Kościół w Kołczygłowach, w którym Otto von
Bismarck w 1847 brał ślub z Jahanną von Puttkamer.
Warcino - pałac Bismarcka, obecnie Szkoła Leśna.
Gdyńskie wydawnictwo „Region” przygotowało kolejną pożyteczną publikację dla turystów i miłośników pomorskiej przeszłości. Vademecum historyczno – - krajoznawcze „Śladami Bismarcka po Pomorzu” może zainteresować liczne grono czytelników.
Autorzy opracowania, Jarosław Ellwart i Peter-Oliver Loew, starali się zrealizować dwa nadrzędne cele: ukazać życie Ottona von Bismarcka na Pomorzu i –jednocześnie- życie na Pomorzu w czasach żelaznego kanclerza oraz przybliżyć fascynującą krainę lasów, jezior i „łagodnych wzgórz zamykających horyzont” (s. 9).
Zawartość vademecum obejmuje dwie zasadnicze części: informator historyczny dotyczą-cy postaci Bismarcka i miejsc z nim związanych na Pomorzu (s. 11-87) oraz opis ośmiu tras wycieczkowych wiodących w okolice Konarzewa (powiat goleniowski), Warcina (powiat słupski) i Barnowca, powiat bytowski (s. 89-150). Atrakcyjne pod względem edytorskim i wizualnym opracowanie uzupełniają: bogato ilustrowany i zaktualizowany słowniczek krajo-znawczy, informacje użytkowe dotyczące noclegów, gastronomii etc. tudzież wykaz literatury (obejmujący aż 55 pozycji wydawniczych, w tym tylko 14 w języku polskim) i praktyczny, niemiecko-polski, indeks miejscowości.
Twórcy vademecum ukazali postać Bismarcka jako bardzo sprawnego i skutecznego poli-tyka, będącego ucieleśnieniem i symbolem prusko – niemieckiej racji stanu, racji potęgi (por. s. 83). Z drugiej zaś strony P. O. Loew i J. Ellwart trafnie zarysowali przyczyny złej sławy żelaznego kanclerza w Polsce; Bismarck był bowiem zdecydowanym i konsekwentnym prze-ciwnikiem odrodzenia się państwa polskiego, inicjatorem antykatolickiego Kulturkampfu, patronem Związku Marchii Wschodnich (nazywanego również Hakatą).W sierpniu 1894 w swoim majątku w Warcinie Bismarck przyjął dwie grupy (liczące ok. 1700 i 2000) Niemców występujących przeciw polskim dążeniom niepodległościowym w Wielkopolsce i w Prusach Zachodnich: dla tych „pielgrzymów” (por. s. 82-83) 79-letni były kanclerz stanowił opokę w walce z polskością.
Otto von Bismarck (1815-1898) należał do pruskiej klasy junkierskiej; Pomorzaninem zo-stał z wyboru, na Pomorzu spędził część dzieciństwa i młodości, poślubił mieszkającą na po-graniczu Kaszub Johannę von Puttkamer (ślub w 1847 roku w świątyni w Kołczygłowach, powiat bytowski), w 1867 roku nabył Warcino, które stało się ulubioną siedzibą małżeństwa Bismarcków. Po śmierci pruskiego męża stanu warcińskie włości pozostały w rękach rodu Bismarcków; w marcu 1945 roku synowa żelaznego kanclerza, hrabina Sybille, popełniła samobójstwo, kiedy radzieckie czołgi wjechały na pałacowe podwórze (por. s. 85-86).
Po 1945 roku powoli zapominano o związkach Bismarcka z Pomorzem; po zmianie granic państwowych zburzono liczne jego pomniki (m. in. w Miastku, w Słupsku czy w Nowogar-dzie), postępowały ruchy migracyjne, o kanclerzu pisano rzadko, ukazując go jako nacjonali-stę i polakożercę. Warto zatem odświeżyć swoją wiedzę o dokonaniach wybitnego, choć kon-trowersyjnego Europejczyka, wyruszając w podróż jego pomorskimi śladami. Vademecum J. Ellwarta i P. O. Loewa może być bardzo przydatne podczas naszych historyczno – krajo-znawczych wędrówek po zakątkach, gdzie „miesza się (...) niemiecka przeszłość z polską teraźniejszością i chwilami daje to odczucie, jakby czas się tu zatrzymał” (s. 7).
*Jarosław Ellwart, Peter Oliver Loew – Śladami Bismarcka po Pomorzu. Vademecum historyczno – krajoznawcze. Wydawnictwo „Region”, Gdynia 2001, ss. 230
