Ambrose Pick w kościele w Wilnie 3.VIII.08

---

David Shulist 3.VIII.08

---

Shirley Mask Connolly 3.VIII.08 r.

---

Przygotowania do obchodów tej rocznicy na miejscu trwały od kilkunastu lat. Największe zobowiązania ciążyły na Davidzie Shulist prezesie Stowarzyszenia Ochrony Dziedzictwa /Wilno Heritage Society/ i jego zastępcy Edd Chippior . Prowadzona przez nich ta organizacja jest także nazywana Stowarzyszeniem Potomków Kaszubów i została założona w 1998 roku. Postawiła sobie za cel zbieranie i utrwalanie bogatej spuścizny kulturowej wszystkich Kaszubów z okolic Renfrew ( powiat kanadyjskich Kaszubów ) i Otter Lake w prowincji Qubec.
Historyczny Park i Muzeum Kaszubskie założone w Wilnie w 2002 r. i to pod gołym, niebem jako przyszły skansen. Przeniesiono tam szereg farmerskich obiektów z drzewa, w których już dzisiaj i znajduje się bogaty zbiór pamiątek. Można tam również kupić książki i filmy, zajęcia obrazujące dzieje kaszubskich pionierów. Odbywają się tam co roku spotkania w dniu polskich Kaszubów.(Polsh Day)z piknikiem, na który zjeżdża się kilka tysięcy ludzi.
W tym Muzeum znajduje się wolno usytuowane Herizage Stones – pamiątkowe kamienie, których jest tam ponad 20 - umieszczone są one wzdłuż ścieżek parku. Na kamieniach wyryto nazwiska i daty kaszubskich pionierów, np. Palubiskie, Prince, Szczypior, Szulist... Obok tychże kamieni są wystawione dawne maszyny rolnicze, a narzędzia gospodarskie i sprzęt domowy znajduje się wewnątrz zabudowań farmerskich .
Do przygotowań tejże rocznicy należy zaliczy wizytę kanadyjskich Kaszubów w Polsce, w tym także na pomorskich Kaszubach. Wizyta ta trwała kilka dni w maju tego roku (pisałem o tym w Naji Gochë nr wiosna – lato 3/36 – 2008 s. 30-31 i Życie Kaszub – październik 2008 (Kościerzyna)
Na uroczystości kanadyjskie w dniach 2-3 sierpnia 2008 r. wybrała się z Kaszub delegacja w liczbie ok. 20 osób. Wśród nich byli m.in. Daniel Czapiewski, red. Eugeniusz Pryczkowski, senator Kazimierz Kleina , Andrzej Lemańczyk z Lipnicy, Artur Jabłoński, Mirosława Lehman...
Główne uroczystości w dniach 2-3 sierpnia 2008 r. odbyły się w kościele w Wilnie i w Parku Heritage.
Mszę Św. celebrowali w wilnieńskim kościele: Ambrose Pick, który był głównym celebrantem oraz ks. Ray Glofcheskiei ks. Kulas. Dwa czytania po kaszubsku odczytała młodzież z Wilna a wśród nich Theresa Bloskie. Ewangelię o kaszubsku odczytał ks. Ambrose, podobnie po kaszubsku odśpiewano psalm responsoryjny i modlitwę powszechną. Homilię w tymże języku wygłosił ks. Ambrose Pick. W czasie mszy śpiewały połączone chóryz Wilna i Barryss Bay. Podczas mszy uhonorowano w specjalny sposób kopię cudownhej figurki Kaszubskiej Królowej z Sianowa. Figurkę tą uroczyście wnieśli do kościoła Jerry Rudder i Lenna Recoskie.
Szereg pieśni wykonano w języku polskim. Na wejście celebrantów śpiewano: „Do Ciebie Matko szafarko łask...” z kolei na ofiarowanie – „ Jeden chleb co zmienia się...” a podczas komunii – „Święty Jezu do mnie przyjdź ...” oraz „ądź pozdrowiona...” . Na zakończenie tej mszy odśpiewano – „Boże coś Polskę „ oraz „Czarną Madonnę” . Chórem dyrygował Gordon Lorbeskie.
Na uroczystość kościół ozdobiono haftami kaszubskimi wykonanymi
przez hafciarki z Wilna, Barrys Bay, Rund Lake, Combermere, Whitney, Palmer Rapids, South Carolina, Pembroke, Halfway i Missisaga.
W niedzielny wieczór ks. Ambrose i ks. Kulas z miejscowymi Kaszubami udali się na miejscowy cmentarz Pionierów im. Św. Stanisława Kostki, gdzie na grobach swych kaszubskich przodków złożyli kwiaty i zapalili świece.
Należy odnotować iż w tych – tegorocznych uroczystościach – brało udział tylko 3 księży w odróżnieniu gdy np. 1975 roku w podobnych uroczystościach – ale okrągłej rocznicy 100 lecia powstania pierwszej polskiej parafii w Kanadzie – właśnie w Wilnie - obecnych było ponad 20 księży i 3 biskupów. Trzeba pamiętać, że kanadyjskie Kaszuby w niedalekiej przeszłości wydały wielu księży i sióstr zakonnych, a dzisiaj pozostało ich już niewielu.
Jednym z głównych zdarzeń w czasie uroczystości Wilno Heritage było wręczenie odznaczenie przyznanych przez polskie władze zasłużonym dla kanadyjskich Kaszub osób. Odznaczeń w imieniu premiera RP dokonał senator Kazimierz Kleina.
Szczególne zasługi posiada Shirley Mask Connolly. Jest ona autorką licznych publikacji naukowych i książek o osadnictwie na tym terenie. Położyła ona również w2iele zasług w zakresie opieki merytorycznej nad Kashub Heritage Museum w Wilnie. Jej przodkowie pochodzą z południowych Kaszub z Tuszków i Główczewic.
Drugim z kolei wartym wymienienia z odznaczonych jest David Shulist, który jest twórcą tegoż Muzeum.
Trzeci medal otrzymał Edd Chippior zasłużony przy wznoszeniu głównych obiektów w tym Muzeum.
W dalszej kolejności odznaczenia otrzymali: Martha Linton za promocje kaszubskiego śpiewu ludowego; Anna Żurakowska za propagowanie kaszubskiej kultury z Kaszub kanadyjskich i pomorskich; Theresa Chapeske za wkład w rozpowszechnianie kaszubskich haftów ; Agatha Dombroskie za promocje kaszubskiej kuchni w tym za wydaną książkę o tej tematyce a także artysta i architekt Janusz Harczuk. Wśród pozostałych odznaczonych byli m.in. Don Burchat, Stanley Wesierski, John Glofcheskie i Julian Kulas pracujący nad kanadyjsko – kaszubsko – angielskim dictionary.
Wśród zasłużonych nie można pominąć Margareth Biernaskie, autorki kilku genealogii kanadyiskich Kaszubów, która jest spokrewniona z wybitnym księdzem o tym samym co ona nazwisku.
W czasie uroczystości poza senatorem K. Kleiną głos w imieniu pomorskich Kaszubów zabrał prezes Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego Artur Jabłoński.
Po odznaczeniach nastąpiła część artystyczna. Na estradzie w Heritage Park zaprezentowano tańce kaszubskie w wykonaniu zespołu Polanie z Ottawy. Ponadto zaprezentowano inscenizacje przybycia w 1858 roku do Kanady pierwszych Kaszubów. Otworzyli te sceny młodzi studenci Sarah Chippior i Masry Bloskie. Do ttego czasu nawiązywali również w swych prezentacjach Martha Linton, Lyndon Coulas i Pamela Yakabuski. Ponadto ten radosny dzień uświetniło kilka zespołów muzycznych , a także ludowy chór z Hamilton.
Warto jeszcze zaznaczyć, że Muzeum wzbogaciło się o cztery stroje kaszubskie podarowane przez mieszkańców Kartuz, a w jego izbach prezentowano zgromadzone w Muzeum hafty i wyroby ceramiczne co odnosiło regionalny – kaszubski – charakter spotkania.
Podczas tego jubileuszu skansen w Wilnie wzbogacił się o nowy obiekt, o dom kaszubski rodziny Burchatów, który w tym dniu uroczyście udostępniono a wstęgę na jego progu przecięła – nestorka Mary Borutski.
Uroczystości wileńskie m.in. zaszczycili także posłanka do Parlamentu Federalnego Cheryl Gallant, poseł do Parlamentu Prowincji Ontario – John Yakabuski, syn zasłużonego Paula Yakabuskiego, który w rządzie federalnym reprezentował ten okręg przez siedem kadencji. Był również Konsul Generalny RP w Toronto dr Piotr Konowrocki, jak również Władysław Lizoń prezes Kongresu Polonii Kanadyjskiej. Była również Adeline Sopa zasłużona w badaniach kaszubskiej Polonii z okolic Green Bay, Stevens Point a także okolicy Winony . Wygłaszała także liczne referaty na temat kaszubskiej Polonii oraz wydała drukiem publikacje z tego zakresu. Na tym zgromadzeniu reprezentowała ona Kaszubów ze Stanów Zjednoczonych. Towarzyszyli jej Mary Jane Zdroik z Rosholt i Jerry Petrowski z Wisconsin State Representative.
Obecny na uroczystościach Daniel Czapiewski planuje do swoich obiektów muzealnych /CEPR/ w Szymbarku sprowadzić autentyczny dawny dom mieszkalny /shanty/ z Kaszub kanadyjskich, podobnie jak to zrobił z domem Sybiraków -przywiezionym ze Wschodu.
Utrwalenie tej uroczystości ci w TV podjęła się ekipa z Białegostoku i ona również była na pomorskich Kaszubach, w tym 18 maja 2008r. w Lipuszu, gdzie nagrywali mszę w języku kaszubskim. Ta ekipa przygotowuje godzinny film o kaszubskich emigrantach w Kanadzie.
Uroczystości tego jubileuszu trwają właściwie przez cały 2008 rok. Z ważniejszych, które się już odbyły, warto wymienić - począwszy od wystawy o kanadyjskich Kaszubach w Community Gallery Room at the Bytown Museum w Ottawie przygotowaną w głównej mierze przez Shirley Mask Connolly, kuratorkę Muzeum w Wilnie- po uroczystości 150 lecia Polish Kashub Park w Wilnie, które odbywały się 3 maja tego roku. Z okazji tego jubileuszu mszę św. , która odbyła się 14 czerwca 2008 roku w kościele w Wilnie poprowadził kardynał Dziwisz.
W lipcu miała miejsce wystawa o Kaszubach kanadyjskich w Renfrew w salach McDougall Mil Museum , a 26 lipca w tym mieście zorganizowano paradę uliczną podczas której przedstawiono dorobek historyczny Kaszubów zamieszkujących Wyżynę Madawaska.
Tegoroczne uroczystości na terenie Kanady trwają nadal ale mają one już charakter lokalny bowiem odbywają się i odbywać się będą one w poszczególnych miejscowościach Wyżyny Madawaski do końca grudnia br..
Omawiając ciąg tych uroczystych zdarzeń muszę również wspomnieć, że z tej okazji wystawiono również 20 krzyży, które Kaszubi z powiatu Renfrew postawili w tych okolicach, głównie Wilna. Krzyże te są wyrazem głębokiej wiary i przywiązania Kaszubów kanadyjskich do ziemi, z której ich ród, w której są ich korzenie...
Muszę jeszcze odnotować zasługi dla kanadyjskich Kaszub – Anny Żurakowskiej . Jest ona wydawcą I autorką cennego przewodnika polsko – kanadyjskiego- A Concise Guide the Canadian Kashuby – Kaszuby kanadyjskie mały przewodnik; Renfrew County Ontario.
Na stronach tego przewodnika autorka udokumentowała a przede wszystkim zachowała wszystko to co tu na tej kanadyjskiej ziemi – zwłaszcza w Wilnie – ma swój związek z Kaszubami, zarówno z tymi pierwotnymi – pomorskimi- ziemią przodków i kanadyjskimi - ziemi ich pokoleniowego osiedlenia.
Np. w kościele w Wilnie za staraniem „Chrystusowców”, którzy tam sprawują duszpasterstwo jest odprawiana po polsku co niedzielę msza święta. Na cmentarzu przy tymże kościele znajdują się liczne groby rodzin Szulistów /Shulist /oraz wielce zasłużonego księdza Rafała, Grzondziela, twórcy Kaszuby Centre. Cmentarz w Starym Wilnie jest bardzo zadbany. Przy Heritage Park znajduje się Wilno Tavern z Kaszubski wystrojem, jest to miejsce spotkań dla całej okolicy. Serwuje się tam polskie dania. Można tam również nabyć pamiątki Są tani również pamiątki. Latem w franciszkańskim Ośrodku Harcerskim nad Wadsworth Lake odbywają się mszę święte. Godny obejrzenia jest także pomnik pamięci Szarych Szeregów - żołnierzy Powstania Warszawskiego, jak zamordowanych przez Niemców w obozach koncentracyjnych. Pomnik ten odsłonięto w 1995 roku. Ciekawym jest także Ośrodek Kartuzy , którego twórcą jest Janusz Żurakowski, znany lotnik z II wojny światowej.
Utrwalaniu jubileuszu sprzyjała miejscowa prasa. 6 sierpnia 2008 r. pisał o nim „This Week”, tego samego dnia i 20 sierpnia – „The Eganville Leader” a ukazujący się w Toronto „Związkowiec”6 – 13 sierpnia 2008 r. publikował obszerne artykuły o tematyce polskiej. Także gdańska „Rodna Zemia” 23 sierpnia 2008 roku stosunkowo dobrze informowała o przebiegu kanadyjskich uroczystości.
Z tej okazji wydano wspomniany już polsko – angielski przewodnik a Shieley Mask Connolly przysłała mi kilka dyskietek w tym także z filmami oraz sporo kolorowych zdjęć, kalendarz imprez na cały rok, program głównych uroczystości, które odbyły się 2-3 sierpnia i folder z lokalizacją i opisem postawionych krzyży. Dziękuję jej za to wszystko, materiały te m. in. posłużyły mi do napisania niniejszego artykułu.