W czasach panowania książąt pomorskich istniała tu osada słowiańska Domisław, nie wiemy do końca czy w tym czasie było już Sierpowo czy były już zalążki Krzemieniewa.Nie mniej Sierpowo mogło istnieć już w czasie rządów na tej ziemi książąt pomorskich, bowiem Krzyżacy, którzy objęli ten region w dokumencie lokacyjnym Sierpowa wymieniają obowiązki dla już tam mieszkających.
Krzemieniewo jako osada założona została na tzw. „surowym korzeniu”, za panowania na tej Ziemi zakonu Najświętszej Marii Panny Niemieckiego Domu Jerozolimskiego.W roku 1312 Krzyżacy – jest to nazwa zakonu używana tylko przez Polaków i Litwinów - zajmują tereny dawnej Kasztelani w Szczytnie, która obejmowała również Domisław, Krzemieniewo i Sierpowo. Budują zamki w Człuchowie, Czarnem i rozpoczynają kolonizację tego obszaru nadając prawa lokacyjne – samorządowe istniejącym osadom – wsiom i zakładają nowe.
W roku 1354 Wielki Mistrz Zakonu Winrich von Kniprode wydaje dokument lokacyjny dla wsi „Crummense” nadając rycerzowi Hermanowi Schustakowi 64 włóki. W zamian zobowiązany był on do stawiania się konno w wyprawach wojennych. Poza tym musiał z każdej włóki oddawać do zamku w Czarnem korzec owsa (ok. 40 lub 55 litrów).
Prawdopodobnie w wyniku karczunku tutejszej puszczy poszerzył się areał ziemi uprawnej, bowiem Komtur Człuchowski Konrad Wallenrod nadał w roku 1378 rycerzowi Jakubowi Krusenowi w Krzemieniewiu 10 włók z obowiązkiem służby wojskowej dla Zakonu. Najprawdopodobniej nie mamy na to dowodów, był tu mały kościółek lub kaplica.
Z kolei Domisław, należący dzisiaj do parafii krzemieniewskiej posiada na tym terenie najstarszą historię. Wieś ta istniała w czasach Książąt Pomorskich w XIII wieku. Przez stulecia zachowała się jej słowiańska nazwa. W słowniku nazw geograficznych wydanym przez niemieckich historyków: Maxa Bara i Waltera Stephan w Gdańsku w roku 1912 napisano Kres Scholak – Domslaff, Domyslaw, Domiszlaw.
W dokumentach krzyżackich nazwa wsi pojawiła się w roku 1375, w późniejszych dokumentach około roku 1400 odnotowana została nazwa wsi Domeslaw, a w latach 1414-1438 jako Domislav. Na pewno znajdował się tu kościół – wynikałoby to z wielkości wsi.
Największą tutejszą wsią w czasach krzyżackich była wieś Sierpowo. Stanowią o tym dokumenty. Pierwsza znana data to rok 1350. kiedy to komtur człuchowski Ludwik von Hake nadaje Jakubowi Brenkowskiemu 71 łanów na prawie chełmińskim. W dokumencie lokacyjnym jest zapis, że pleban otrzymuje 4 ary – jest to dowód, iż w Sierpowie znajdował się kościół. We wsi była też karczma z której Jakub Brenkowski otrzymywał ˝ czynszu pozostała jego część była odprowadzana do skarbca na zamku w Czarnem.
Jak wszyscy rycerze był zobowiązany do uczestnictwa w wyprawach wojennych a także do daniny z każdego łanu obsadzonego chłopami (nie zawsze wszystkie gospodarstwa były obsadzone np. po wielkiej wojnie Polski z Zakonem 60 łanów było pustych). Miał obowiązek dostarczać do zamku w Czarnem, 8 korcy żyta, 4 korce jęczmienia, 4 korce owsa.
Niewykluczone, że podczas wojen polsko-krzyżackich, m.in. w bitwie pod Grunwaldem, udział ze swymi pocztami brali rycerze z Krzemieniewa, Sierpowa, Domisławia. Czy wszyscy oni wracali z pół bitewnych – tego nie wiemy, ale zapewne też zostawali na pobojowisku. Klęska Krzyżaków pod Grunwaldem zachwiała potęgą Zakonu – ale jej nie złamała. Zachowana została jedność terytorialna państwa mnichów – rycerzy. Ale zaciągnięte przez nich długi, które trzeba było spłacać, spowodowały, że nastąpił ucisk fiskalny poddanych – co spowodowało niezadowolenie rycerstwa i mieszczaństwa. Na tym tle zawiązała się opozycja - Związek Pruski, do którego przyłączyli się też mieszczanie z Czarnego.
W roku 1454 wybuchła kolejna wojna polsko – krzyżacka, która trwała trzynaście lat. Na terenie dzisiejszego miasta i gminy Czarne toczyły się działania wojenne (są one opisane w książce „Dzieje Czarnego”). Wojnę tą zakończył II Pokój Toruński w roku 1466. na mocy którego Polska odzyskała Pomorze Gdańskie. Na jego obszarze powstała prowincja Prusy Królewskie podzielone na województwa wśród nich było Województwo Pomorskie. W jego ramach był powiat człuchowski, który podzielony został na trzy domeny gospodarcze:
starostwo człuchowskie, starostwo czarneńskie – hamersztyńskie oraz starostwo białoborskie.
Ośrodkami domen gospodarczych były zamki w Człuchowie, Hamersztynie, Białym Borku. Starostwa obejmowały miasta i wsie, które były własnością Zakonu.
W parafii Krzemieniewo wsią królewską był Domisław a wsiami szlacheckimi: Krzemieniewo i Sierpowo.
W drugiej połowie XVI wieku na omawianym terenie były trzy samodzielne parafie: Domisław: sama wieś kościelna, Krzemieniewo: sama, Sierpowo: sama. Parafie należały do archidiakonatu kamieńskiego archidiecezji gnieźnieńskiej. (źródło: mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. (…) Sieć parafialna). W roku 1617 powstał dekanat hamersztyński (czarnieński). Ale wizytacje XVIII w. nie wspominają już dekanatu hemersztyńskiego tylko człuchowski.
Czarne i okolice w czasach polskiego panowania było w kręgu zainteresowań władców Polski. Kazimierz Jagiellończyk wspomagał finansowo miasto Amersztyn. Ale szczególne zainteresowanie powiatem człuchowskim wykazywał król Zygmunt II August, który przez pewien czas jako królewicz następca tronu czerpał dochody z starostwa hamersztyńskiego (dzierżawy te nazywano chlebowymi). W dokumencie z 26 czerwca 1545 roku Zygmunt August otrzymał pozwolenie wykupu od Jana Kościeleckiego Starosty Białego Borku i Hemersztyna. Z dochodów starostwa korzystał tylko do 11 sierpnia 1551 bowiem jest to data, kiedy starostwo Hamersztynu objął Felik Konarski. Za czasów ostatniego Jagiellona ród Konarskich z Konarzyn otrzymał wiele przywilejów – można to wiązać z tym, że Krzysztof Konarski był sekretarzem króla Zygmunta Augusta. (znów historia Polski splata się z regionalną).
Warto odnotować, iż Zygmunt August odnowił też przywileje dla miasta Człuchowa. Czarne i okolice w czasach Prus Królewskich były w kręgu zainteresowania Jagiellonów. Po wojnie trzynastoletniej Kazimierz Jagiellończyk wspomagał finansowo miasto Czarne. Król Zygmunt August poczynił w okolicach Czarnego liczne nadania. Np. dokumentem z 5 września 1552 roku wystawionym w Malborku dla właściciela wsi Sierpowo Melchiora Borna nadał mu jezioro Brzozowe Błota, o których lustratorzy królewscy napisali w roku 1565 „w powiecie amersztyńskim – pomyłka – powiat był człuchowski – ale bardzo często starostwo i powiat wymieniano równocześnie”.
Szlachcic Melchior Borna otrzymał bagna brzozowe: „ …w których bagien jest drwa sosnowego niemało, w których barcic są pszczele(…) W lustracji tej jest także opis bagien brzozowych:. „To bagno nie może mieć ról żadnych jeno pastwisko dla bydła (…) w tym bagnie są „łużyska na kształt cziorek, ale ryb w nich nie lowią…”. Pomimo nieużytku M. Borna zobowiązany był płacić podatek roczny 20 florenów.
W drugiej połowie XVI w. majątek Krzemieniewo był własnością J. Kleista i obejmował 40 włók. Do Kleistów wieś należała jeszcze na początku XVIII w. Jeden z nich, Egidiusz, za opłatą 55 talarów uwolnił z poddaństwa miejscowego chłopa Marundę. Potem byli tu Wranke-Demińscy. Znane jest z tego okresu położenie chłopów krzemienieckich. Wszyscy odrabiali pańszczyznę: l dzień w tygodniu konno i 5 dni ręcznie. Podczas żniw musieli stawać do pracy z dwoma pomocnikami (z rodziny). Płacili rocznie 3 talary i do tego dawali 2 gęsi i 2 kury. Kolejno czyścili kominy w dworze. Dzierżawcy płacili czynsz w wysokości 20 talarów rocznie i także oddawali po 2 gęsi i kury.
W r. 1767 od kapitana Kleista kupił majątek Dionizy Dorpowski, królewski mistrz pocztowy. Major Zygmunt Dorpowski, chcąc podnieść wydajność pracy tutejszych chłopów przydzielił im ziemię i pobierał czynsz.
W r. 1828 nastąpiło uwłaszczenie chłopów, ale jeszcze nadal ponosili oni różne ciężary. W r. 1837 majątek krzemieniecki przeszedł w ręce Niemców.
Obecny zabytkowy kościół z wieżą krytą gontem pochodzi z drugiej połowy XVIII w. z tego okresu pochodzi także jego wyposażenie.
W 1900 r. wybudowano w Krzemieniewie budynek szkolny.
Ale wróćmy do okresu początku XVI wieku kiedy to następuje rozłam w kościele katolickim i powstała nowa religia głoszona przez Marcina Lutra. Powiat człuchowski położony przy granicy Księstwa Pomorskiego w pierwszej kolejności narażony był na nowinki religijne. Szlachta, mieszczanie a nawet księża i zakonnicy przechodzili na luteranizm, który dotarł też do Krzemieniewa. Pierwszym pastorem był tu Jerzy Moker, następnym Jakub Tulichas pochodzący z Koszalina. W Sierpowie pierwszym pastorem był Mateusz Ludollnns. Z zboru w Sierpowie zachował się częściowy wykaz pastorów. W dokumentach tych nie odnotowano zboru w Domisławiu. Religia ewangelicka przetrwała na tym terenie do roku 1946.
Czarne i okolice w XVII wieku było miejscem bitew i przemarszu wojsk podczas wojen polsko – szwedzkich.Pod Amersztynem (Czarnem) w kwietniu 1627 roku stoczona została bitwa pomiędzy wojskami polskimi pod wodzą Hetmana Stanisława Koniecpolskiego a szwedzkimi najemnikami maszerującymi z Niemiec. Bitwa ta zaważyła na korzyść Polski w wojnie o ujście Wisły.
W roku 1772 nastąpił I rozbiór Polski. Czarne tak jak cały powiat człuchowski znalazł się pod pruskim panowaniem. Dominującą religią stał się Luteranizm, katolicy mieli ograniczone możliwości korzystania z świątyń, było ich coraz mniej. W czasach rozbiorów i okresie międzywojennym duże zasługi dla dokumentowania polskości na Pomorzu miało Towarzystwo Naukowe w Toruniu (istnieje do dziś), którego członkami byli księża oraz osoby świeckie. Publikowali w Toruniu materiały źródłowe i opracowania, z których możemy korzystać obecnie.
Otóż jak wynika z zapisów w latach 1917-1918 w Krzemieniewie gmina Czarne mieszkał członek Towarzystwa Leon Raszkowski – przy jego nazwisku nie ma informacji czym się zajmował nie wiadomo może był nauczycielem lub zarządcą majątku – nie wiemy czy uda się to kiedyś ustalić.
*
Tłumaczenie aktu lokacyjnego
Człuchów 15 listopad 1354
My bracia Wynrich von Knyprode Wielki Mistrz Zakonu Braci Szpitalnych Domu Najświętszej Marii (1351-1382) z woli władzy przedstawiam i przekazuję naszemu wiernemu panu Hermanowi Schustak, i jego następcom prawo do dziedziczenia na zawsze 64 włók (16,2 ha – red.) w Krzemieniewie (Crummensee) z jeziorami położonymi w granicy, które są naszym braciom znane. Zgodnie z prawem chełmińskim wszystkie te ziemie przejąć w wieczyste posiadanie. W zamian mają służyć zbrojnie – konno i bronić tej ziemi, a także gdy nasi bracia będą w potrzebie. Również w chorobie okazać i łaskę. Od każdej włóki jedną szuflę (ok. 10 kg. – red.) zboża na Św. Marcina biskupa. Przekazać do zamku, także kościołowi zgodnie z przynależnym prawem.
Powyższa umowa została sporządzona na opieczętowanym piśmie i złożona w Człuchowie w roku 1354 a mocy będzie od przyszłego roku od dnia Św. Marcina Biskupa (11 listopad – red.) po zachodzie słońca.
Świadkami tego są nasi Bracia – Henryk von Bonenthin – wielki Komtur, pan Johan von Langerak – skarbnik, Henrich von Thabach – Komtur z człuchowa (1355 – 1370 – red.), pan Wiebold nasz kapłan, Wolff von Beklirsheym nasz kompan oraz inni zebrani ludzie. (Benedykt Reszka)
*
Uroczystości 60 lecia parafii w Krzemieniewie
25 listopada 2007 r. odbyły się uroczystości związane z 60 leciem poświęcenia kościoła w Krzemieniewie
Uroczystości zainaugurowała uroczysta msza św. .Po czym odbyło się Sympozjum Historyczne. Na jego rozpoczęciu tytułem wstępu głos zabrał ks. Józef Klażyński witając serdecznie uczestników spotkania, dziękując jednocześnie im za tak liczny udział, podziękował także za życzenia, a miejscowym władzom samorządowym za codzienną współprace i udzielaną pomoc.
W części merytorycznej sympozjum referaty wygłosili Wiktor Zybajło nt. Dzieje wsi Krzemieniewo i kościoła w XIV – XIX wieku oraz Urszula Gierej nt. Dzieje kościoła p.w. Chrystusa Króla Wszechświata w Krzemieniewie od 1945 roku.
Sympozjum towarzyszyła ekspozycja materiałów historycznych i kronik z dziejów Krzemieniewa. Był również okolicznościowy kiermasz. /tz/
![Wiktor Zybajło [Człuchów]](/foto/autorzy/63.jpg)