NAJI GOCHE - regionalny magazyn społeczno-kulturalny

Szlachecka wieś Kiedrowice , kiedyś w parafii Borzyszkowy w powiecie bytowskim – poprzednio chojnickim - zaświadczona została w żródłach w XIV wieku. Z 1366 roku pochodzi bardzo nam współczesny zapis Kiedrowice, nazwa ta trwa nieprzerwanie do czasów nam współczesnych. Niemcy oddali nazwę w formie Kiedrau.

Jest to nazwa patronimiczna, wskazująca na potomków założyciela wsi. Podobny typ nazw reprezentują Czapiewice, wskazujące na założyciela Czapę, Piechowice, oznaczają potomków Piecha, czyli Piotra, Sierakowice, wskazujące na Sieraka. Na Pomorzu tego typu nazw jest niewiele, częste są one w Małopolsce i na Śląsku.

Znamy typ nazwy, ale jak nazywał się jej założyciel ?. Był nim Teodor, przekształcony na imię Kieder. Wymiana spółgłosek t: k znana jest w wielu językach, zwłaszcza w wyrazach niezrozumiałych pod względem etymologicznym.

Przymiotnik od nazwy wsi brzmiał i brzmi – kiedrowski. Tak samo też brzmi nazwisko szlacheckie wywodzące się ze wsi – Kiedrowice. W roku 1570 w Kiedrowicach mieszkali: Piotr i Tomasz Paszątkowie, Michał i Wawrzyniec Orlikowie / zapisani Orlek /, Jan, Andrzej i Kszysztof Reszkowie, Tomasz Maciej, dwaj Stanisławowie / zapisani – Stentzeslaus / Okaci / zapisani – Okatey /, Tomasz Paszk / zapisany- Pasck /, Krzysztof i Maciej Chojtałkowie, Świętek Kiedrowski i Łukasz Kiedrowski – razem 15 właścicieli, nadto 4 ogrodników / poddanych bez imienia i nazwiska / i karczmarz. Szlachcice podani z imienia i nazwiska mieli łan lub półtora łanu. Była to więc bardzo uboga szlachta.

Wiele z podanych wyżej nazwisk szlachciców to późniejsze przydomki szlacheckie Kiedrowskich. Uzywali wiec następujących przydomków: Chojtala, Chojtałek, pisany potem Kojtała, Lew, Maciej, Okaty, Orlik, Pasz i Paszk, Paszęta i Paszątka, Reszek, Redek, Staszylów, Ślaz i Żółtek. Objaśnie je po kolei:

Chojtała i Chojtałek, pisany potem Kojtała i Kojtałek. Pamiętamy , że Chojtałek notowany był w Kiedrowicach już w 1570 roku, potem w XVII- wiecznej księdze metrykalnej parafii Brusy odnotowani zostali Kojtałowie – Kiedrowscy, tychże często notują księgi ławnicze Kościerzyny. Przydomek, przejęty potem przez Lipińskich z Lipnicy, pochodzi od czasownika chojtać lub chojdać bądź kojtać czy kojdać o znaczeniu huśtać się, kołysać się z przyrostkiem – ała.

Lew był herbem Kiedrowskich. Herb ten przeszedł też do roli przydomka, często poświadcza go ks. Jan Bork, proboszcz borzyszkowski, w połowie XVIII wieku. W okresie pruskim pisany był po niemiecku Loewe, jako ze niemiecki Lowe to lew. Podobnie herb Piechowskich Leliwa przeszedł tez do roli przydomka.

Maciej został po raz pierwszy poświadczony w 1570 r. i to tylko u Kiedrowskich. Na podstawie tego zapisu heraldycy wymieniają imię Maciej wsród przydomków Kiedrowskich.

Okaty. Wiemy, ze w 1570 roku w Kiedrowicach mieszkali dwaj Okaci. Nazwisko to wykazują heraldycy jako przydomek Kiedrowskich. Nazwa pochodzi od przymiotnika okaty, którego znaczenie możemy ogólnie określić jako „mający charakterystyczne oczy”, utworzonego analogicznie jak brodaty, rogaty, bruchaty.

Orlik. Przydomek również notowany w Kiedrowicach w 1570 roku potem często poświadczany w księgach ławniczych Kościerzyny na początku XVII wieku. Nazwa pochodzi od rzeczownika orlik, oznaczającego dawniej i dziś 1. „małego orła”. 2. „gatunek orła”. 3. „ rodzaj rośliny”. Jest też, jak wiadomo, wioska Orlik w parafii Leśno. Jej nazwa pochodzi od pierwotnego właściciela o przezwisku Orlik. W 1570 r. właścicielem osady był szlachcic Jan Orlikowski . Dziś spotykane nazwisko Orlikowski z omawianej osady bierze początek.

Pasz i Paszek. Wiemy, że w 1570 roku w Kiedrowicach mieszkał Tomasz Paszk /zapisany Pasck/. Nazwisko to stało się przydomkiem Kiedrowskich. I kilka innych rodzin przyjęło ten przydomek. Występował on nadto u Czapiewskich, Słuszewskich ze Słuszewa w Lęborskiem i u Studzińskich ze Studzienic w Bytowskiem. Jest to genetyczne zdrobnienie od imienia Paweł, powstałe podobnie jak Masz, Dasz od Daniel, Gasz od Gaweł, Rasz od Radosław itd.

Paszątka, notowany w Kiedrowicach w 1570 r. Wystepował u rodzin z Gochów, a więc u Brzezińskich, Lipińskich, Łąckich i Prądzyńskich, dodatkowo u Piechowskich z Piechowic w Kościerskiem. Jest to również zdrobnieniem od imienia Paweł.

Redek pisany Retka, udokumentowany w ksiegach miejskich Chojnic na początku XVII w. Redek to zdrobnienie od Radosław, zniemczone na Redtke, a ta postać spolszczona na Retka. W nazwie utrwalony został fonetyczny proces północnopolski przejścia początkowego ra- w re-, jak w wyrazach rek, redło, rechowac i w innych.

Reszek, zniemczony na Reschke i spolszczony na Reszka, notowany w Kiedrowicach już w 1570 r.potem w księgach ławniczych Kościerzyny. Występuje poza tym u Trzebiatowskich z Trzebiatkowej w Bytowskiem i u Tuchlińskich z Tuchlina w Kartuskiem. Jest to zdrobnienie od imienia Radosław. I w tym przydomku ujawnia się północnopolski proces fonetyczny przejścia nagłosowego ra- w re -. Dzis na Pomorzu nazwiska Reszka, Reschke i podobnie pisane są częste.

Staszylów. Taki przydomek w postaci zapisu Jakub Staszylów Kiedrowski odnotował w 1741 r. W. Kętrzyński, a za nim powtarzają inni. W tej formie jest to nazwa niejasna. Może chodziło tu o postać Straszylów, nawiązującą do herbu Kiedrowskich – Lew.

Ślaz - ten przydomek potwierdza u Kiedrowskich w 1741 r. A. Boniecki w ogólnie znanym i cenionym Herbarzu, pisze co prawda Slass, ale kryje się pod tym zapisem niewątpliwie nazwa Ślaz, tym bardziej, ze nazwisko Ślaz spotyka się na Pomorzu.

Żółtek - Paweł Panske podaje, że w 1780 roku w Półcznie / Bytowskie / mieszkał Stanislaus Zołtk Kiedrowski. Nazwę możemy wywieść od polskiego wyrazu żółtko, kaszubskiego żółtk lub od przymiotnika żółty z przyrostkiem –ek, jak śmiałek, wesołek, nazwiska Dobrek, Miłek, Szarek.

W podsumowaniu przydomków Kiedrowskich możemy powiedzieć, że jest ich znacznie mniej niż u Borzyszkowskich czy Lipińskich. Są tu też nazwy spotykane tylko u Kiedrowskich, jak Maciej, Okaty, Orlik, Retka, Staszylwów, Ślaz i Żółtk, nie występujące u innych rodzin kaszubskich.


*
Otrzymaliśmy list od pani Anny Szypryt z ZAPCENIA, w którym Szanowna i Sędziwa Autorka, nawiązuje do publikacji prof. Edwarda Brezy w „NG” dot. pochodzenia nazwy jej wsi ZAPCENIA. Pani Anna piszę:
„Sądzę, że w tym artykule po zdaniu: „...Po jeziorze Pceń zostały tylko zarośla, jezioro wyschło” , należy dodać że jezioro zostało osuszone przed II wojna światową /1938 r.? / po wykopaniu głębokiego kanału od jeziora do rzeki Kłonecznicy. Wcześniej w miejscu obecnego kanału płynął strumyk, miał on płytkie koryto i tafla płynącej w nim wody sięgała swym poziomem okolicznych pól. Obecny kanał płynie o wiele niżej. Regularne i wysokie skarpy kanału są sztucznie utworzone Brzegi kanału wyłożono faszyną, a na skarpy nawieziono darniną ciętą w kwadraty i każdy jej kawałek przytwierdzono drewnianym słupkiem, ażeby zapobiec się jej usuwaniu.
Przy kopaniu kanału pracowało wiele ludzi, którzy mieli wówczas bardzo dobry zarobek. Dniówka wynosiła 2 złote, wówczas np. „sznek” /słodka bułka pokryta kruszonką i lukrem / kosztowała 5 groszy.
DZIĘKUJEMY ZA NINIEJSZE UZUPEŁNIENIE . ŻYCZYMY SZANOWNEJ PANI DUŻO ZDROWIA !.


NAJI GOCHE | e-mail:
Polecamy: odżywki dla sportowców olejki naturalne