Miesąc lestopadnik
Zwony też: lestopad, cerpińc, nowember.
1.XI Wszetcziech Swiętych
Do Wszetcziech Swietych zemno przechodzy na goscenę
/ ”Na goscenę” tj. nisej/.
Czasem taczie czase biwają,
Że ju Wszetce Sjęti w biele przejeżdżają.
Na Wszetcziech Swiętych sztuka,
Utni gałązę od buka
Jak ju soku ni ma
Tęgo bądze zema.
2. XI Dzeń Zodeszny
/ W nen dzeń reboce nie wejeżdżają na łów, bo to przenoszo nieszczesce. Żele w Zodeszny Dzeń chto chce uzdrzec deszę na pokuce, muszi zdrzec poweżi prawego ucha czornego psa.
Ne desze colemało sedzą na kamieniach i znądka wołają o retenk. Są deche, co so ukozeją w nocei, jinsze, porene. Rene deche są bleższe zbawienigo. Żele chto odpowie desze, czciej ona go zagodo, tej muszi zjiscec ji żeczenia. Temu też so nie odpowiodo taczim deszom, bo modletwe jacziech one żądają są wiedno barzo dłudżie e zmudne, tim barżi, że czas jich odmowianio przepodo na północ a mol nech modletwów je doleczi. Chtobe nie zjiscył nokozu-prosbe taczi desze, czciej obiecoł, może wiedzec gwes, że wnetka umrze.
W Dzeń Zodeszny nie spuszcziwają psów z lińcucha, bo be nie dowałe poku deszom. Ni muszi przeszkadzac deszom, co pokuteją na grobach, bo to może sprowadzec smierc jesz te jistnego roku/.
Dzeń Zodeszny
Biwo pleszny.
/tzn. mokri. Od „plesku” tj. deszczu ze sniegę/
Na Zodeszczi
W ogrodze ni ma nawet piotreszczi.
Na Zodeszczi
Z dredżiego sjata do koscoła przechodzą deszczi.
W dzeń Zodeszny pogoda –
Na Wiolganoc wigoda.
3.XI Swięti Hubert
/ Św. Hubert je tczony jako patron jachtorzów, czemu – nie je wiedzieć. Podług powiostczi z XIV w. po smierce swoji białczi Św. Hubert, do tej wojorz-ricerz ostoł kapłanę. A on so nawrócył, czciej na jachce uzdrzoł jelenia ze swiecącym midze rogama krziżę/.
Swięti Hubert tak długo dare dowo,
Pokądka w westrzodku jachte stowo.
Cziede swego czasu gołi las nastowo
Sjęti Hubert z lasu całi połnie dowo.
9. XI Święti Teodor
Na swięte Tedora
Pełno je komora.
Na swiętego Tedora
Scygoj krepe do chałepe.
/Tj. zemłoc zboże na krepe /
10.XI Swięti Andrzej
Jak Andrzej zwiąże zemię łekem,
To Katarzena /25.XI/ rzemekem.
10.XI Wilejo Swiętego Morcena
Jak we wileją Morcena
Wiater dmucho od połnia-
Letko bądze zema.
Jak leste przed Morcenem nie spodają-
Mrozną zemę zapowiodają.
11.XI Swięti Morcen
Od swiętego Morcyna
Zema sę zaczino.
Jak Morcen na szemlu przejedze-
Zema letko bądze;
Jak na czornym-
Tej ostro
/Szemel-jasny koń tj. śnieg; czorny koń- nen dzeń bez sniegu/
Od Morcena
Nowo pierzena
/Skubanie piórów/
Koleda Morcyna:
Gęs i zbonk wina
Na sjętego Morcyna
Gęso czarnina.
13.XI Swięti Stanisław Kostka
Na Stacha Kostkę-
Uzdrzisz sniegu drobnostkę’
Na ofiarowanie /21.XI/
Przedadzą sę sanie.
21.XI Ofiarowanie Noswiętszi Marije Panne
Jaczi czas na Ofiarowanie-
Tako zema nastanie.
Jako pogoda na Ofiarowanie służi-
Taką na całą zemę wróżi.
Jak pogoda na Ofiarowanie
Ostro zema nastanie.
22.XI Swięto Cecylija
Sjęto Cyla
Jeseń no umilo.
/”Umilo” muzyką. Cyla je patronką koscelny muzyczi, organistów i hutników.Nen patronot powstał przez milne rozmienie w strzednech wiekach antifone z ji oficjum „cantantibus organis”/
25.XI Swięto Katarzena
W sjętą Katarzenę
Doj chleba okreszenę.
/Tak mówią ubodżi, co chodzą prosząc w nym dniu/
Na sjętą Katarzenę
Szekuj grebszą pierzenę
Swięto Katarzena smiechem,
Swięti Andrzej grzechem.
/Co je pozwolone robic no sw. Katarzenę, pore dni pozdni je ju zakazone, bo zaczino so adwant/
30.XI Swięti Andrzej
Na swiętego Andrzeja
Dzewusom z wrożenio nodzeja.
/Dzeń przed sw. Andrzeję dzewczęta próbują rozmajitech gusłów żebe so dowiedzec jaczi bądze jich chłop. Wezme na to, przed spanim dzewczę kładze pod zogłówk kortczi z mionama knopów, a nen jacziego miono porene wecygnie, bądze ji chłopę/.
ADWANT
W adwańta
Odpocziwo zemia swięto.
Chto zemię w adwańt psuje-
Trze lata choruje.
Cziej w adwańt na drzewach lód-
To żniwa jak miód.
Chto sę zaleco w adwańta
Bądze mioł białkę na sjęta.
Jak ju po adwańce,
Jidze w kożdim momańce.
/O żeńbie/.
Miesąc godnik
Zwony też: grudzeń, gredzeń, sniegowi miesąc, proseń, prosyńc, december.
4.XII Swięto Barbara
Jak na Barbarę mróz –
Chłopie sanie na górę włóż,
A rechtuj so wóz !
Swięto Barbara na lodze, -
Gwiozdka na wodze. /Też opak/
Barbara Swięto
O górnikach pamięto.
Na swietą Barbarę
Nowicy smierce biwo.
/Mowa o szlachtowanim swini/.
6.XII Swięti Mikiłoj
Swięti Mikołoj
Wilkom pesczi na kłódczi zamiko.
/Sw. Mikołoj rządzy wilkama, wełkama/
Swięti Mikołaju
Strzeże bedła i koni,
A swinia niech sama sę broni.
/Sw. Mikołoj je, okrom jinszech, patronę bedła, dobetku/
Na swięti Mikołoj
Dzewuse z karczme wegoni !
/Je ju Przedgodnik, tj. Adwent/
Na swięti Mikołoj
Do bótów wołoj !
/Je to przegodka do obeczaju – rodę z Fręceji – skłodanio darenków nie pod zogłówk, le w bote/.
13.XII Swięto Lucyja
O swięti Lucy
Pon Bóg dnia przerzucy.
/Przerzucy, tj. dodo, wedłużi dzeń – w czasach przed reformą kalędorza w 1582 r. dzień swięti Lucyje przepodoł na 23.XII/
Od swięti Luce do Gód
Na dzeń setmedzesąt setme pogód.
/Dowają boczenie na wiodro w dniach od 13-24. XII. Jako mdze pogoda w kożdim z nech dni osóbno, tako mo nibe bec w przińdnym roku w kożdim miesącu, od stecznika do godnika/
Omakloj kurę Lucyję
Zniesie ce jaje na Wiliję.
/ „Przesłowie”, w jaczim są wesmione przepowiednie pogode sparłaczone ze sw. Lucyją/
Po swieti Lucy
I kot na marchew mruczi.
/Kot chce mięsa. Je no czas szlachtowanio swini przed Gwiozdką/
21.XII Swieti Tomosz
Na swięti Tomosz
Ju wiesz, co mosz.
/Wikszi dzel zbożego je ju wedraszowony/
Swięti Toma
Kożdi doma.
Godoł swieti Toma
Że nolepi sedzec doma.
/Obczas mrozów nolepi sedzec prze napolonym piecku/
Godoł swieti Tomasz:
Doma jedz, co mosz,
A u ledzy –
Co dadzą.
24.XII Jadam i Jewa
Dom /abo oddom/
Na swieti Jadam.
/Tj. nijak nie oddam, bo ni ma swietego Jadama/
Chce wstepić do zakonu swietego Jadama.
/Tzn. chce se żenic/
Jadam zjodł jabko
A nom skome narobił.
Jadamowe żebro przenoszo wicy szkode
Jak pożetku
/O białkach/
Grzi sę Jewka,
Cziej sę polą drewka.
/Tzn. cziej mosz leżnosc, użewoj/
Jewa jabka zjadła,
A Jadamowi ogrezkę da.
Prawic o Jadamie i Jewie
/Tzn. o wszetkim, ale nie do rzecze/
Wszetczim to Jewom jidze przerodzenim samim,
Że rzodko jako sę zgodzo z Jadamę swojim.
24.XII Wilejo Bożego Narodzenia
Jaczi jes we Wileją-
Taczi jes całi rok.
Chto we Wileją reno wstaje-
Bez całi rok nie nie chodo ospale.
Gdze gwiozdka chodzy,
Tam diobeł nie zaszkodzy.
Dzys se Christus rodzy
Niech nom brzod oswobodzy,
A z tich gałązków
Niech bądą tesące brzadu zawiązków.
/Je to żeczba wepowiodono prze obrzędze rzeszanio drzewk w nę wilijną noc powrozama skrąconyma ze słome. Na Swieto Noc jędrznieje cedownoscą. Podług wierzenio, o północe w Boże Narodzenie chowa mówi ledzczim głosę. Podsłechiwanie nech rozmowów je niebezpieczne, człowiek może umrzec. Chodzą też w nym czasu usłużne krosnięta/.
25. XII Boże Narodzenie
Narodzył sę Syn Bożi,
A co rok , to gorzi.
W Boże Narodzenie weź do koscoła po kąsku
Kożdego zbozego w garnuszku.
/Podług wierzenio, nen zweczoj mo zagwesnic obrodzoj w przińdnym roku/
Boże Narodzenie nie obińdze sę bez struclów,
Jak zopuste bez purclów,
Wiolganoc bez swięconczi
A swięti Morcen bez gęsego.
Dnie od Bożich Gód
Do Trzech Królów Swięt
Podowają pogodę
Jaż do dredżich Gód.
26.XII Swięti Szczepan
Jak sę chto upije na swiętego Szczepana,
Tej mdze pijoł jaż do dredżiego Szczepana.
27.XII Swięti Jan
Jak na Jana
Po kolana,
To swięti Józyk
Trowe pocygnie wozyk.
28.XII Swięti Młodzonkowie
Na swięti Młodzeńce
Strój sę w mertowe wińce !
/Merte – symbol czestosce. Brutczci plęcą winoszci na głowę/
30.XII Swieti Eugeniusz
Eugeni lód abo woda-
Powie, cze we żniwa mdze pogoda.
31.XII Swięti Zylwester
Dzeń Zylwestrowi
Pokoże czs lepcowi.
Kaszubszczyznę zweryfikował:
EUGENIUSZ GOŁĄBEK.
