Historyczny - pastora Mostnika - kościół w Smołdzinie - zdj. J.Maziejuk

---

---

---

---

Przez wieś przepływa rzeka Łupawa, od której prowadzi kanał Łupawa-Łebsko do jeziora Łebskiego. Na południowy zachód wznosi się wzgórze Rowokół o wysokości 115 m z rezerwatem.
Nad problemem słowiańskich miejsc kultowych były prowadzone badania na Górze Rowokół w Smołdzinie przez W. Filipiaka i R. Wołągiewicza. Pełniła ona ważną rolę wczesnośredniowiecznego ośrodka kultu pogańskiego. Po przy¬jęciu chrześcijaństwa wznosiła się tam kaplica św. Mikołaja, patrona rybaków i żeglarzy. To wzgórze stało się również miejscem pielgrzymek nie tylko z Pomorza. Rowokół był także punktem nawigacyjnym dla rybaków i żeglarzy z racji palonych ognisk.
W okresie reformacji kaplica została zniszczona, a kosztowności o wartości 300 guldenów zabrała rodzina Tessen ze Smołdzina. Materiał z niej wykorzystano do budowy kościoła w tej miejscowości.
W 1847 r. usunięto resztki fundamentów po kaplicy. Aktualnie w okresie Wielkiej Nocy odbywa się na Rowokół pielgrzymka i tam odprawiana jest Droga Krzyżowa, w której postać Chrystusa odgrywa jeden z mężczyzn.
Pierwsza wzmianka o wsi Smołdzino pochodzi z 1281 r., gdy otrzymały ją norbertanki w Białobokach w celu zbudowania klasztoru w Słupsku i w 1282 r. jako darowiznę księcia Mestwina dla kościoła w Gardnie. W 1291 r. potwierdził Smołdzino Bogusław IV klasztorowi w Oliwie.
Jako lenno w 1487 r. dzierżył Smołdzino Peter Tessen. Statystyka z 1784 r. wymienia tam folwark, pastora, kościelnego, leśniczego, 4 puste gburstwa, królewski urząd dzierżył 22 gburów, 2 ogrodników, 10 budników, kowala, 34 budników przy Rowokole - w sumie 74 dymy. Wielkie zasługi dla rozwoju języka kaszubskiego i polskiego w Smołdzinie i innych parafiach położył Michał Mostnik (Pontanus, Brüggemann), pierwszy pastor założonego tam zboru, urodzony w Słupsku w 1583 r. Jego przedstawiciele szybko rozprzestrzenili się po wsiach okolic Słupska. Michał posiadał wykształcenie uniwersyteckie zdobyte w Magdeburgu, Helsunstadt i Wittenberdze. W 1610 r. został powołany na pastora kaplicy albo kościoła w Smołdzinie za protekcją księżnej Erdmundy. Zapewniła mu dostatnie warunki utrzymania. Zdobył zaufanie i szacunek kaszubskich parafian, także przez talent kaznodziejski.
Dom pastora jednak był niemiecki i nie potrafił zaszczepić swym synom umi¬łowania języka Kaszubów, co więcej, jeden z synów, Tomasz, doprowadził ojca do ruiny finansowej. Wydawcy Małego katechizmu przyszło umierać w nędzy w 1654 r. w Smołdzinie, a długi musiał uregulować książę Ernst Bogusław von Croy. Michał Brüggemann Pontanus wszedł do historii literatury polskiej i kaszubskiej jako tłumacz Małego katechizmu Lutra i innych pism ewangelickich z języka niemieckiego na polski z domieszkami kaszubskimi. Przyczynił się także do wydania drukiem w 1643 r. kancjonału bytowskiego pastora Kaszuby Szymona Krofeya. Podaje się też wydane przez P. Hinzego Perykopy Smołdzińskie, Śpiew¬niki kaszubskie i inne mniejszej wagi zabytki.
Warto odnotować, że smołdzińska kancelaria nie była jedyną na terenie wschod¬niej części Pomorza Zachodniego, gdzie język polski obok niemieckiego był głównym językiem pisanym126. Drugie wydanie Katechizmu Pontanusa najpewniej przygotował do druku, jak przypuszczał J. Łęgowski, pastor smołdziński Ulryk Engelandt127. Z Wierzchocina w parani smołdzińskiej przetrwały Przysięgi sło¬wińskie, cenny zabytek języka polskiego.
Smołdzino do 1630 r. było filią Gardny, a od tego roku stało się samodzielną parafią. Taki stan istniał już w 1590 r., gdy kaplica smołdzińska podlegała parafii w Gardnie. Księżna Anna Croy wzniosła w Smołdzinie kościół, którego poświęcenie odbyło się w 1632 r.
Kościół smołdziński zawdzięcza księżnej Annie nie tylko swoje powstanie, ale również bogate wyposażenie - ołtarz i ambonę. Portrety Anny i jej kilkunastolet¬niego syna figurują w uszakach ołtarza. Podobne inskrypcje, znajdujące się na kielichu mszalnym oraz parze cynowych świeczników słupskiego konwisarza M. Pregera, są dowodem, że księżna była ich ofiarodawczynią. Również przyj¬muje się, że Anna była fundatorką 150 obrazów o tematyce biblijnej, zdobiących niegdyś smołdzińska świątynię. Wizerunek wnętrza kościoła umieszczony jest w górnym lewym rogu na malowanym portrecie pastora Michała Pontanusa z II pół. XVII w. (obecnie w Muzeum w Słupsku). Dotychczas uważano, że autorem obrazów w kasetonach jest Foxkirch, co jednak podważył Z. Szultka, wskazując na Lickfota. Te obrazy poddano od 1991 r. zabiegom konserwatorskim, podobnie został przeprowadzony kapitalny remont kościoła, a we wnętrzu ołtarz, ambona i chrzcielnica. Gdy poddano konserwacji obrazy na suficie, dostrzeżono, że nie są one jednego autora, lecz przynajmniej dwóch, bo jedne charakteryzują się wyraźną biegłością, a kompozycje są rozbudowywane, drugie zaś są malowane bardziej prymitywnie, a kompozycje uproszczone. Wydaje się, że znaczna liczba obrazów była większa i przez obcięcie doprowadzono do obecnego wymiaru. Prawdopodobnie miało to miejsce przed 1836 r., gdy umieszczono je ponownie na suficie po remoncie kościoła.
Trudne losy przechodził język kaszubski w smołdzińskiej parafii. Na początku XVIII w. Smołdzino wchodziło do dystryktu kaszubskiego. Po wojnie siedmio¬letniej upowszechnienie języka niemieckiego w tej parafii przybrało charakter akcji planowanej, chociaż połowa lub 2/3 słuchaczy nie rozumiała dostatecznie po niemiecku. Inaczej wyrażając się, większość Smołdzinian mówiła po kaszubsku. Zapewne z tej racji wzbraniali się przed przeniesieniem na tę parafię pastora Johanna J. Diestela z Mikorowa.
Na rok 1775 r. przypadła likwidacja cyrkułu kaszubskiego i od tego czasu wieś należała już do cyrkułu niemiecko-słowiańskiego.
Dobrą kartę jako pastor zapisał sobie w Smołdzinie w latach 1810-1816 Samuel Tomaszczyk (Thomasius), wielki miłośnik języka polskiego i kaszubskiego. Ten obrońca gromadził zabytki piśmiennictwa polskiego i kaszubskiego.
Parafianie w Smołdzinie bronili się przed radykalną germanizacją. W latach 1830-1838 odmówili płacenia podatków na szkołę niemiecką i wypędzili pastora, który zniósł polskie kazania. Inny pastor, Kypke, ze szkoły w Smołdzinie uczy¬nił narzędzie germanizacji i w 1830 r. musiał ratować się ucieczką z kościoła i w jedną z niedziel kobiety nie wpuściły go do kościoła, zaś innym razem zamknięto mu drzwi do kościoła, a przedstawicieli władz obrzucono kamieniami. Winnych zajść aresztowano i ukarano.
Język kaszubski w Smołdzinie zlikwidowano w 1865 r., a według E. Rzetelskiej-Feleszko po 1832 r.
Smutnym świadkiem tych wydarzeń w historii był smołdziński kościół. Jego rozbudowa rozpoczęła się w 1818 r., następnie powiększenie w 1828 r., aż otrzymał dzisiejszą formę w 1874 r. po dobudowaniu do niego dwóch bocznych skrzydeł tworzących transept. Kościół od 1945 r. był filią parafii Gardno, a od 1991 r. stał się parafialnym. Liczba wiernych w 2002 r. wynosiła 1980, a Kaszubów w 2005 r. było 2, l%
Wyzwolenie Smołdzina nastąpiło 9 marca 1945 r. Niemcy musieli opuścić wieś do 1947 r. i 547 osób przeniosło się do Republiki Federalnej, a 421 do NRD.
Do parafii należą następujące miejscowości: Smołdziński Las, Łokciowe, Kluki, Człuchy, Żelazo, Wierzchocino i Siecie. /-/