28 batalion piechoty - wymarsz z Czerska 25.08.1939 r.
Kpt. Alojzy Szczepański, d-ca 1 komp. 85 bat.
piechoty, poległ 1 września 1939 pod Charzykowami.
Na zdjęciu groby (mogiły) poległych oficerów ON „Czersk”: kapitana Alojzego Szczepańskiego i ppor. rez. Edmunda Kalinowskiego znajdujące się na czerskim cmentarzu parafialnym przy ul. Królowej Jadwigi.
Ze wspomnień kampanii wrześniowej 1939 r.
Od 10 września 1937 r. byłem dowódcą baonu obrony narodowej „Czersk”, w stopniu kapitana.
W 1939 roku od miesiąca marca batalion dość często był zbierany na kilkudniowe ćwiczenia, również w czasie tych ćwiczeń część czasu była wykorzystywana na pracę przy umocnieniach polowych w m. Rytel.
24 sierpnia batalion został zmobilizowany.
Stan organizacyjny batalionu przedstawiał się następująco:
Dowódca batalionu - kpt. Szymański Feliks
adiutant -ppor.rez. Mania Jan
dowódca 1-szej kompanii piechoty - kpt. Szczepański Alojzy
dowódca 1 plutonu - ppor.rez.Pietrzykowski Leon
dowódca 2 plutonu - ppor.rez. Laska Feliks
dowódca 3 plutonu - ppor.rez.Kalinowski Edmund
dowódca 2-giej kompanii piechoty- kpt.Pająk Stanisław
dowódca 1 plutonu – ppor.rez. Świeczkowski
dowódca 2 plutonu - ppor.rez. Kuczma Władysław
dowódca 3 plutonu - ppor.rez.Pokojski Wacław
dowódca 3-ciej kompanii piechoty - kpt. Pracki Antoni
dowódca 1 plutonu - por.rez. Szymczak Józef
dowódca 2 plutonu - ppor.rez.Neuman Ludwik
dowódca 3 plutonu - ppor.rez. Kruza Mieczysław
dowódca kompanii CKM - ppor.Sawicki
dowódca 1 plutonu – ppor.rez. Trzebiński Franciszek
dowódca 2 plutonu - ppor.rez.Kiełbratowski Alfons
dowódca 3 plutonu - ppor.rez. Wild
dowódca plutonu Stoks’ów - ppor.rez.Klubiński Jan
dowódca plutonu kolarzy (zwiadu) - ppor Chmarzyński
dowódca plutonu łączności - kpr. Piekarski Jan
dowódca plutonu saperów - sierż. x
lekarz - oficer rezerwy
oficer gospodarczy (płatnik) - ppor.rez. Marszałek Stanisław
Batalion był mobilizowany przez 1-szy batalion strzelców, i wchodził w skład Pomorskiej Brygady Obrony Narodowej, której dowódcą był płk. Majewski (Pomorska Brygada Obrony Narodowej utworzona w 1937 r. w miesiącach letnich 1939 roku została, rozdzielona i utworzono dwie brygady jedna w Toruniu, druga w Chojnicach - płk. Majewskiego).
Batalion O.N. „Czersk” należał do Brygady Chojnickiej. Batalion był uzbrojony w k.b. i k.b.k. produkcji polskiej w 9 ckm-ów wzór maxim oraz 3 moździerze 81 mm - typu „Stocks”. Kompania piechoty liczyła około 250 ludzi.
CKM-my były na biedtkach o zaprzęgu konnym. W amunicje i sprzęt batalion był wyposażony w/g przewidzianych wówczas norm.
Po zmobilizowaniu batalion przeszedł w rejon Rytla gdzie przez cztery dni pracował przy umocnieniach typu polowego oraz przy budowie tam na rzece Brda.
30 sierpnia 1939 r. batalion przeszedł w rejon na północ od m. Chojnice i zajął pozycje obronne w rejonie na północ od Chojnic do Jeź. Charzykowskiego. Batalion ugrupowany został następująco: 1-sza kompania od Jeź. Charzykowskiego na wschód od szosy Charzykowy - Chojnice na wzgórzach - do styku szos, 2-ga kompania od styku szos do lasku po wyżej Chojnic -północno-wschod - od szosy, 3-cia kompania jako drugi rzut nad szosą Chojniczki-Chojnice. Kompania ckm została rozdzielona na plut. do poszczególnych komp. piechoty.
Batalion otrzymał zadanie za wszelką cenę utrzymać wyznaczone stanowisko. W dniu pierwszego września Niemcy rozpoczęli natarcie, które początkowo słabe, około godz. 8-9 wzmogło się mimo ciężkich warunków batalion utrzymuje swoje stanowiska w godz. południowych natarcie niemieckie wzmogło się jeszcze bardziej, na prawym skrzydle batalionu w rejonie obrony 1-szej kompanii nieprzyjaciel wdarł się w głąb obrony kompanii, dochodzi do walki wręcz przy pomocy drugorzutowej kompanii, która wyszła do kontrataku uzyskano z powrotem pierwotną pozycję. Już w godzinach rannych został zabity dowódca 1-szej kompanii kpt. Szczepański. Około godz. 14-15 Dowódca batalionu otrzymuje rozkaz od płk. Majewskiego by utrzymać w dalszym ciągu bronione pozycje i w ten sposób osłonić odwrót 1 b.s. któremu nieprzyjaciel już zagrażał okrążeniem z południa; Batalion do godz. 17.00 w ciężkich walkach odpiera ataki niemieckie. Około godz. 17. zgodnie z otrzymanym rozkazem batalion rozpoczął wycofywanie się jednak nie mógł już wycofać się w kierunku wschodnim gdyż z tej strony rejon został zajęty przez wojska niemieckie, wobec tego batalion wycofuje się w kierunku północnym i przez lasy na wschód do m. Mylof i tu zajmuje pozycje obronne na Wschodnim brzegu Brdy. Batalion porządkuje się, uzupełnia amunicję w pododdziałach, żołnierze otrzymują wyżywienie. W walce w rejonie Chojniczek-Chojnice batalion poniósł poważne straty: zabitych i rannych około 160 żołnierzy, najcięższe straty poniosła 1-sza kompania z której pozostało około 20 żołnierzy, d-ca kompanii i d-ca plutonu ppor. Kalinowski zabici, pozostali dowódcy plutonów ranni.
Dowódca batalionu otrzymuje rozkaz że z chwilą opuszczenia zajętych pozycji w rejonie m. .Mylof zniszczeć groble nad rzeką Brdą. Około godz. 1-2 dnia 2.9. Dowódca Batalionu otrzymuje rozkaz wycofać się w kierunku Wierzchucin.
W nocy przemęczony batalion rozpoczął natychmiast marsz w nakazanym kierunku. Dowódca batalionu nie wykonuje rozkazu o zniszczeniu grobli przy rzece Brda, gdyż wobec kierunku posuwania się sił niemieckich w kierunku południowo-wschodnim byłoby bezcelowe zalewanie martwego pod względem działań wojskowych terenu, a przyniosło .by tylko szkodę okolicznej ludności cywilnej. Wycofanie z rejonu Rytla odbyło się bez styczności z npl. W czasie marszu batalion miał z powodu przemęczenia żołnierzy dalsze straty marszowe. Późną nocą batalion dotarł do. rejonu (Gucno-Mikołajeskie) lasu, tu otrzymuje rozkaz przejść w rejon Błądzimiu - Bałdowo dokąd batalion dociera 3.9. w godz. rannych, przechodzi silne bombardowanie i otrzymuje rozkaz przejść do Świecia i przeprawić się na prawy brzeg Wisły.
Tego rozkazu batalion już nie może wykonać z powodu okrążenia go przez oddziały niemieckie był to ostatni rozkaz jaki batalion otrzymał od płk. Majewskiego.
Batalion w czasie bombardowania ponosi dalsze straty. Cały batalion liczy obecnie już tylko około 280 żołnierzy i oficerów tj. około kornp. piechoty i 4 ckm-y.
Wobec niemożliwości przebicia się ku Wiśle batalion zajmuje stanowiska obronne w lesie w rejonie m. Błądzim. Nocami dowódca baonu wysyła pojedyncze grupy żołnierzy na czele z oficerami lub podoficerami by starały się przekraść do Wisły. Niektórym grupom to się udaje niektóre grupy wracały do batalionu.
Do 7.9. batalion broni się w lesie odpierając kolejne natarcia Niemców a nocami przekradają się poszczególne grupy. 7 września pozostała już tylko garstka żołnierzy z dowódcą batalionu na czele i wobec kolejnego natarcia przeważających sił niemieckich zostaje wzięta do niewoli.
W czasie walk w rejonie Chojniczek batalion miał stałą łączność przewodową z dowództwem O.W. Chojnice. W czasie walk największe straty poniosła 1-sza kompania. Zabici zostali: kpt. Szczepański, ppor.rez. Kalinowski, ranni - ppor.rez.Pietrzykowski, ppor, Laska, ppor.rez. Świeczkowski.
Szymański Feliks
Łódź, dnia 12.XI.1959 r.
*
Rozmowę przeprowadził i sporządził niniejszy zapis dr Konrad Ciechanowski.
*
Pomorska Brygada Obrony Narodowej powstała w 1937 roku i była pierwszą taką brygadą na Pomorzu. Dowódcą został płk Tomasz Mazurkiewicz. W początku 1939 roku odszedł na inne stanowisko, a dowódcą brygady mianowano płk. Tadeusza Majewskiego. 24 sierpnia 1939 r. brygada została zmobilizowana, a w jej skład weszło siedem batalionów: Czersk, Kościerzyna, Nakło, Tuchola, Starogard oraz dwa bataliony z poza Pomorza (Żnin i Kcynia).
Dowództwo Pomorskiej Brygady Obrony Narodowej, oddziały poza batalionowe oraz batalion Czersk i Tuchola stanowiły w wojnie obronnej w 1939 roku trzon Oddziału "Wydzielonego Chojnice", którego dowódcą został dowódca Pomorskiej Brygady ON płk T. Majewski, a sztab brygady występował jako sztab tego Oddziału Wydzielonego. Pozostałe bataliony już przed wybuchem wojny zostały wyłączone z macierzystej brygady./tz/
