Stosunki Kościelne /1/

Parafia konarzyńska należy do jednej z najstarszych na Pomorzu. Według St. Kujota miał ją założyc Bolesław Śmiały. Władysław Łęga rozciąga powstanie parafii na Mieszka I lub Bolesława Chrobrego /966 – 1025/. Parafie z zasady powstawały przy grodach. Konarzyny stanowią wyjątek. Parafia ta weszła prawdopodobnie w tym czasie w skład diecezji pomorskiej z siedzibą w Kołobrzegu.
W 1326 roku Mistrz Krzyżacki Werner z Olsen nadaje rodzinie Konarskich prawo patronatu nad kościołem w Konarzynach.
Z chwila powstania archidiakonatu kamieńskiego /1512/, Konarzyny włączono w jego skład.. Archidiakonat kamieński podlegał arcybiskupowi w Gnieźnie.
W drugiej połowie XVI wieku parafia konarzyńska wchodziła w obręb dekanatu chojnickiego i powiatu człuchowskiego. Do parafii należały: Konarzyny, Konarzynki, Ciecholewy, Żychce, Nowy Dwór i Giemły w których znajdowała się kaplica.
Na początku XVII wieku /1617/ dokonano podziału dekanatu na czarneński i człuchowski.
Parafia konarzyńska przeszła do tego ostatniego.
Dla zabezpieczenia należytego utrzymania Mirosław Konarski spisał w 1629 roku, miejscowemu proboszczowi tzw. erekcję. Nie była ona żadnym novum a tylko potwierdzeniem istniejącego stanu w tym względzie.
Według wizytacji z 1653 roku kościół w Konarzynach był drewniany. Był on pod wezwaniem Piotra i Pawła. Nabożeństwa można było w nim odprawiać przy trzech ołtarzach. Ołtarz główny przedstawiał zdjęcie Chrystusa z krzyża, oraz Matę Boską . Drugi ołtarz, po prawej stronie, był z wizerunkiem, przedstawiającym ubiczowanego Chrystusa, a nad nim znajdował się obraz św. Franciszka. Z kolei trzeci ołtarz, przedstawiał Wniebowzięcie Matki Boskiej a uzupełnieniem był obraz świętej Trójcy. Mensę ołtarzową ufundował Marcin Żychcki. Zakrystia była również drewniana. W wieży wisiały cztery dzwony.
Plebania składała się z dwóch pokoi. Do zabudowań gospodarczych należała stodoła i dwie stajnie. Kasą kościelną zarządzali Bartłomiej Bartoszewski, Krzysztof Grosz i Jan Grosz.
W 1709 roku parafia liczyła 1104 komunikujących, zaś w 1790 – 1127. Z dekretu powizytacyjnego z 1719 roku dowiadujemy się o pewnych nadużyciach. Wizytator zabronił udzielania chrztu w prywatnych mieszkaniach, a Parszczenica i Zielona Chocima nie wywiązały się należycie z misaliów. W I połowie XVIII wieku spłonął dotychczasowy, ówczesny kościół. Na jego miejsce w 1713 roku Piotr Tuchołka wzniósł nowy, zbudowany z cegły. Ostatecznego jego wykończenia dokonano w 1748 roku, pokrywając go dachem z dębowych gontów.
Patronatami kościoła nadal zostali święty Piotr i Paweł oraz dodatkowo N.M. Panna Wniebowzięta.
W kościele tym wystawiono także trzy ołtarze. Główny przedstawiał Przemienienie Pańskie, a nad nim nawrócenie św. Pawła. Na rogu ołtarza od strony lekcji, stały statuły św. Stanisława Biskupa i Floriana, a po stronie ewangelii: św. Mikołaja i Sebastiana. Drugi ołtarz przedstawił ubiczowanego Chrystusa i św. Michała Archanioła i Rocha. Trzeci ołtarz był przyozdobiony obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus, oraz świętej Trójcy. Na chórze stały małe organy.
Filią kościoła konarzyńskiego był kościół sąpoleński, zbudowany także przez Jana Piotra Tuchołkę w 1685 roku. W podobnej zależności pozostawał wówczas, także kościół w Swornychgaciach.
Przy swoich posiadłościach Tuchołkowie utworzyli w 1764 roku, legat dla kościoła konarzyńskiego.
W 1775 roku wymienia się, że w kościele są już 4 ołtarze - przybył , ołtarz św. Jana Nepomucena.
W latach 1773 – 1787 proboszczem konarzyńskim był Bartłomiej Wenda. Jego następcą został Augustyn de Schoerphaz Wyczechowski, którego słynne kazania, znaleziono na początku XX wieku w wieży kościoła w Borzyszkowach.
W 1709 roku wymieniono po raz pierwszy, należące do parafii wsie, były to: Parszczenica, Styporz, Modziel, Niepszczołąg, Dzięgel, Nierostowo, Kiełpinek, Kępinka, Binduga, Rowista, Popielewo, Czosnowo, Nowodworska Karczma i Śluza. Większość z tych wsi i przysiółków już przedtem należało do parafii.
Dużym powodzeniem w dalekiej okolicy Konarzyn cieszyła się powołana w tej parafii „Filadelfia Pogrzebowa” założona z ramienia Skórzewskich. Filadelfia była towarzystwem religijnym w którym odprawiano stałe i specjalne modły za zmarłych jej członków . Do towarzystwa tego należeli członkowie z Konarzyn i z innych parafii takich jak: Niezabyszewo, Ugoszcz, Ogorzeliny, Czersk, Leśno, Chojnice, Ostrowite, Przechlewo, Borzyszkowy.
W 1790 roku ks. Wyczechowski powołał Bractwo Opatrzności Bożej. Kolatorką tego Bractwa była podkomorzyna poznańska z Czapskich – Skórzewska, starościna Żychcka.
Na początku XIX wieku parafia konarzyńska znajdowała się w trudnym położeniu materialnym. Z braku funduszów nie było można było utrzymać nawet zakrystianina. Kościelny ta funkcje musiał wykonywać społecznie.
Dla zobrazowania życia religijnego parafii przytoczę kilka danych statystycznych, otóż: udzielono - śluby – 1895 r. – 39; 1901 – 34; 1938 – 28; 1945 – 35; 1957 – 16. Pogrzeby: 1893 – 134; 1915 – 111; 1945 – 74; 1952 – 37; 1956 – 35. Chrzty; 1883 – 216; 1890 – 227; 1911 – 128; 1923 – 93; 1956 – 70. Uroczyste komunie święte: 1896 – 121; 1919 – 93; 1927 – 68; 1939 – 58. Bierzmowanie; 1889 – 1142; 1952 – 269; 1957 – 192.
Liczba katolików: 1936 – 3199; 1957 – 2228.Liczba komunikujących: 1957 r. – 1622.
Około 1860 roku wybudowano nową plebanie. W tym samym mniej więcej czasie wzniesiono także organistówkę.
Pierwotnie cmentarz rozciągał się przy kościele. Na początku XX wieku okazał się za ciasny. Dokupiono nową parcelę należącą do szkoły i organistówki. Dalsze powiększenie cmentarza o 0,25 ha, miało miejsce w 1929 roku. Ziemie nabyto od Zierolda z Konarzynek. W 10 lat później cmentarz został ogrodzony od strony południowej murem, pozostały mur cmentarny wzniesiono za ks. proboszcza Ottona Konrada w 1959 roku.

/cdn/