---

---

---

---

---

---

I. Etymologia i położenie wsi
Czarnowo-nazwa brzmiała w do końca XVI wieku Czernow, Czarnow ,Czarnowo, Ciarnowo. Prawdopodobne nazwa wsi pochodzi od nazwiska Czarnowski. Czarnowscy mieli przydomki- Rumel, Dolny, Ukleja, Nadolny, Wika, Wnuk, Złosz
Wieś położona w gminie Brusy, odległa od niej o 3 km. Wieś typowo rolnicza. W centrum znajduje się dawny budynek szkolny,obecnie zamieniony na dom mieszkalny. Jest tez Figura Najświętszego Serca Pana Jezusa usytuowana na rozwidleniu dróg oraz krzyż w gospodarstwie p. Bruskich.

II. Dzieje wsi
W 1344 roku ta wieś istniała jako wieś szlachecka.
I wzmianka o wsi datuje się w 1377 roku, kiedy to Winnych von Kniprode nadał prawa chełmińskie dla dziedziców Czarnowa –dla braci Andrzeja i Hanko oraz ich bratankowie Piotr, Bertold, Będziemir, Jaśko i Pietrasz.
Granicę Czarnowa z Brusami stanowiła struga Niechwaszcz. Dalej granica wiodła wzdłuż drogi z Brus do Chełmów ,następnie między Chełmami a Czarnowem przez opustoszałe siedlisko wsi Świętków .
Nazwa wsi pochodzi od nazwiska Czarnowski, szlachty cząstkowej ,w 1772 roku występującej jako Czarnowscy z przydomkami- Rumel, Wika, Dolny, Ukleja, Nadolny, Wnuk, Złosz.

III. Struktura ludnościowa wsi
W 1570 roku w Czarnowie przeważała gospodarka rolna. Mieszkało 6 gospodarzy mających areał ziemi-do 3 łanów. Dwóch gospodarzy miało 3,1-6 łanów .Bogatszych gospodarzy nie było we wsi. Może istniała tam szlachta bezrolna.
Jak wiadomo drobna szlachta na Zaborach była społecznie zróżnicowana.
W 1772 roku w Czarnowie udziały w areałach mieli następujący szlachcice/przed nazwiskiem von/:Czarnowski, Orlikowski, Ciszewski, Lipiński, Piechowski-razem 29 włók. Wtedy mieszkańców wsi było 82.
W 1780 roku we wsi Czarnowo i Gliśno zamieszkiwało 120 katolików/Polaków/ i 10 innowierców /Niemców/.
W sumie w całej bruskiej parafii mieszkało wtedy na 1999 katolików-Polaków tylko 96 Niemców, a więc 5 % ogółu ludności, przy czym spotykamy ich zarówno we wsiach królewskich,jak i dobrach szlacheckich.
W 1796 roku we wsi Czarnowo było 10 dzieci o obowiązku szkolnym, czyli w wieku 6-14 lat..
Bratanek Krzysztofa Łukowicza z Żabna/dziedzic na Żabnie i nie tylko / – Adam był właścicielem 2 udziałów w Czarnowie/ 5 i ¼ włóki/, które nabył w latach 1821 i 1834.Żonaty z Teresą Wisińską miał 2 dzieci- Józefa i Józefę .Całość majątku wbrew istniejącym prawom szlacheckim zapisał córce, która wyszła za mąż Jana Przewoskiego w Czarnowie. Testament ten został później unieważniony, a majątek podzielono.
W 1904 roku w Czarnowie mieszkało 352 osoby. W 1907 roku we wsi była jedna izba lekcyjna. Szkoła była z czerwonej cegły. W latach 60-tych XX wieku została sprzedana i zamieniona na mieszkanie prywatne.
U schyłku zaborów w 1910 we wsi Czarnowo zamieszkiwało 324 Polaków i 40 Niemców. W latach 1921-1937 zamieszkiwało tam ;
rok 1921-358,
rok 1931-331,
rok 1937-358 osób.
Rolnictwem parało się wtedy 318 osób, na rzecz skarbu państwa pracowało 10 osób,a dwie w przemyśle.
W roku 1940 w Czarnowie mieszkało ogółem 335 osób. Społeczność wiejska walczyła z wrogiem niemieckim. W 1945 roku kilka osób ze wsi zostało aresztowanych i wywiezionych przez Armię Czerwoną,m. innymi Łukasz Leper , czy Jan Myszka.
Po II wojnie światowej obliczono,że wieś została zniszczona w około 40%.
Nadszedł czas odbudowy. Niektóre drewniane domy rozbierano, ale nie zawsze w ich miejsce pojawiały się nowe.Obecnie wieś się rozwija. Ostatnio /2008 rok/ zbudowane zostały 3 nowe domy mieszkalne. Nadal droga prowadząca przez wieś jest brukowa. Wieś jest zelektryfikowana, jest w niej sklep spożywczy.
Czarnowo jest przede wszystkim znane, jako miejsce urodzenia w 1886 roku wielkiego syna Ziemi Zaborskiej, poety i ideologa oraz promotora spraw kaszubskich -Jana Karnowskiego (1886 – 1947).
(Zdjęcia Zbigniew Talewski.) /-/

*

Janina Głomska Brusy

Czarnowo

Ciągle na nowo
Przyciągają łąki bałamutne
Droga kręta i czarna
Grają stawy beztroskie

Tu dzieci swój ślad zostawiły
Na białym płótnie lodu
Tam powietrze harce urządza
I chrząszcz brzmi w trzcinie

Tylko Serce Niebiańskie
I krzyż na rozstaju
Pamiętają niejednego partyzanta
I szkołę polską
I śmiech stuletni
I radość przy ruczaju