dla polskości tych ziem, ks. Sylwester Frost, który w 1939 roku zginął zamordowany przez hitlerowców. W 1920 roku był on kapłanem w Niewieściu w dekanacie świeckim. Na zachodniej ścianie szczytowej parchowskiej świątyni umieszczona jest tablica poświęcona jego pamięci.
Ks. Antoni Mazur (proboszcz parafii w Parchowie) kapłan, co nie za darmo chleba nie jada...!
Na pierwszy rzut oka, ks. Antoni Mazur - proboszcz z Parchowa ma coś w sobie z wojaka: sylwetka wyprostowana na baczność, głos nadający się do wydawania komend, oszczędność gestów i wypowiadanych słów. Ale pod wierzchnią powłoką chropowatości kryje się gołębie serce.
Ksiądz Proboszcz, choć nie jest kapelanem Domu Opieki Społecznej w Parchowie , chętnie odwiedza pensjonariuszki (70) i siostry (7); spowiada i w dni powszednie sprawuje liturgię Mszy św., natomiast w niedziele czyni to - kapelan z zakonu księży filipinów.
Po zakończeniu służby wojskowej w 1970 r. wrócił do seminarium duchownego w
Gościkowie Paradyżu, które ukończył w terminie. 15 czerwca 1975 r. przyjął święcenia kapłańskie i jako wikariusz został skierowany do pracy w ponad 20-tysięcznej parafii w Szczecinku. Po dwóch latach otrzymał dekret i przydział do Miastka, po kolejnych dwóch - do Słupska i stąd do miejscowości Mścice koło Koszalina, gdzie był rektorem kościoła. Miał też wybudować plebanię i świątynię, ale władze polityczno-administracyjne nie wyraziły na to zgody.
W związku z tym Ksiądz Biskup powierzył mu inną placówkę duszpasterską. Probostwo w Damnie, niedaleko Główczyc objął w czerwcu 1983 r. Cieszył się, że parafia, licząca koło 2570 wiernych, ma dwa kościoły: parafialny pw. śś. Szymona i Judy Tadeusza, który wkrótce wyremontował i filialny w Grapicach pw. NMP Królowej Świata.
Na pytanie, co zrobił w Damnie? odpowiada, że dobry gospodarz zawsze znajdzie sobie pracę.
On też za darmo chleba nie jadł…
Po 18 latach duszpasterzowania poprosił Księdza Biskupa Pelplińskiego o nową parafię i nowe zadania.
W 2001 r. otrzymał Parchowo, po ks. kan. Andrzeju Rejewskim, który przeszedł na emeryturę, mieszka obok plebani i jak może pomaga Księdzu Proboszczowi w wypełnianiu obowiązków. (...)
(Marzena Bławat – Pielgrzym nr 17/2004)

Parafia p.w. Świętej Jadwigi Królowej w Nakli
Obejmuje miejscowości: Garbacz, Glinowo, Grabowo, Mausz, Sylczno, Wygoda, Zajączki, Zdroje. W Grabowie znajduje się kościół filialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej –
Do parafii należy 902 wiernych . Proboszczem parafii jest ks. Stefan Flisikowski.
Kościół parafialny został wybudowany po II wojnie światowej w latach 60. XX wieku.

Gminne miejsca pamięci
Na placyku przy szosie Parchowo – Bytów, przy budynku Ośrodka Zdrowia w miejscu okupacyjnej hitlerowskiej kaźni wznosi się kamień - obelisk, na którym pomieszczone są słowa,: „Miejsce uświęcone męczeńską krwią Polaków rozstrzelanych przez okupanta – ZBOWID 1945 – 1970.

TOW „Gryf Pomorski”
Na terenie dzisiejszej gminy a przede wszystkim w okolicach Nakli, Sulęczyna, Lipusza działały leśne grupy Gryfa – dowodzone przez Braci Kulasów. Dowódcą był pełniący równocześnie obowiązki komedata TOW „Gryf Pomorski” na powiat Kościerzyna – Leon Kulas ps. „Zawisza” W okolicach Nakli działała 8 – osobowa grupa Kazimierza Kulasa ps Steyer oraz w okolicach wsi Zdroje grupa Antoniego Skwierawskiego ps. „Lederjaka”. Największą potyczkę z grupa stoczyła w maju 1944 roku, pod Łubianą, wydostając się z okrążenia. Dzisiaj ten czas walki partyzantów Gryfa m.in. upamiętnia obelisk stojący w Kornym przy skrzyżowaniu dróg Chojnice – Kościerzyna i Bytów – Kościerzyna.

Przedsięwzięcia kulturalne
Gmina Parchowo znana jest szeroko na Kaszubach i Pomorzu z przedsięwzięć kulturalnych a zwłaszcza w zakresie rodzimej kultury kaszubskiej. W gminie realizuje się liczne działania regionalne a także o wymiarze międzynarodowym. Podejmuje je Gminny Ośrodek Kultury a przede wszystkim związana z nim grupa miejscowych animatorów kultury na czele z Jaromirem Szroederem i Waldemarem Kapiszką.
Organizuje się tu coroczne Międzynarodowe Spotkania Teatralne, których lokalna prowadzi miejscowa Grupa Teatralna „Dialogus”, odbywają się tu również Międzynarodowe Spotkania Muzycznych Grup Folkowych.
Na niwie krzewienia kultury regionalnej wiele działań podejmują również miejscowe szkoły. Np. pod kierunkiem GOK w szkole parchowskiej organizowane są tzw. Małe Biesiady Teatralne.
Zasłużoną sławą cieszy się działający tu od lat Kaszubski Zespół Folklorystyczny „Modraki”. Na niwie regionalnej kultury wiele działań podejmują miejscowe szkoły z terenu gminy.
Wszystkim tym działaniom patronuje, a przede wszystkim wspomaga ich organizację – miejscowy samorząd z Andrzejem Dołębskim obecnym wójtem gminy, a w poprzednim okresie z byłą przez okres 4 kadencji (1990 – 2006) wójtem gminy, panią Władysławą Łangowską na czele.
W okresie kadencji pani Władysławy Łangowskiej podjęto na terenie gminy liczne przedsięwzięcia, które zapoczątkowały ożywienie kulturalne, w tym szczególnie w zakresie rodzimej kultury kaszubskiej. Między innymi została przyjęta i zrealizowana uchwała Rady Gminy o wprowadzeniu podwójnych nazw - polskich i kaszubskich dla gminnych miejscowości i lokalnych nazw geograficznych, a także wprowadzono „do urzędu gminnego” możliwość komunikowania się z interesantami w języku regionalnym – kaszubskim.

Gminny Ośrodek Kultury
Placówkę tą, o tak bogatej i różnorodnej działalności, prowadziła od wielu lat pani dyrektor Barbara Smętek, a obecnie pan Zbigniew Zarzycki. Parchowski GOK organizuję działalność w trzech Wiejskich Domach Kultury w Gołczewie, Jamnie i w Nakli a także w trzech świetlicach wiejskich w Bukówku, Sylcznie i Chośnicy. Zatrudnieni w GOK Instruktorzy prowadzą liczne koła zainteresowań i zespoły. Są to m.in. wyżej wymieniony Zespół Folklorystyczny „Modraki”, który od 1985 prowadzi Waldemar Kapiszka. Teatr „Dialogus”, który w 1992 roku założył prowadzi do dnia dzisiejszego Jaromir Szroeder. Chór „Cassubia Cantat”, który powstał w 1998 r. pod kierunkiem Edmunda Wrycz Rekowskiego. Również przy GOK działa pracownia modelarska (specjalizuje się ona w konstruowaniu jachtów sterowanych radiem), którą kieruje Edmund Wrycz Rekowski. W czerwcu 2007 roku GOK w Parchowie był współorganizatorem Ogólnopolskich Regat Jachtów Sterowanych Radiem Parchowo 2007, które odbywały się na Jeziorze Mausz w ramach Pucharu Europy „Gdynia Saliling Days”. W zawodach tych Paweł Janta z miejscowego klubu „Mausz” Parchowo w kategorii młodzicy zajął drugie miejsce.
Na terenie gminy działa szereg organizacji społeczno – kulturalnych w tym Oddział Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego, którego prezesem jest Waldemar Kapiszka.
Z kolei działalność oświatową na terenie gminy prowadzi się w dwóch Zespołach Szkół, w Parchowie w Zespole Szkół im. gen. Józefa Wybickiego, którego dyrektorem jest Jerzy Wera oraz Zespole Szkół w, Nakli, którym kieruje Jan Pyrcha.
Gminne ciekawostki historyczne i przyrodnicze oraz niektóre miejscowości.

Jezioro Mausz
Położone ono jest na południowy wschód, 3 km od Parchowa,. Mimo iż większość gruntów wokół niego należy do gminy Parchowo, samo jezioro należy do gminy Sulęczyno. Ma ono powierzchnię 460 ha, a lustro wody położone jest na wysokości 154 m n.p.m.,(?) Średnia j głębokość jeziora wynosi 12,8 m, a maksymalna 45 m. Szczególnie urokliwe są dwie jego wydłużone zatoki w południowo – zachodniej części o nazwie Mały Mausz. Wody jeziora obfitują w atrakcyjne gatunki ryb, jak, szczupak, sandacz, sielawa, leszcz i węgorz. W północno-zachodniej części j. Mausz łączy się z rzeką Słupią, tworząc atrakcyjny szlak kajakowy.
Jezioro otaczają rozległe sosnowe i mieszane lasy kryjące wiele ciekawych miejsc. Na przykład przy drodze z Grabowa do Sylczna (dojazd od strony Sulęczyna) znajdują się mało znane kurhany, datowane na II i III wiek naszej ery.
Grodziska
Na południowy zachód od Parchowa, koło wsi Gołczewo i Jamno, istnieją pozostałości wczesnośredniowiecznych grodzisk. Szczególnie dobrze zachowane jest pochodzące z IX wieku grodzisko koło Gołczewa. Mimo porastających je krzewów i drzewek, łatwo rozpoznać dawny wał, resztki fosy i majdan. Równocześnie wzgórze to jest dobrym punktem widokowym.

Gołczewo
To wieś leżąca 2 km na południe od wsi Jamno o zabudowie w kształcie owalnicy. Wzmiankowana ona jest w dokumentach już w 1252 roku. Ma ona również bogatą przeszłość archeologicz¬ną. Za wsią, w kierunku południowo-wschodnim, przy nieutwardzonej drodze na niewielkim wzniesieniu, porośniętym przez krzewy, znajduje się kurhan z cmentarzyskiem ludności kultury pomorskiej z VI - II wieku p.n.e. Jest to obiekt dobrze zachowany. Z miejsca tego roztacza się malowniczy widok na okolicę i liczne zabytki archeologiczne. zachowanych obiektów dawnej kultury materialnej ludności w tej części Pomorza.

Jamno
Jest to nieduża wieś położona w połowie drogi między Parchowem a Pomyskiem, przy południowym brzegu Jeż. Żukowskiego. Najstarsze informacje o Jamnie pochodzą z roku, 1370 kiedy lokowano ją na prawie niemieckim. Podobnie jak Parchowo, wieś ta stanowiła późnej własność królewską. W okresie międzywojennym była to także miejscowość graniczna między Polską a Niemcami. Do dziś zachował się budynek służb granicznych, który znajduje się tuż przy szosie. Na tzw. Górze Zamkowej znajduje się w kształcie nieregularnego owalu grodzisko wyżynne kultury łużyckiej. Obiekt ten datowany jest na VIII wiek do pierwszej połowy IX wieku. Zaledwie 300 m od grodziska Jamno znajduje się kolejne grodzisko z XI wieku na Koziej Górze. Jest to obiekt usytuowany wśród podmokłych łąk o obrysie nieregularnego owalu
Do niedawna Jamno wyróżniała stara drewniana zabudowa i kaszubskie domy o szczytach zwieńczonych śparogami. Niestety i w tej dziedzinie postęp jest nieubłagany, stare budownictwo we wsi jest wypierane przez nowe z betonowych „klocków”.

Nakla
Z Parchowa do Nakli prowadzi malownicza i wąska szosa, częściowo przechodząca przez skraj lasów otaczających jeż. Mausz.
Żywa do dzisiaj legenda o powstaniu wsi mówi, że: „ w bardzo dawnym czasie, gdy wędrowcy stawiając drewnianą pasturnię wykopali olbrzymi kieł dzika, przyjęli to za znak bogów i postanowili właśnie tu założyć swoją siedzibę. Z czasem miejsce spotkań starszyzny zaczęto nazywać "na kle", co później przeniosło się na całą osadę”.
Wieś w roku 1253 przyznana została biskupom kujawskim.. Później wieś przechodziła z rąk polskich w posiadanie Brandenburgii, później Zakonu Krzyżackiego, w XVII wieku na krótko wróciła do Korony, by w roku 1657 na trwałe dostać się w obręb wpływów niemieckich, początkowo jako lenno brandenburskie, a po pierwszym rozbiorze Polski, jako część Prus. Tu jak i w innych częściach Kaszub kilka pokoleń Kaszubów przeżyło okres germanizacji gubiąc wiele swoich odwiecznych zwyczajów, zaprzestając noszenia oryginalnych strojów, zapożyczając z języka niemieckiego nazwy niemal wszystkich wyrobów przemysłowych. Potrafili mimo wszystko obronić język przodków, który przetrwał zarówno w mowie jak i piśmie do czasów współczesnych.
Po I wojnie światowej Nakla znalazła się po stronie polskiej, a granica państwa pokrywała się z granicą wsi. Do dnia dzisiejszego w niedalekiej Wygodzie przy szosie Bytów – Kościerzyna stoi jeden z ówczesnych budynków polskiej straży granicznej.
Rok 1939 przyniósł także tu kolejną falę niemieckich prześladowań, jakie we wcześniejszych dziejach dotknęły Kaszubów. W okresie II wojny światowej okolice Nakli były terenem działań Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski", której członkowie przeprowadzili kilka spektakularnych akcji w ramach walki z niemieckim transportem.
W marcu 1945 roku wycofujących się Niemców zastąpili Rosjanie, którzy w stosunku do ludności autochtonicznej podobnie jak hitlerowcy, dopuszczali się licznych okrucieństw.
Zupełnie inaczej mieszkańcy Nakli wspominają rok 1950, wtedy, bowiem wieś została zelektryfikowana, a w dwa lata później uruchomiono stałą linię autobusową na trasie Bytów-Kościerzyna. Kolejne lata przynosiły wiele ważnych wydarzeń, które w historii tej wiejskiej wspólnoty znaczyły bardzo wiele. We wsi rozbudowano szkołę, postawiono budynek budowa klubu i przystanku autobusowego, a przede wszystkim nowy kościół. Wszystko to wymagało ofiarności, wysiłku i dobrego zorganizowania. Te cechy wyróżniają do dzisiaj wszystkich mieszkańców, Nakli, gminy Parchowo i wszystkich Kaszubów, którzy właściwie rozumiejący, na czym polega samorządność.
Dzisiaj w Nakli, poza zachowanym pierwotnym układem przestrzennym wsi (wieś zabudowana jest na kształcie owalnicy) nie ma już stojących tu przed kilkunastu latami typowo kaszubskich drewnianych domów... a może szkoda?