Herb gminy Tuchomie

---

Mapa gminy Tuchomie

---

Tuchomski kościół.

---

Tuchomski chłopczyk. - Pis.

---

Zlot czarownic

---

Położona ona jest w zachodniej części województwa pomorskiego na obszarze bogatego w lasy i jeziora Pojezierza Bytowskiego, na części Gochów zwanych Gochami Tuchomskimi.

Gmina Tuchomska to teren pogranicza kulturowego, na którym przez wiele stuleci ścierała się kultura niemiecka, polska i kaszubska. Przez lata Kaszubi żyli tu wśród ludności niemieckiej, a po 1945 r. także ukraińskiej. Pierwsza wzmianka o Tuchomiu pochodzi z 1315 r. W 1385 r. klucz tuchomski stał się integralną częścią, państwa krzyżackiego, od XV Księstwa Zachodniopomorskiego, dalej Brandenburgii, Prus i Niemiec. Od roku 1945 należy znowu do Polski.

Zwłaszcza jej południowa cześć zaliczana jest do krainy kaszubskich Gochów. Urozmaicona rzeźba terenu, jeziora i lasy stanowią o dużej atrakcyjności turystycznej tego regionu. Godne uwagi są unikatowe w skali europejskiej torfowiska wysokie typu kolioiuego, charakteryzujące się znaczną głębokością (do 12 m) i bardzo rzadką roślinnością występującej głównie w środkowej i południowej części gminy, zwłaszcza w okolicach Rozjazdu i Trzebiatkowej. Warto zobaczyć też kamienne kręgi, osadę Gotów , zbiory archeologiczne i wieżę widokową Klemensa Lemana w Piasznie, cmentarze ewangelickie w Tuchomiu, Piasznie, Ciemnie, Masłowiczkach i Kramarzynach oraz kościół i dworek w Tuchorniu.

Przez teren gminy biegnie ścieżka rowerowa Tuchomie-Piaszno-Góra Siemierzycka-Tuchomko-Tuchomie, szlak rowerowy „Zwiniętych torów": Miastko-Bytów-Łeba oraz trasa wędrówek pieszych „Szlakiem strażnic granicznych" wzdłuż dawnej granicy polsko-niemieckiej.

Obszar gminy znajduje się w granicach otuliny Parku Krajobrazowego „Dolina Słupi". Wieś Tuchomie leży przy drodze krajowej nr 20, łączącej Bytów z Miastkiem.

Na terenie gminy Tuchomie znajdują się szlaki kajakowe a także takie atrakcje turystyczne, jak pomnik przyrody w Modrzejewie i głazy narzutowe w Masłowiczkach.

TUCHOMIE
Tuchomie, stolica gminy, jest dużą o liczącą ponad 1300 mieszkańców wsią o charakterze małego miasteczka. Jest siedzibą urzędu gminy, którą od wielu lat kieruje, wybierany w wyborach na kolejne kadencję wójta - Jerzy Lewi Kiedrowski.

Wieś jest starą osada słowiańska, jedna z największych wsi na ziemi bytowskiej, oddalona ona jest 14 km na południowy-zachód od Bytowa, przy drodze głównej z Miastka. Jest to rozległa wieś rozciągająca się na o planie ulicznym.

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1315 r. Po 1385 roku Tuchomie weszło w skład państwa krzyżackiego. W dziejach wsi odnotowano dwa duże pożary — w 1674 i 1837 r. Na przepływającej tędy rzece Kamienicy w XIX w. działała papiernia i młyn
Tuchomski Dwór. Został wzniesiony w I połowic XIX w. na wcześniejszym założeniu określonym jako „zamek" (zachowały się piwnice). Jest to budynek jednokondygnacyjny, murowany z cegły, otynkowany, kryty dachówką karpiówką dzisiaj stanowi on zabytek i jest wpisany do rejestru zabytków.

Powstanie pierwszego kościoła w Tuchomiu przypisuje się na rok 1383, kiedy właścicielami wsi byli Święcowie, u których posługę rycerską pełnił wspominany w legendzie Chocimierz.

Obecny kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła, którego gospodarzem jest ks. proboszcz Franciszek Pudlewski, został zbudowany w latach 1905 -1906. Architektura kościoła nawiązuje do stylu neoromańskiego z neogotycką wieżą.. Jest on — murowany z cegły, na fundamentach kamiennych, otynkowany, kryty dachówką ceramiczną, neobarokowa wieża kościelna pokryta jest blachą miedzianą (wpisany jest on do rejestru zabytków) Centrum ołtarza stanowi obraz nieznanego artysty przedstawiający walkę św. Michała z szatanem. Na miejscu obecnego kościoła znajdowały się wcześniejsze świątynie, które z reguły ulegały spaleniu jak ta w 1899, czy 1695.

We wsi istnieje zachowany od rozebrania kościół poewangelicki z końca XIX w.

Tuchomie jest siedzibą licznych organizacji społecznych i instytucji w tym kulturalnych . We wsi swą siedzibę ma Biuro Powiatowe Agencji Rolnej, którym kieruje p. J. Śleboda.

Jest tu prowadzone przez małżeństwo – państwo Pijarskich o europejskiej renomie artystów plastyków - Europejskie Laboratorium Sztuki, gdzie organizowane są Sympozja artystów polskich mieszkających i tworzących poza granicą kraju.Główną atrakcją Laboratorium jest muzeum i galeria sztuki oraz 19 hektarowy "Park rzeźb".

Popularnością cieszą się organizowanew gminie letnie festyny, które uświetnia artystycznie miejscowy Kaszubski Zespół Pieśni i Tańca "Gzube" i rota Bractwa Rycerzy Gryfitów.

Na terenie gminy można odwiedzić także pracownię i galerie plastyka Tadeusza Drozdowskiego w Masłowicach Tuchomskich oraz pracownie malarską Jolanty Doroszewskiej-Potting w Masłowiczkach.

Odbywają się tu cieszące się popularnością, festyny: Festyn Rodzice Dzieciom w Tuchomku, Noc Świętojańska w Piasznie, Festyn Odpustowy w Trzebiakowej, Festyn Integracyjny w Modrzejewie, Letni Festyn w Tągowiu, Festyn na Zakończenie Lata w Ciemnie. Oprócz tego corocznie odbywają się: Przegląd Zespołów Kolędniczych, Zawody Strażackie, Dożynki Gminne, Ogólnopolski Zlot Czarownic na Górze Lemana. a także organizowane już dwukrotnie (w 2006 w Tuchomiu i 2007 roku w Kramarzynach) z inicjatywy Marka Wantoch Rekowskiego przy współudziale Oddziału ZKP w Miastku i GOK- u w Tuchomiu ustanawianie rekordu świata w jednoczesnym graniu na akordeonie rekordowej liczby harmonistów.

W 2007 roku udział w tym koncercie wzięło 168 muzyków. Impreza ta odbywa się w ramach marcowego Święta Jedności Kaszubów. Niektóre z w/w tych imprez mają zasięg ponadregionalny.

W Tuchomiu od 1997 roku działa Stowarzyszenie Centrum Międzynarodowych Spotkań. Jego głównym celem jest współpraca kulturalna stowarzyszeń, organizacji regionalnych, mniejszości narodowych i etnicznych oraz, wymiana młodzieży polskiej i niemieckiej a także i innych narodowości.. Centrum dysponuje 40 miejscami noclegowymi, własnym zapleczem gastronomicznym i 3 salami wykładowymi. Od ubr wspólnie z Fundacją i redakcją magazynu regionalnego Naji Gochë - Stowarzyszenie to jest współorganizatorem „Spotkań na Gochach” publicystów i działaczy regionalnych.Prezesem Stowarzyszenia jest Zbigniew Talewski a dyrektorem CMS Aldona Gostomska.

Pracami miejscowego Gminnego Ośrodka Kultury a także pracami kaszubskiego zespołu Gzube kieruje p. Ludwik Szroeder.

Ważniejsze miejscowości gminy

Ciemno
Wieś położona jest na wysokim wzniesieniu w otoczeniu trzech jezior. W 1345 r. rycerz Chocimierz nadał ją swojemu giermkowi. W okolicach wsi znajduje się malowniczy przełom rzeki Kamienicy. Można znaleźć tu relikty zabudowy mieszkaniowej z XIX wieku.

Kramarzyny
Wieś położona przy szosie Bytów-Miastko (24 km od Bytowa). Powstała ona na przełomie XVI i XVII wieku . Do roku 1624 wchodziła w skład domeny książąt zachodnio pomorskich (słupskich). W XVIII wieku źródła historyczne odnotowują obecność w tej okolicy huty. Do powstania nazwy wsi przyczyniły się prawdopodobnie liczne wędrówki kramarzy po starym trakcie handlowym.

Parafia w Kramarzynach była wymieniona już w 1393 r. Informacje o pierwszym kościele, szachulcowym pochodzą z 1686 r. Obecny, murowany kościół, został wzniesiony w latach 1855-57.Proboszczem kramarzyńskiej parafii jest ks. Jan Mechliński wice dziekan Dekanatu Bytowskiego. Należy do niej także kościół filialny w Trzebiatkowej. Miejscowa szkoła prowadzi współpracę i wymianę młodzieży z holenderskim regionem Fryzjii. W obejściu szkoły stoi obelisk poświęcony przyjaźni Kaszubsko – Fryzyjskiej.

Masłowiczki i Masłowice
Wsie te należą do najbardziej rozległych na ziemi bytowskiej. Powstały w połowie XVIII wieku tj. w okresie tzw. kolonizacji fryderycjańskiej na terenie dawnej występującej tu puszczy.

Nowe Huty
Wieś powstała w 1740 r. a rozwinęła się również w okresie,,napływu w te rejony kolonistów. W końcu XVIII wieku istniała tu huta szkła.

Tągowie
Wieś ta zbudowana jest na tzw. owalnicy. Wokół niej zachowały się ślady cmentarzysk. Jest to wieś pochodzenia słowiańskiego, prawdopodobnie włościańska a powstała w średniowieczu.

Tuchomko
Jest to wieś z początków XV wieku. Położona jest na malowniczym stoku doliny rynnowej, dzięki czemu możemy podziwiać piękne krajobrazy jej okolicy

Trzebiatkowa
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1345 r. W czasach krzyżackich była wsią rycerską. Jest gniazdem rodowym rodziny Trzebiatowskich. Przechodziła przez nią linia kolejowa Bytów-Miastko otwarta w 190...r. Kościół (należy do parafii w Kramarzynach) jest murowany z cegły, powstał w 1912 r.

Piaszno
Osada powstała na początku XVII w. Około 1630 roku było tu gospodarstwo folwarczne. W roku 1658 koło wsi znajdowała się papiernia. Przed II wojną światową na południe od wsi przebiegał granica polsko-niemiecka. Znajduje się tu nieczynny cmentarz ewangelicki.

W obrębie sołectwa znajduje się trzecie co do wysokości na Kaszubach po Wieżycy i Górze Siemieżyckiej koło Rekowa - wzniesienie dzisiaj znane jako Góra Lemana. Znajduje się tu gospodarstwo agroturystyczne należące do Klemensa Lemana, który jest m.in. członkiem zarządu Stowarzyszenia CMS w Tuchomiu. Na terenie jego gospodarstwa znajduje się wybudowana przez niego wieża widokowa nazwana przez Zbigniewa Talewskiego - Kaszubską Wieżą Eifla na Gochach. Sam gospodarz nazwał ją „Wieżą wspaniałych widoków i szerokich perspektyw”. W obrębie gospodarstwa znajduje się prywatne muzeum archeologiczne oraz zbudowana została wioska Gotów oferująca m.in. noclegi w naturalnych warunkach nawiązujących do tamtego czasu pobytu na Gochach, skandynawskich Wikingów – Gotów.

Przez gminę przebiegają następujące szlaki turystyczne.
Szlak wodny (spływy kajakowe) jezioro Kamieniczno – rzeczka Kamienica-Słupia.
Szlak pieszo-rowerowy Tuchomie-Góra Siemierzycka k/Rekowa.
Szlak pieszy „Ścieżka Różańcowa Błogosławionej siostry Ledóchowskiej" w parafii Kramarzyny.
Trasa wędrówek kolarskich „Na Kolejowym Szlaku Miastko Bytów Łeba a także
Ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza „Zbójecki Szlak"
*
W Tuchomiu i Trzebiatkowej stoją obeliski z nazwiskami poległych w okresie I Wojny Światowej mieszkańców tych wsi. W Tuchomiu na placu niedaleko kościoła wznosi się pomniczek – fontanna, siusiającego chłopczyka czyli tuchomskiego Pisa.
Na terenie gminy są pozostałości po stacjach kolejowych (dziś budynki mieszkalne) i strażnic granicznych i celnych z okresu przed drugiej (II) wojny światowej.
Historię Tuchomia przedstawimy w kolejnym numerze Naji Gochë
(Na podstawie przewodników opracował: /tz/)