---

Kościół z XVII w. w Leśnie z najwyższą drewnianą wieżą w Polsce.

---

16 maja 1667 roku zmarła królowa Maria Ludwika, starościna tucholska
- domniemana fundatorka kościoła w Leśnie k. Brus.
Pochodziła ona z włoskiego rodu książęcego panującego w Mantui. Nie mniej urodziła się w Paryżu w 1611 roku. Do Polski przybyła w 1645 roku, zostając żoną króla Władysława IV, następnie Jana Kazimierza.
Starostwo tucholskie otrzymała w 1646 roku ale z uwagi na to, że było ono niejako zajęte przez księcia Alberta Stanisława Radziwiłła, który otrzymał je w 1632 roku jako dożywocie, stąd od 1646 do 1656 roku tj do czasu swej śmierci władał nim płacąc Marii Ludwice za nie - czynsz dzierżawny.
Kościół w Leśnie - jak wspomniałem prawdopodobnie z fundacji Marii Ludwiki – wybudowany został prawdopodobnie około 1650 roku. Do takiego przypuszczenia upoważnia to, że dobra królewskie w Starostwie Tucholskim do których należało Leśno, były dobrami stołowymi kolejnych Królowych na mocy konstytucji sejmowej z 1593 roku. Jednakże królowa Maria Ludwika nigdy nimi bezpośrednio nie rządziła., zważywszy chociażby na dożywotnie zarządzanie tą starościańską: tucholsko – zaboracką ziemią przez w/ w Albrechta Radziwiłła.
Dla przybliżenia prawdy o tej rzekomej królewskiej fundacji tego kościoła, przytoczę za profesorem Józefem Borzyszkowskim – dyrektorem Instytutu Kaszubskiego z Gdańska i Tadeuszem Sadkowskim – kusztosem i konserwatorem zabytków Wdzydzkiego Parku Etnograficznego- niektóre z ich naukowo – historycznych dociekań i zebranych faktów - w tym - z okresu poprzedzającego lokacje tego kościoła.
Otóż parafia w Leśnie jest młodsza od swej sąsiadki – parafii w Brusach , o której wspomina już dokument lokacyjny wystawiony dla Brus dla Albrechta von Lejstena, pochodzącego z rodu, który oprócz Leśna miał w swym posiadaniu także sąsiadującą z Leśnem wieś - Orlik.
To Lejstenowie wyszli w 1400 roku z inicjatywą powołania na terenie tych wsi parafii z siedzibą w Leśnie.
W latach 1400 – 1417 Leśno i Orlik przeszły we władanie Krzyzaków i stały się chłopskimi wsiami czynszowymi. W tym czasie Zakon przejął patronat także nad kościołem leśnieńskim. Doprowadziło to w efekcie do zmian przynależności okolicznych wsi, do poszczególnych parafii. Nie mniej jeszcze w 1534 roku kościół w Leśnie, nie był jeszcze kościołem filialnym Brus, nadal był samodzielną parafią. Dopiero w XVI wieku znany jest pod wezwaniem świętej Katarzyny, co nie oznacza jednak, że nie mogło ono być mu nadane w czasie jego erekcji w końcu XIV wieku.
Po pierwszym z 1534 roku pisemnym potwierdzeniu istnienia w Leśnie kościoła w kolejnym z 1584 roku, czytamy, że w Leśnie był mały drewniany kościół pod wezwaniem św. Katarzyny, lecz w tym zapisie nie wspomina się o sławnej do dziś leśniewskiej wieży.
Dopiero kolejne źródło z 1686 i 7 roku dostarcza więcej informacji m.in. o dzwonnicy, o której nadmieniono, że jest „...dobra i pięknej roboty,... unosi się szpiczastą wieżą w przestworza, ....cała z drewna...zewnątrz obita deskami, gontami nakryta”. W tym to już czasie kościół ten nosił już inne wezwanie mianowicie: Podwyższenie Krzyża Świętego.
Wizytując Leśno w 1728 roku Archidiakon Pomorki ks. Józef Narzyński,
Zapisał, że kościół „...przez obecnego dziekana bytowskiego, proboszcza bruskiego i leśneńskiego jest wybudowany lecz nie jest jeszcze konsekrowany a tylko przez dziekana poświęcony”.
Należy wyjaśnić, że proboszczem tym był ks. Szymon Koliński, który sprawował rządy w parafii od 1705 do 1757 roku, w którym zmarł, a dziekanem bytowskim był od 1714 roku.
Wartym podkreślenia jest, iż tam ten wyżej cytowany opis kościoła z XVII wieku nie odbiega od jego obecnego stanu, a zwłaszcza od czasu kiedy do ks, Koliński dobudował do starszej właśnie - XVII – to wiecznej dzwonnicy - nowy o nieregularnych kształtach kościół , który jest trzy nawowy, co stanowi jedyny taki przypadek wśród pomorskich kościołów zrębowych. Ale co go nade wszystko wyróżnia od zarania jego budowy, to wyniosła i strzelista wieża dzwonnicy.
Leśnieńska wieża jest budowlą słupowo – ramową, o gotyckim kształcie, ma ona ośmioboczną izbice, która jest nadwieszona nad czworobocznym korpusem. Wieżę wieńczy wysoka piramida - także jak przy izbicy - ośmiobocznego dachu.
Zabytkowe jest również wyposażenie kościoła w większości wykonane w XVIII wieku. Wśród nich dominuje najstarsza grupa rzeźb ukrzyżowania z XVII wieku, a także ścianki ambony , wzbogacone rzeźbami....
Obecnie ten zabytkowy kościół jest w dobrym stanie technicznym, co jest zasługą pracujących w tej parafii proboszczów, a zwłaszcza byłego ks. radcy Franciszka Szwaby oraz obecnego ks. Stanisława Pluto – Prondzińskiego.