Nazwa jeziora i wsi MODZIEL

W borzyszkowskiej księdze mesznego - Modziel - odnotowany jest jako pustkowie . W 1751 zapisane jest tam jako Modzel, a w 1858 jako Modziel. Trudno tę nazwę łączyć z nazwą osobową i herbową - Modzel - / co od wyrazu pospolitego: modzel – „nagniotek”/, gdyż te, typowe są dla Mazowsza, na Pomorzu nie są odnotowane. Lepiej zatem widzieć w niej rzeczownik - mogiła - w dopełniaczu liczby mnogiej z gwarowym procesem przejścia „ i ”
w „ e ” przed l lub ł, zatem „ u / lub z mogieł, z czego wskutek zastąpienia ł przez l /wpływ niemczyzny/ - „Mogiel”.
Gdy weźmiemy pod uwagę kaszubski proces przejścia spółgłosek tylnojęzycznych
„ k g ” miękkich w „ ć dź ”, otrzymamy formę Modziel.
Jan Karnowski w swym opracowaniu „Starożytności bruskie” opublikowanym w Zaborach nr I / 1935 r. – mówi o mogiłach /po kaszubsku: modziła/, w parafii bruskiej jako synonimie kurhanu. Wspomina tam także o zwyczaju grzebania zmarłych i stawiania na grobach kręgów kamiennych w Odrach.
W luźnej księdze parafialnej Borzyszków, zatytułowanej: „Acta Iurium, Proventum....” pod rokiem 1780 mamy zapis: „Przez Mogiłki iedne gony - tj. zagony pola –
aż do Jeziora Kamieniczno zwanego...” , czyli Mogiłki były tu nazwą pola.
Na wczesne przejście k g miękkich w ć dź w Gochach możemy zaobserwować także na przykładzie zapisu, częstego w tym rejonie nazwiska: Giersz i Gierszewski , jako Dzierszewski, o czym wspomina w opracowaniu dot. inwentarza starostwa człuchowskiego z 1746 roku, K. Kościński w Roczniku Towarzystwa Naukowego w Toruniu - nr XI / 1904 roku.
Zatem nazwę – MODZIEL – objaśniłbym jako formę dopełniacza liczby mnogiej od rzeczownika – mogiła.

Nazwa wsi Zapceń

Dziś parafialna wieś Zapceń jeszcze w XVIII wieku notowana była jako pustkowie.
W parafii Borzyszkowy zachowała się księga mesznego /tzw. missaliów, przez co rozumiano tutaj naturalia w żbożu ,dawane księdzu przy okazji kolędy /, prowadzona od 1727 roku, w której omawiana nazwa występuje jako ZAPCENIE .
Pochodzenie tej nazwy dobrze tłumaczy inwentarz starostwa człuchowskiego z 1748 roku, gdzie m.in. czytamy: „ Zobczyn nad jeziorem Pcynem.../dalej/...Pcenia Smugi”.
Po jeziorze Pceń zostały dziś tylko zarośla, jezioro wyschło. Tak więc nazwa wsi pochodzi od wyrażenia przyimkowego: za Pceniem z przyrostkiem -e. Podobną strukturą jest nazwa Zalesie: za lasem, Podlesie, dziś Podleś: pod lasem /wieś pod Kościerzyną/, Zamoście, dziś Zamość: za mostem. Nazwa jeziora Pceń wykazuje archaiczny rdzeń – pt - , od którego pochodzi polski wyraz : ptak i rosyjski” ptica.

Nazwa wsi Upiłka

Nazwa ta w borzyszkowskiej księdze mesznego zapisana jest PIŁKA lub PIEŁKA i kwalifikowana jest jako pustkowie. W wspominanym wyżej, inwentarzu starostwa człuchowskiego mamy cytat: „Upiłki pustkowie nad rzeczką Upiłką”. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t.XII, s. 813 podaje nazwę Upiłka, która utrzymuję się do dziś. Wieś leży nad rzeczką Prądzona, która wpada do Osusznicy a ta do Chociny.
Rozwój nazwy można przedstawić następująco: Piłka lub fonetyczny wariant – Piełka-
/ jak często „ i” przed „ l” lub „ ł” przechodziło w „ e” , w dawnej polszczyźnie, stąd napisy typu miełość, mielczenie/. Ponieważ na tej rzeczce był młyn i tartak, dlatego nazwę łatwo wywieść od staropolskiego i kaszubskiego wyrazu – piła , tartak - . Tak np. wieś Grzybowski Młyn w Kościerskim ma historyczne oboczne zapisy – Piła - , jako że był tam czynny tartak na rzeczce Trzebiocha. Do dziś zresztą wieś ta u okolicznej ludności kaszubskiej jest nazywana Piła. Potok Pilica w Kościerskiem pod Łubianą, który wpada do Granicznej, wziął nazwę od wyrazu piła –„tartak” – z przyrostkiem „ ica”, ponieważ przepływa obok tartaku w Nowej Karczmie /przysiółek między wsiami Korne i Łubiana /. Zmiana nazwy Piłka na Upiłki może być rozumiana jako zrost przyimka u /pustkowie u Piłki , tzn. zabudowania wokół tartaku / z nazwą Piłka w dopełniaczu. Najnowsza postać nazwy Upiłka polega na powrocie do formy mianownikowej Piłka , ale już z przedrostkiem U-, który zrósł się z pierwotną formą nazwy. Zapis z inwentarza człuchowskiego pokazuje także, że od piłki, tj. małego tartaku nazywano również przepływającą tam rzeczkę, która dziś, urzędowo nie nosi tej nazwy.