NAJI GOCHE - regionalny magazyn społeczno-kulturalny

Marek Jankowski []

Historia i dzień dzisiejszy Czerska

[NG: 05]   Autor: Marek Jankowski - (liczba artykułów: 2)
Herb Czerska

Herb Czerska


Kościół w Czersku

Kościół w Czersku


Czersk, ul. Kosciuszki.

Czersk, ul. Kosciuszki.


Liceum w Czersku

Liceum w Czersku



Pierwsze wzmianki w dokumentach o Czersku pojawiają się w 1330 roku tj. w okresie kiedy tym obszarem rządzili książęta pomorscy. Sama wieś była „urządzona” na tzw. prawie polskim, które obowiązywało do 1382 roku. W tym to roku Komtur Tucholski Henryk Bullendorf nadał wsi prawo chełmińskie.
W odnośnym dokumencie dotyczącym tego faktu czytamy: „....Wieś obejmuje 51 włók. Granice wsi są jak następuje. Idąc od strumienia zwanego Boruschebach, aż do dębu koło Cisewia; dalej wzdłuż drogi aż do polany, następnie wzdłuż granic Malachina aż do jam lisich koło grabiny, odtąd aż do nasypu koło jodły jako granicy, dalej równolegle ze starymi granicami Malachina do granic Gibkoselasch przez łączkę do granicznego rosochatego dębu. Od tego miejsca do polnej drogi z Czerska do pogranicza naznaczonego na dwóch olszach na poboczu Baby i następnie przez zarośla do znaku granicznego na wzgórzu, wzdłuż Czernicy do wsi wzdłuż strumienia młyńskiego aż do głównej granicy przy pierwszym dębie”.
Niniejsze przetłumaczenie tego dokumentu umieścił w 1913 roku Kazimierz Kopicki w wydanej okolicznościowej broszurze z okazji konsekracji czerskiego kościoła.
A więc w czasach średniowiecza wieś była związana politycznie i administracyjnie z państwem krzyżackim., a po zawarciu pokoju toruńskiego w 1466 roku wróciła pod berło królewskie, wchodząc w skład Prus Królewskich. W XVIII wieku w wyniku rozbiorów, wieś znalazła się w Królestwie Pruskim. Okres zaborów wiążę się ze wzrostem znaczenia gospodarczego Czerska. Jeszcze od połowy XIX wieku, uprawiano tu przede wszystkim ziemię i pozyskiwano drewno. Po przeprowadzeniu w połowie wieku wielkich prac melioracyjnych uzyskano znaczne obszary łąk, dzięki czemu można było rozwinąć na wielką skalę hodowlę. Nieco później zaczęto zajmować się przemysłem i rzemiosłem, co było czynnikiem miastotwórczym i przyspieszyło wzrost ludności Czerska.
Czersk znalazł się na szlaku komunikacyjnym – drogowym - z Berlina do Królewca, a w latach 70 XIX wieku znalazł się na szlaku kolejowym: Chojnice – Tczew.
W wiek XX – ty Czersk wszedł jako prężna gospodarczo wieś z młynem, tartakiem, browarem, cegielnią, stolarnią, fabryką mebli. Początek XX wieku wzbogacił wieś o kolejny szlak kolejowy: Laskowice – Bąk – Kościerzyna, oraz o kolejne zakłady takie jak: papiernie, fabrykę maszyn rolniczych, zakłady przemysłu spożywczego , oraz zakład wyrobów betonowych.
Równocześnie z uprzemysławianiem wsi, od 1871 roku systematycznie rośnie zaludnienie i tak: w 1871 roku mieszkało tu 1800 mieszkańców, w 1885 – 3808; 1896 – 4910; 1900 – 5361; 1911 – 7100. A więc w tych latach ludność Czerska wzrosła prawie o 400%.
Rozwój przemysłu, który w żadnej z miejscowości Prus Zachodnich, ani w przybliżeniu tak szybko się nie wzmógł, miał wpływ zarówno na ukształtowanie i urządzenie wsi. Aby pomieścić napływającą ludność robotniczą, trzeba było pobudować znaczna ilość domów, podzielono wieś zakładając ulicę, nadając im nazwy i numerując domy. Na ulicy Dworcowej posadzono aleję lipową, a na Fryderykowskiej położono trotuary. Założono Gazownię i oświetlono ulicę wsi.
Czerszczanie dbali również o rozwój sfery duchowej. Prężnie rozwijała się sieć szkolnictwa, działały różne towarzystwa kulturalne, m.in. Towarzystwo Ludowe, Towarzystwo Czytelni Ludowych, Związek Śpiewaczy, drukarnie i inne instytucje oświatowo-kulturalne.
Przemysłowy charakter Czerska, spełnione funkcje administracyjne i handlowe, wzrastająca liczba ludności, nadały mu zdecydowanie miejski charakter. Podjęto więc starania o uzyskanie praw miejskich. Na posiedzeniu Rady Gminnej Czerska, 28 marca 1925 roku zapadła decyzja wystąpienia z wnioskiem o nadanie praw miejskich. Ustalono też , że herb miasta przedstawiać będzie koło młyńskie, rzeczkę i sosny.
Starania czerskich działaczy uwieńczone zostały sukcesem. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 1926 roku zezwolono gminie wiejskiej Czersk na przyjęcie ustroju według ordynacji miejskiej. Rozporządzenie to podpisali Prezes Rady Ministrów Aleksander Skrzyński i Minister Spraw Wewnętrznych Władysław Raczkiewicz. Weszło ono w życie 1 lipca 1926 roku i z tym dniem Czersk uzyskał prawa miejskie. Okres lat 1926 – 1939 cechuje duża aktywność społeczna, powstaje kino „Apollo”, Towarzystwo Gimnastyczne Sokół, chór Lutnia. W 1939 roku Czersk liczył 9 tysięcy mieszkańców.
Rozwój gospodarczy międzywojennego Czerska napotykał na szereg trudności, wynikających głównie z braku więzi ekonomicznych z rynkiem ogólnokrajowym. Wielki kryzys gospodarczy z przełomu lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku przyniósł znaczny wzrost bezrobocia, zamknięto w tym okresie 4 największe zakłady. Pomimo uruchomienia bezpośredniej pomocy w formie zapomóg i artykułów żywnościowych a w późniejszym okresie również uruchomienia robót publicznych, sytuacja była napięta i prowadziła do wielu drobnych konfliktów. Niewielka poprawa nastąpiła w końcu lat trzydziestych, ale ten marsz ku lepszemu przerwał wybuch II wojny światowej.
Sześć lat wojny, było mieszkańców Czerska bolesnym okresem w którym zginęli najznamienitsi, najbardziej aktywni i oddani miastu obywatele. Działania wojenne doprowadziły do zniszczenia ponad 40% budynków mieszkalnych i przemysłowych. W większości do dziś nie odbudowano tych strat.
Lata powojenne to stopniowa odbudowa tych strat, to odbudowa miasta i życia społecznego. Liczba mieszkańców dopiero na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku osiągnęła poziom z roku 1939. Dziś miasto liczy prawie 10 tysięcy mieszkańców /9570/, a problemy są bardzo zbliżone do tych sprzed kilku dziesięciu lat.
Zmieniły się jednak warunki funkcjonowania, których podstawą prawną jest ustawa z 1990 roku , i ustawy z 1998 roku, wprowadzające reformy administracyjno-ekonomiczne.
Stąd dzisiaj głównym celem działania władz samorządowych Czerska jest poprawa warunków w zakresie ochrony środowiska, poprawy bazy oświatowej, działania na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Również wobec dzisiaj także występującej wysokiej stopy bezrobocia, podejmujemy działania na rzecz rozwoju pomocy społecznej. Stąd od kilku lat realizowane są różnorodne formy w tym zakresie organizowanej przez Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej i przez ostatnio powołany Środowiskowy Dom Samopomocy.
Główne cele działań samorządu Czerska zawarte są w Strategii Rozwoju Gminy i wieloletnim planie inwestycyjnym, a w zakresie bezpieczeństwa i opieki zdrowotnej, nauki, kultury i sportu - w programach: komisji samorządowych, miejscowych stowarzyszeń i organizacji oświatowych, społecznych i sportowych.
Poprawa warunków życia mieszkańców realizowana jest poprzez działalność inwestycyjną gminy, która zwłaszcza w ostatnim okresie jest znaczna W ostatnich 5-ciu latach zrealizowano inwestycje na kwotę ponad 22 miliony złotych z czego 11 milionów pochodziło z środków własnych gminy.
Najważniejsze zrealizowane inwestycje w tym okresie to wybudowanie 40 kilometrów wodociągów wiejskich, do których podłączono ponad 600 posesji z terenu całej gminy.
Wybudowano także 17 kilometrów sieci kanalizacyjnej do której podłączono około 1000 posesji. Ponadto w samym mieście kontynuowano budowę wodociągowej sieci miejskiej, budując kolejny, 15-to kilometrowy odcinek, do którego podłączono 500 posesji W tym zakresie, już tylko nieliczne ulicę nie są jeszcze podłączone do miejskich wodociągów i kanalizacji.
Z innych zrealizowanych inwestycji to przede wszystkim wybudowanie nowoczesnej, pełno wymiarowej hali sportowo – widowiskowej, której nadaliśmy imię zasłużonego Czerszczanina, działacza sportowego i oświatowego śp. Romana Bruskiego. W tym czasie podjęliśmy także z wyraźnym skutkiem, budowę centrum miasta.
Te i inne nie wymienione tu, a zrealizowane zadania są z pewnością niezbędne i ważne, ale tak naprawdę to obraz miasta tworzą ludzie. To co oceniają przyjezdni i my sami widzimy, co się zmienia i co powinniśmy jeszcze zmienić . Budowa centrum, odnowione elewacje, obiekty handlowe i usługowe, nowe zakłady, nowe miejsca pracy to dokonania mieszkańców naszego miasta.
Ten kończący się 2001 rok , był okresem w którym nasze miasto obchodziło 75-lecie uzyskania praw miejskich, z tej okazji pod naszym adresem padło wiele, jak sądzę zasłużonych, miłych ocen i słów, w tym życzeń dalszej pomyślności.
Wierzę , że tak jak to było w przeszłości tak i dziś i w przyszłości, dalszy rozwój miasta i gminy Czersk nadal będzie celem nadrzędnym, którego realizacja zapewni jego mieszkańcom godne i w miarę osiąganych wyników - dostatnie życie.


• Marek Jankowski jest Burmistrzem Miasta i Gminy Czersk . Treść publikowanego wyżej artykułu jest fragmentem wygłoszonego przez niego referatu na uroczystej sesji Rady Miasta i Gminy z okazji 75-lecia otrzymania przez Czersk, praw miejskich.
• Wykorzystać herb i plakietkę promującą 75-lecie oraz dyplom szkolny B. Talewskiej, oraz z 2-3 zdjęcia.
 


NAJI GOCHE | e-mail: