Budynek Nadleśnictwa Lipusz.

---

Leśniczy Józef Broza z Głuchego Boru.

---

Z lewej leśniczy w Żelewcu - Janusz Wawer.

---

/ 1902 – 2002 /

Zachowane archiwalia w Nadleśnictwie Lipusz wskazują na jego istnienie już w 1902 roku, a obiekty wnoszono jeszcze w 1905 roku. By lepiej zrozumieć tę okrągłą rocznicę warto nieco przenieść się w dalszą przeszłość.
Obecne obszary Sulęczyna, Parchowa a także Tuszków i Trzebunia wchodziły za czasów krzyżackich w skład prokuratorstwa mirachowskiego.
Z kolei Dziemniany, Lipusz, Kalisz i Raduń do okręgu nmiejszego – kościerskiego a Osowo, Piechowice, Przytarnia, Wiele, Lamk i Leśno do okręgu zaborskiego.
Podobnie rzecz się miała w czasach I Rzeczypospolitej. Okolice Sulęczyna należały do starostwa mirachowskiego; Parchowo, Trzebuń i Tuszkowy od XVII wieku weszły do starostwa parchowkiego; okolice Lipusza i Dziemian do starostwa kościerskiego; Karsin, Wiele i Górki do starostwa tucholskiego. Gospodarką leśną na tych terenach zarządzali starostowie i osoby przez nich powołane.
Z chwilą przejęcia tych terenów przez Prusy w 1772 roku początkowo lasy przeszły w skład domen w Parchowie, Kościerzynie i Kosobudach.
Mapa Schrottera z końca XVIII wieku notuje podleśnictwa /U.F. – Unterforsterei / w Glinowie, Płocicznie ( Tuschkausche Hutte, Grunthal ) Borsztal - chociaż tam nie podano tej nazwy tylko wspomniane UF, jednak mapa na to wskazuje - i Dunajki.
Topografia z 1848 roku wymienia Borsztal i Dunajki wśród leśnictw nadleśnictwa Philippi czyli obecne Wierzysko. Kolejna statystyka z 1863 roku dodaje do tego nadleśnictwa jeszcze – l. Płociczno. Nadleśnictwo w Wierzysku dysponowało własną policją. Znamienne, że statystyka z 1869 roku wspomina tylko o podleśnictwach w Borsztalu, Dunajkach i Płocicznie , które wchodziły w skład nadleśnictwa Wierzysko, podobnie i Glinowo.
W okolicy Wiela na początku XX wieku istniało tylko leśnictwo w Lubni. Zdroje znane są również już na początku XX wieku, bowiem w 1908 roku wymienia się, że zostały one dołączone do nadleśnictwa Lipusz z nadleśnictwa Sulęczyno. Z kolei Żołno w 1910 roku określano jako Forstpachtstelle – czyli jako leśną dzierżawę. O l. Suminy dowiadujemy się, że istniało już w 1907 roku, wspominają o tym listy płac z tamtego okresu; a o Zdunowicach wiemy, że w 1891 roku kupił je fiskus a już w 1895 roku znane były jako leśnictwo.
Ciekawe, że Chośnica w 1881 roku jest określana jako Oberfoersterei czyli nadleśnictwo, a mapy z początku XX wieku określają ją jako leśnictwo wchodzące w obręb nadleśnictwa Mirachowo.
Nadleśnictwo Buchberg - czyli Bukowa Góra koło Kościerzyny
( położone nad szosą prowadzącą w kierunku Wdzydz ) utworzono w 1893 roku w tym samym roku powstało także nadleśnictwo w Sulęczynie. To ostatnie utworzono z części nadleśnictw Mirachowo i Bukowa Góra . W skład tego nadleśnictwa weszły leśnictwa: Kamionka, Parchowo, Chośnica , Glinowo, Suminy i Zdunowice.
Leśnictwo Parchowo ( dawniej Fiesshof ) jest usytuowane w pobliżu rzeki Słupi. Dane z 1873 roku – jak już wspomniałem - wymieniają Glinowo wśród leśnictw - nadleśnictwa Philippi czyli Wierzyska k. Kościerzyny. Jedna z map z początku XX wieku przy Glinowie podaje Forst Buchberg, co wydaje się błędem, bo dane z 1893 i 1903 roku wyraźnie wskazują na przynależność tego leśnictwa do ndl. Sulęczyno.
Do 15.2.1922 roku pisma nadleśnictwa Lipusz i Sulęczyno były kierowane do dyrekcji lasów państwowych w Gdańsku, a od 28.2. 1923 roku do Torunia. Nadleśnictwo Sulęczyno w 1923 roku obejmowało leśnictwa: Sulęczyno, Glinowo, Suminy, Zdunowice, Parchowo, Chośnicę i Kamionkę; a Lipusz: Dunajki, Płociczno, Płocice, Zdroje, Karpno, Głuchy Bór, Borsztal i Dywan.. W 1932 roku wiemy, że w Żołnie był już gajowy.
W okresie międzywojennym nie nastąpiły zmiany obszarowe i podporządkowania tych leśnictw, o czym zaświadcza wydany w 1933 roku almanach leśny wymieniający m.in. zarówno Sulęczyno jak i Lipusz.
W okresie II wojny światowej funkcje leśniczych pełnili Niemcy, niemniej szereg leśnictw było nadal obsadzonych polskimi leśnikami, którzy niejednokrotnie wspierali ukrywających się na ich terenie partyzantów Gryfa Pomorskiego. W tym zakresie szczególne zasługi położył Alojzy Stawski i jego żona. Alojzy za tę działalność zginął w obozie koncentracyjnym w Mathausen, a jego żona przeżyła Stutthof, podobnie ten ostatni obóz przeżył leśniczy Cegiel z Trawic.
Po II wojnie światowej w strukturze organizacyjnej administracji leśnej nastąpiły duże zmiany w wyniku których np. w 1945 roku do nadleśnictwa Sulęczyno należały leśnictwa: Smolniki, Kamionka, Chośnica, Parchowo, Glinowo, Zdunowice i Suminy. A nadleśnictwo Lipusz w 1946 roku obejmowało leśnictwa: Zdroje, Karpno, Płociczno, Płocice, Dywan, Borsztal, Dunajki i Trawice. W następnych latach liczba leśnictw w Lipuszu wzrosła z 8 do 13. Do wyżej wymienionych w skład ndl. Lipusz doszły leśnictwa: Lubiszewo, Lubiana, Lipusz, Dziemiany i Sarnowicze.
Z kolei zwiększyła się także liczba leśnictw z 7 do 14 w naleśnictwie Sulęczyno , mianowicie o leśnictwa: Bawernica, Grabowo, Jamno, Sucha, Sylczno, Węgorzyno i Żółno.
Materiały archiwalne z lat 1954 – 1961 uwzględniają w składzie nadleśnictwa w Lipuszu leśnictwa: Trawice, Borsztal, Zarośle, Dunajki Płocice, Płociczno, Zdroje, Dywan, Skwierawy, Śluza i Karpno.
Kolejna mapa z 1965 roku w nadleśnictwie Sulęczyno, wymienia tylko 6 leśnictw mianowicie: Kamionka, Sucha, Parchowo, Zdunowice, Suminy i Glinowo i 7 w nadleśnictwie Lipusz, były to l. Karpno, Zdroje, Płociczno, Płocice, Trawice, Dywani Zarośle.
Następna reorganizacja miała miejsce w 1973 roku, kiedy to zlikwidowano nadleśnictwo w Sulęczynie a leśnictwa z jego terenu włączono do Nadleśnictwa Lipusz. Wówczas to Nadleśnictwo Lipusz składało się z 12 leśnictw; – Dywan, Głuchy Bór, Karpno, Płocice, Płociczno, Sulęczyno, Trawice, Wiele, Zarośle, Zdroje, Zdunowice .
W 1986 roku nadleśnictwo Lipusz powiększyło się o 4 leśnictwa, które przejęło z Ndl. Bytów.
Ostatnia reorganizacja miała miejsce w 1992 roku, kiedy to na tym terenie utworzono 5 nowych leśnictw, mianowicie: Lipusz, Żółno, Zelewiec, Przerębska Hutę i Dunajki.
Według stanu na 1 stycznia 1999 roku Nadleśnictwo Lipusz, obejmuje obszar 22830, 97 ha, podzielonych pomiędzy 20 leśnictw: Bawernicę, Parchowo, Sucha, Sulęczyno, Zdunowice, Glinowo, Żółno, Zdroje, Lipusz, Płocice, Płociczno, Żelewiec, Trawice, Dywan, Dunajki, Głuchy Bór, Zarośle, Przerębska Huta, Joniny i Wiele.
Nadleśnictwo podlega pod względem administracyjnym Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych w Gdańsku.
Na zbliżający się tegoroczny jubileusz - gmach nadleśnictwa doczekał się remontu i przedstawia się dziś imponująco, co można dostrzec na załączonym zdjęciu.