Gmina Lipnica położona jest na Kaszubach w ich części zwanej Gochami - w powiecie bytowskim. w południowo-zachodniej części województwa pomorskiego. Obejmuje powierzchnię 310 km2. Siedziba gminy Lipnica - leży na trasie Bytów-Chojnice.
Gminę zamieszkuje 5161 mieszkańców w 15 sołectwach są to sołectwo Borowy Młyn; Borzyszkowy; Brzeźno Szlacheckie; Brzozowo; Glino Wielkie; Kiedrowice; Lipnica; Luboń; Łąkie; Mielno; Ostrowite; Osusznica; Prądzona; Wojsk; Zapceń.
Gmina ma charakter rolniczo-turystyczny, a ludność utrzymuje się głównie z. rolnictwa, leśnictwa, handlu i produkcji z drewna.
Administracja państwowa i samorządowa.
Jak dotąd gmina nie ma zatwierdzonego herbu ani flagi.
Wójtem gminy od wyborów w 2006 roku jest Rafał Narloch . Poprzednim wieloletnim naczelnikiem a później wójtem gminy ( w sumie około 30 lat) był Leopold Jankowski .
Pracami Rady gminy od wyborów 2006 r. do września 2008 r. był Mirosław Bukowski, którego zmienił w wyniku decyzji Rady obejmując funkcje jej przewodniczącego – Sławomir Ejtminowicz z Borowego Młyna. W przednich kadencjach przewodniczącym Rady był Roman Reszka, obecnie m.in. prezes gminnych struktur OSP nauczyciel w ZS w Borowym Młynie.
Na terenie gminy w Osusznicy z znajduje się siedziba Nadleśnictwa, które administruje także lasy leżące po części na terenie gminy:bytowskiej, studzienickiej i tuchomskiej. Nadleśniczym jest mgr inż. Jarosław Czarnecki (poprzednich wieloletnim – dziś emeryt - był Zbigniew Dyngorz).
Na terenie gminy działają trzy zespoły szkół (przedszkole, szkoła podstawowa i
gimnazjum):
- w Lipnicy dyr. Andrzej Lemańczyk ( pop. Edward Żywicki);
- w Brzeźnie Szlacheckim dyr. Piotr Brachtfogel (pop. Jerzy Matczak);
-w Borowym Młynie dyr. Grażyna Burandt (pop. Barbara Storman)
W 2007 roku zlikwidowano szkołę podstawową w Zapceniu, której długoletni dyrektorem był Roman Lew Kiedrowski
W Lipnicy nie ma gminnej placówki kultury a także na terenie tut. wsi nie ma świetlic. Działa tu tylko biblioteka gminna (jej pracami kieruje p. Kiedrowska) i wiejskie punkty biblioteczne. Do niedawna działał prowadzony przez Agnieszkę Cyrę zespół folklorystyczny Gochy, którego dzisiaj godnie zastępuje lipnicki - szkolny zespół Małe Gochy prowadzony przez Danutę Depka Prondzyńską. Od lat w gminie organizowane są coroczne przeglądy kultury kaszubskiej młodzieży szkolnej. A w Zapceniu Irena Lew Kedrowska prowadzi amatorską grupę teatralną – „Byleco”, kontynuując tradycje działającego w latach 80 XX wieku w tej wsi o tej nazwie (zaczerpniętej z noweli Anny Łajming o tym tytule) amatorskiego teatru założonego i prowadzonego przez Joannę Gil – Ślebodę.
W gminie działa Fundacja kulturalno – społeczno – promocyjna „Naji Gochë”, która od 2001 roku jest wydawcą regionalnego magazynu społeczno – kulturalnego o takim samym tytule. Od początku 2008 roku wychodzi miejscowy Głos Lipnicki wydawany i redagowany przez Jaromira Śpiołka.
Od 25 lat działa na terenie gminy reaktywowany w 1983 roku oddział Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego ( poprzednio były tu wiejskie kluby Zrzeszenia Kaszubskiego) prowadzony przez prezesa Andrzeja Lemańczyka (poprzednio przez Ewę Żmudę Trzebiatowską) i sekretarza oddziału Danutę Pych Lipińską.
Niedawno powołano gminny klub sportowy (m.in. sekcja piłki nożnej) oraz działają przy miejscowych szkołach Szkolne Kluby Sportowe. Największe osiągnięcia sportowe osiągają zawodnicy pingponga i biegacze – uczniowie ZS w Borowym Młynie ( Klub „Gwiazda”)
Struktura kościelna
Miejscowe parafie wchodzą w skład Diecezji Pelplińskiej - Dekanatu Zaborskiego (Borzyszkowskiego), którego dziekanem jest ks. Janusz Fierek proboszcz parafii Św. Anny w Przechlewie a wicedziekanem ks. Mieczysław Patałach proboszcz parafii Świętego Wawrzyńca w Sępólnie Człuchowskim.
1/ Parafia w Borowym Młynie pw. Ducha Świętego – proboszcz ks. Jacek Halman. Organistą jest Jerzy Reszka. Parafia obejmuje wsie i wybudowania: Borowy Młyn, Buksewo, Jaranty,Katarzynki, Kobyle Góry, Podosusznica, Rucowe Lasy, Stary Most, Upiłka, Wieczywno, Wierzchocina, Zgnity Most. Liczba wiernych 960.
2/ Parafia w Borzyszkowach pw. Św. Marcina z Tours Biskupa i Wyznawcy – proboszcz ks. Jan Flizikowski. Organista – Marek Hebel. Kościół filialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Łąkim (Szlacheckim). Obejmuje wsie: Borzyszkowy, Glino Wielkie, Łąkie, Ostrowite, Prądzona, Wojsk. Liczba wiernych 1.048.
3/ Parafia w Brzeźnie Szlacheckim pw. Świętej Katarzyny – proboszcz ks. Andrzej Dietrich. Organista (Andrzej Lemańczyk?) Obejmuje wsie: Brzeźno Szlacheckie, Brzozowo, Janowo, Łącki Młyn, Rokitniki. Liczba wiernych 734.
Parafia w Lipnicy pw. Jasnogórskiej Królowej Polski – proboszcz ks. Leszek Wołoszyk. Organista Jacek Prądzyński. Parafia obejmuje Lipnicę, Jaranty, Lipnica Wybudowania, Osowo, Osusznica, Owsie Ostrowy, Smołdziny. Liczba wiernych 1000.
Parafia w Zapceniu pw. Chrystusa Króla – proboszcz ks. Jacek Somerski. Parafia obejmuje Zapceń, Bukówki, Głuche, Hamer Młyn, Karpno, Kiedrowice, Kiedrowice Wybudowanie, Słonecznica, Laska, Luboń, Mielno, Modrzejewo, Modziel, Parszczenica, Prądzonka, Rudniki, Sątoczno, Stoltmany, Szerzewk, Widno,Wybudowanie, Budy. Liczba wiernych 851.
Gmina
Obszar gminy zaliczane są do grupy etnicznej Kaszub zwanej Gochami. Do dziś zachował się tu język i kultura kaszubska.
Na terenie gminy, obejmującej historyczną część Kaszub zwaną Gochami zachowało się wiele dawnych obiektów godnych pamięci, mających walory artystyczne, historyczne i turystyczne. Głównie są to zabytki kultury materialnej jak: drewniane kościoły z początku XVIII wieku w Borzyszkowach i Brzeźnie Szlacheckim, XIX -wieczne kaszubskie checze w Gliśnie i Zapceniu czy też drewniany młyn i tartak w Hamer Młynie oraz drewniany młyn w Osusznicy.
Najstarszą parafia katolicką na Gochach jest w Borzyszkowach, jej historia sięga XIV wieku, a według niektórych źródeł istniała już w XIII wieku. Pierwotny kościół uległ spaleniu w wielkim pożarze w roku 1721, a z nim bogaty księgozbiór dokumentacji kościelnej (www.parafia-borzyszkowy.strefa.pl).
Podobnie było z kościołem w Brzeźnie Szlacheckim należącym do parafii borzysz-kowskiej, który spłonął pięć lat wcześniej. Oba te kościoły zostały wkrótce odbudowane przez proboszcza Kleknera i teraz stanowią perłę architektury budownictwa ludowego na Kaszubach, a wykonany zostały przez miejscowych cieśli. Z biegiem lat w XX wieku z parafii borzyszkowskiej wyodrębniły się dalsze parafie: w Borowym Młynie, w Zapceniu i Lipnicy oraz kościóły filialne w Łąkiem i Mielnie
Kościoły w Borzyszkowach i Brzeźnie Szlacheckim stanowią przykład XVIII-wiecznej architektury sakralnej opartej na lokalnych wzorach i tradycji budowlanej. XX-wieczny kościół w Borowym Młynie to jeden z nielicznych w regionie przykładów budownictwa z I ćwierćwiecza XX wieku, prezentujący eklektyczny styl charakterystycznymi dla XX wieku tendencjami do uproszczonych form (http://borowym.lyn. parafia.info.pl).
Walory turystyczne
Miejscowe walory naturalne stanowią o atrakcyjności turystycznej obszaru gminy. Urozmaicona konfiguracja terenu i wyjątkowa malowniczość krajobrazu zachęca do wędrówek pieszych i rowerowych. Obok ogromnego piaszczystego sandru występują piękne wzniesienia morenowe. Liczne jeziora o wysokiej klasie czystości wód umożliwiają uprawianie sportów wodnych i wędkarstwa, a tych, które mają powyżej 10 ha powierzchni jest w gminie aż 22. Najważniejsze z nich: Gwiazda (210 ha), Łąckie (Wiejskie - 166 ha), Kielskie (143 ha) i Kamieniczno(121ha).
Występują tu lasy stanowiące głównie bór sosnowy, który stwarza dobre warunki dla rekreacji oraz łowiectwa. Bogate runo leśne przyciąga amatorów leśnych zbiorów. Panująca powszechnie cisza i spokój oraz czyste powietrze zapewniają doskonały wypoczynek zarówno fizyczny, jak i psychiczny.
Ścieżka rowerowa.
W roku 2006 otwarto ścieżkę o kaszubskiej nazwie „Kołowe stegne Gochów" („Rowerowe ścieżki Gochów").
Jej trasa charakteryzuje się bardzo zróżnicowanym krajobrazem. Występuje tu dużo dolin, i pagórków, jak i terenów równych, nie brakuje także ostrych, dynamicznych odcinków, które przynoszą maksymalne wrażenia z przebytej trasy. Podążając ścieżką rowerową można podziwiać dużą i różnorodną lesistość terenu. Największe z miejscowości, przez które wiedzie trasa to: Hamer Młyn, Luboń, Stoltmany, Sątoczno, Zapceń, Lipnica, Prądzona, Brzeźno Szlacheckie i Borowy. Młyn. Łącznie ścieżka rowerowa liczy 66 km. Jest doskonale oznaczona. W niedużych odstępach na trasie leżą znaki w formie kamieni ze strzałkami informującymi rowerzystów, czy też pieszych. Oprócz tego są też tablice informacyjne o odległości od poszczególnych wsi.
Rezerwat faunistyczny.
Na największej z wysp jeziora Trzebielsk koło Lipnicy, utworzono rezerwat przyrody - „Ostrów Trzebielski". Rezerwat obejmuje powierzchnię 8 hektarów. Utworzono go dla zachowania miejsc lęgowych wielu gatunków ptaków wodnych. Znajduje się w nim jedna z największych, w byłym województwie słupskim kolonia mewy śmieszki licząca około 2000 par i największa kolonia rybitwy zwyczajnej skupiająca 120 par. Obok niej gnieżdżą się: mewa srebrzysta i pospolita, czernica, krzyżówka, głowienka. Ponadto żyją tu są tu: bekas (kszyk), hrodziec krwawodziohy (jedyne stanowisko lęgowe na Pomorzu), sieweczka rzeczna, trzcinniak, bąk i błotniak stawowy.
Inne szlaki turystyczne.
Przez gminę przebiegają także trzy Turystyczne Szlaki Kajakowe. Na rzece Chocina szlak długości 37 km dochodzący do jeziora Charzykowskiego. Na rzece Osusznica szlak długości 13 km, wpływa do Chociny, rzadko uczęszczany. Również rzadko wykorzystywany przez kajakarzy jest szlak na rzece Prądzona o długości 12 km, który kończy się w środkowym biegu Chociny.
Inscenizacje historyczne.
Od kilku lat we wrześniu w Brzeźnie Szlacheckim odbywają się uroczystości obchodów kolejnych rocznic Odsieczy Wiedeńskiej na pamiątkę udziału oddziału miejscowych Kaszubów pod dowództwem Teodora Andrzeja Grabowskiego w bitwie z wojskami tureckimi pod Wiedniem. W jej ramach odbywa się impreza plenerowa z inscenizacją w wykonaniu pomorskich Bractw Rycerskich, „bitwy wiedeńskiej”. Jest to największa impreza plenerowa przynosząca chlubę i promującą Gochy.
We wsi obok kościoła w 1983 roku został wzniesiony Obelisk „Kaszubi pod Wiedniem”. Jest to największa impreza plenerowa przynosząca chlubę i promująca naszą małą Ojczyznę.
Kalwaria i inne znaki pamięci.
W Borowym Młynie za plebanią na ziemi parafialnej postawiono w 2006 roku drogę krzyżową w postaci czternastu krzyży. Poszczególne stacje oznaczają tych, dzięki którym stoją te krzyże: wykonawców i ofiarodawców. Nabożeństwa na drodze krzyżowej odbywają się trzy razy do roku: Wielki Piątek, Dzień Ojca (23 czerwca) oraz przed odpustem sierpniowym. W obejściu kościoła znajduje się grób trzech saperów , którzy zginęli w 1945 roku rozminowując pola wokół wsi. Obok mogiły stoi drewniana pieta – kapliczka – „Nasza Mateńka Borowiacka” ufundowana w 2006 roku przez miejscową Fundację Naji Gochë
W październiku 2008 odsłonięto fundamenty zburzonego w 1967 roku kościoła ewangelickiego, na fragmencie muru kościelnego pomieszczono okolicznościową tablicę upamiętniającą tą świątynie.22 listopada Fundacja Naji Gochë wsparta przez społeczeństwo sołectwa Borowy Młyn zwłaszcza Wierzchociny w miejscu patriotycznych wydarzeń tzw. „wojny palikowej” w 1920 roku wzniosła Leśną Strażnicę Tradycji i Patriotyzmu im. Bohaterskich Gochów pw. Chrystusa Obrońcy.
Ponadto w Borowym Młynie znajduje się obelisk ku pamięci mieszkańców wsi co zginęli podczas II wojny światowej. Podobne obeliski wzniesiono w Łąkim (Łąkie Szlacheckie) i Wierzchocinie a także w Borzyszkowach na Górze Piszczatej (Piaszczatej) wznosi się Krzyż Pamięci Ofiar II wojny światowej. Krzyżyki pamięci ofiar tej wojny znajdują się także w każdym kościele na terenie gminy. Także w Borzyszkowach obok kościoła znajduje się grób zamordowanego w 1943 roku- komendanta wojskowego TOW Gryf Pomorski – Józefa Gierszewskiego. Z kolei na budynku Ośrodka Zdrowia w Lipnicy znajduje się znak pamięci o pierwszym wójcie gminy lipnickim – Józefie Słomińskim. W miejscowych szkołach znajdują się także tablice upamiętniające miejscową historię i lokalnych bohaterów. W Borowym Młynie na budynku szkolnym znajduje się tablica upamiętniająca tych co w 1920 roku „Sercem stanęli przy Ojczyźnie a granice (wówczas wytyczaną w pobliżu wsi) a granicę odepchnęli o 10 km. na zachód” Znajduje się tu także tablica przeniesiona z nie istniejącej już szkoły w Wierzchocinie upamiętniającą jej nauczyciela Bernarda Żółtkowskiego, który zginął podczas kampanii wrześniowej w obronie Ojczyzny w 1939 roku. W szkole brzeźnieńskiej upamiętniająca nauczycieli Franciszka Hinza, Aleksandra Brzezińskiego Hinza w Zapceniu Michała Raatza w Borzyszkowach – Józefa Gierszewskiego mjr. „Rysia”, Gliśnie Wielkim – Józefa Słomińskiego a Brzozowie- Dominika Krenckiego.
Swoją tablicę pamięci w kościele w Borzyszkowach i Lipnicy ma śp. ks. kanonik Kazimierz Raepke, a w Borowym Młynie śp. ks. Bernard Gończ.
W październiku 2008 r. w przededniu 90 rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości z inicjatywy Fundacji „Naji Gochë” podjęto pracę na rzecz urządzenia w historycznym miejscu gdzie bezpośrednio doszło w 1920 roku do tzw. ‘wojny palikowej” na rzecz wytyczanego w tym miejscu odcinka granicy państwowej II RP – by wznieść Leśną Strażnicę Tradycji i Patriotyzmu im. Bohaterskich Gochów pw. Chrystusa Obrońcy. Uroczystości oddania Strażnicy odbyły się 22 listopada 2008 r. a w jej składzie okolicznościowy obelisk – „Tu była, jest i będzie Polska...”.
Wody
Krajobraz gminy oprócz lasów uzupełnia bogata sieć rzek i strumieni oraz liczne jeziora lobeliowe o wysokiej klasie czystości wód które umożliwiają uprawianie sportów wodnych i wędkarstwa. Główną osią hydrograficzną gminy jest rzeka Prądzona, inne rzeki, to: Kłonecznica i Osusznica. Tylko jezior o powierzchni powyżej 10 hektarów jest aż 22.. Najważniejsze z nich to: Gwiazda (210 ha), Wiejskie (166 ha), Kielskie (143 ha) i Kamieniczno (121 ha). Na terenie gminy znajdują się 4 jeziora w krainie 7 jezior wspólnie połączonych o łącznej powierzchni 376 ha.
Obok piaszczystego sandru i morenowych wzniesień występują również użytki ekologiczne w postaci bagien torfowiskowych niskich, wysokich i przejściowych. Spośród wielu roślin występują w nich m.in. chronione storczyki, rosiczki i grzybienie.
Inne
Z osobliwości przyrodniczych na uwagę zasługują pomniki przyrody: 150-letni jałowiec w Kiedrowicach i 300-letnia lipa we wsi Wojsk. Ochroną przyrodniczą objętych jest też kilka jezior lobeliowych, np.: Kiedrowickie, Czarne k/Zapcenia, Sierzywko./-/
![Zbigniew Talewski [Borowy Młyn]](/foto/autorzy/1.jpg)