Okładka

---

W historii Kościoła było wielu świętych ludzi i pewnie będzie ich jeszcze więcej. W tej książeczce chciałbym opisać jedną z wielu rodzin tego świata. Chodzi o królewską dynastię Arpadów z Węgier. Pewnie spytasz się, dlaczego akurat rodzina węgierska, a nie polska? Wszystko wyjaśni się po przeczytaniu tej książeczki. Wbrew pozorom rodzina ta miała wiele wspólnego z naszą Ojczyzną. Od wielu lat ludzie mówią, że Polak i Węgier to dwa bratanki. Wróćmy jednak do rodziny Arpadów.

Rodzina ta była o tyle „dziwna”, że pochodziło z niej wielu ludzi, których Kościół beatyfikował lub kanonizował. Dynastia liczyła 412 lat, a aż 17 ludzi wyniesiono na ołtarze! Nie wiem czy jest jeszcze inna rodzina na świecie, w której byłoby aż tylu świętych ludzi. Jeśli dodamy do tego siostry zakonne, księży i biskupów, to mamy pokaźną liczbę dobrze wychowanych ludzi. Przyczyna takiego stanu rzeczy może być tylko jedna: WYCHOWANIE! Patrząc na dzisiejszy świat, mam czasami wrażenie, że w wielu rodzinach ma ono wiele o życzenia, mówiąc prościej: kuleje. Warto zatem przyjrzeć się tej średniowiecznej dynastii, aby samemu wyciągnąć wnioski. Czyż rodzice nie chcą, aby ich dzieci były dobrymi i mądrymi ludźmi? Pewnie, że chcą! Trzeba tylko wiedzieć jak tego dokonać. A Arpadowie mogą nam w tym pomóc. I oby tak się stało! Skoro im się udało, to nam też może! Wszak historia jest przecież nauczycielką życia, prawda?

Kim byli Arpadowie?
Arpadowie to dynastia książąt (889 r. - 1001 r.), a następnie królów węgierskich (do 1301 r), pierwsza węgierska dynastia narodowa. Za założyciela uznawany jest prawie legendarny Arpad, wódz plemion ugrofińskich, które osiedliły się w kotlinie karpackiej, zwanej dziś Niziną Węgierską. Od niego też została wzięta nazwa dynastii - Arpadowie.

Prawnuk Arpada, Gejza (zm. 997 r.) ochrzcił się w 974 r. Do trwałego schrystianizowania Węgrów przyczynił się jednak jego syn Wajk, który na chrzcie w 997 r. przyjął imię Stefan. W sposób bezwzględny podporządkował on sobie wszystkie plemiona madziarskie. W Święto Bożego Narodzenia w 1000 r. został koronowany na króla Węgier. Zmarł w 1038 r. Mając na uwadze jego zasługi dla chrześcijaństwa 45 lat później został uznany za świętego oraz patrona dynastii i Węgier (stąd określenie Korona Świętego Stefana).

Arpadowie systematycznie powiększali swe władztwo. W 1089 r. Władysław I Święty włączył się do walk o Królestwo Chorwacji po śmierci tamtejszego króla Zwonimira (był jego szwagrem). Ostatecznie oba królestwa połączone zostały unią personalną w 1102r. W skład monarchii węgierskiej wchodziły już tereny Siedmiogrodu i Sławonii. Od połowy XI w. zaczęli stopniowo wkraczać też na tereny Słowacji. Pod koniec XII w. Arpadowie podporządkowali sobie również ziemię halicko-włodzimierską (rywalizowali na tym terenie m.in. z Polakami). W 1215 r. Koloman, młodszy syn króla Andrzeja II został ogłoszony królem Halicza, jednak już w następnym roku musiał zrezygnować z tego tytułu.

Dynastia wygasła na królu Andrzeju III w 1301 r. Do walk o tron węgierski włączyli się Wittelsbachowie i Przemyślidzi. Ostatecznie w 1307 r. koronę otrzymali Andegawenowie z Neapolu w osobie Karola Roberta. Karol był wnukiem Marii, siostry króla Władysława IV Kumana, przedostatniego władcy Węgier z dynastii Arpadów.

W sumie było ośmiu książąt: Arpad, Szabolcs, Tarhos, Zoltan, Fajsz, Taksony, Gejza oraz św. Stefan I. Królów było aż 25: św. Stefan I (koronowany na króla w 1000), Piotr Orseolo, Samuel Aba, Piotr Orseolo, Andrzej I, Bela I, Salomon, Gejza I, św. Władysław I, Koloman Uczony, Stefan II, Bela II Ślepy, Gejza II, Stefan III, Władysław II, Stefan IV, Stefan III, Bela III, Emeryk, Władysław III, Andrzej II, Bela IV, Stefan V, Władysław IV Kumańczyk oraz Andrzej III.

Nasze rozważania nad świętością Arpadów zaczniemy od księcia Gejzy, a właściwie od jego syna Wajka, bo to on wprowadził chrześcijaństwo na Węgrzech. A więc, ad rem...!

Św. Stefan I
Stefan (przed Chrztem - nazywał się Wajk) był synem księcia Gejzy (syn księcia Taksony'ego) i Sarolty (córka księcia Transylwanii - Gyuli). Urodził się w 969 r. w ówczesnej stolicy Węgier - Ostrzyhomiu (Esztergom). Miał jeszcze trzy siostry, niestety nieznane z imienia. Chrztu udzielił Stefanowi biskup Pasawy (w 974 r. wraz ze swoim ojcem - Gejza), Pilgrim, bierzmował go zaś, św. Wojciech z Pragi. W 997 r. Stefan objął tron książęcy. Dwa lata wcześniej poślubił Gizelę, siostrę księcia bawarskiego Henryka II Kłótnika i późniejszą błogosławioną. Św. Stefan z bł, Gizelą mieli dwoje dzieci:

1. Otton (zmarł przed 1010 r.)
2. Emeryk, następca tronu

Stefan, jako władca rządził Węgrami ponad 40 lat. Udało mu się zjednoczyć różne federacje w jednolitą strukturę organizacyjną. Z drugiej strony wiele troski poświęcał organizacji kościelnej i wykorzenieniu pogaństwa. Założył dwie metropolie (Ostrzyhom i Kalocsa) oraz osiem biskupstw. Zbudował wiele kościołów (m.in. słynna katedra w Szekesfehervar), fundował klasztory (m.in. klasztor w Pannohalma). Papież Sylwester II zgodził się na koronację Stefan na króla Węgier. Koronacja odbyła się 25 grudnia 1000 r. w Ostrzyhomiu. Biografowie podkreślają, że Stefan nigdy nie był agresorem. U schyłku życia przeżył śmierć ukochanego syna Emeryka, w którym widział swego następcę. Zmarł 15 VIII 1038 r., w święto Wniebowzięcia NMP. Obecnie jego wspomnienie obchodzi się 16 sierpnia. W hagiografii katolickiej zapisał się jako wielki czciciel Maryi. Pod Jej opiekę oddał całe państwo i czcił Ją jako „Wielką Panią Węgrów”. Często przystępował do sakramentów (co na owe czasy było bardzo dziwne), praktykował surową ascezę, do tego był niezwykle pokorny. Dzisiaj jest patronem Węgier, jego syn - św. Emeryk - patronem młodzieży. O rozmiarach jego kultu, także w Polsce, niech świadczy także zapis w „Kronice" Galia Anonima.

Bł. Gizela Bawarska
To żona św. Stefana, króla Węgier Miała ona wielki udział w chrystianizacji Węgier. Po śmierci swojego męża w 1038 r., musiała opuścić Węgry i oddała się pod opiekę swego brata, księcia Henryka II. Potem wstąpiła do benedyktynek i jako ksieni zmarła w Pasawie w 1060 r. Została beatyfikowana w 1975 r. Jej wspomnienie przypada 7 maja. Gizela była córką Henryka II Kłótliwego i Gizeli Burgundzkiej. Z tego małżeństwa pochodzili:

1. Henryk II Święty, ur. 6 maja 973, zm. 13 lipca 1024, król Niemiec i cesarz, kanonizowany w 1146 r.
2. Bruno, zm. 1029, biskup Augsburga,
3. Bł. Gizela Bawarska, od 997 żona Stefana I Świętego, króla Węgier,
4. Brygida, zakonnica.

Ze związku pozamałżeńskiego pochodził:

1. Arnold, zm. 1018, arcybiskup Rawenny.

Św. Emeryk
Na świat przyszedł w 1007 r., był synem św. Stefana i bł. Gizeli. Wychowaniem zajmował się sam ojcem (razem ze św. Gerardem Wenecjaninem). Na owe czasy było to prawie „dziwactwo” (ojciec wychowuje syna?! - było to wtedy nie do pomyślenia!). Prawdopodobnie pod wpływem św. Gerarda Emeryk złożył śluby czystości. Po śmierci swojego brata został następcą tronu. Zawarł małżeństwo z nieznaną dziś księżniczką. Oboje małżonkowie zdecydowali się na trwałą wstrzemięźliwość. Emeryk zmarł bardzo młodo, ranny w czasie polowania. Za staraniem św. Władysława został ogłoszony świętym, razem ze swoim ojcem w 1083 r. Istnieje sporo przekazów świadczących o związkach Emeryka z Polską (m.in. u Długosza). Obecnie Kościół wspomina św. Emeryka 4 listopada.

Św. Henryk II, cesarz
Henryk, syn księcia bawarskiego Henryka Kłótliwego, urodził się 6 maja 973 r. Jego wychowawcą był św. Wolfgang, biskup Ratyzbony (Regensburga). Siostra św. Henryka, Gisela, wyszła za św. Stefana, króla Węgier.

Po śmierci ojca w 995 r. objął rządy w Bawarii, a po śmierci cesarza Ottona III został wybrany królem Niemiec (1002). Na jego wybór wpłynął św. Wigillis, metropolita Moguncji. 8 września 1002 r. został koronowany w Akwizgranie wraz ze swoją małżonką, św. Kunegundą. Po odniesionym zwycięstwie nad królem Arduinem z Pawii (15 maja 1004 r.) został także królem Włoch.

W wojnie z Bolesławem Chrobrym złączył się przymierzem z pogańskimi Lutykami i Redarami. Wojna toczyła się o przyłączenie Słowian Nadodrzańskich do Polski albo do Niemiec. Długotrwała wojna zakończona została pokojem w Budziszynie, na mocy którego część plemion słowiańskich została przy Polsce, inne przy Niemczech (1018). W roku 1004 Henryk wznowił biskupstwo w Merserburgu i utworzył nowe w Bamberdze (1007) jako biskupstwo misyjne. Wyposażył również bogato katedry w Bazylei, Strasburgu i Ratyzbonie.14 lutego 1014 roku udał się wraz ze swoją małżonką do Rzymu, gdzie w bazylice św. Piotra papież Benedykt VIII dokonał ich uroczystej koronacji. W drodze powrotnej cesarz podniósł opactwo w Bobbio do godności biskupstwa. W Weronie spotkał się ze św. Romualdem. Dbał o to, by stolice biskupie były obsadzane najgodniejszymi pasterzami. Fundował też liczne klasztory. W 1022 roku na prośbę papieża wyruszył przeciwko cesarzowi wschodniemu, który zagrażał granicznym częściom Włoch. Udał się aż na samo południe Italii i zawarł przymierze w tej sprawie z księciem Normanów.

Kiedy przygotowywał się po raz drugi do wyprawy wojennej do Włoch, zmarł koło Getyngi 13 lipca 1024 roku. Nie pozostawił po sobie potomka. Przypisywano to ślubowi dziewictwa, jaki miał złożyć ze swoją małżonką Panu Bogu. Został pochowany w wybudowanej przez siebie katedrze w Bambergu obok swojej żony, św. Kunegundy. Tam też głównie doznawał czci. Do chwały świętych wyniósł Henryka papież bł. Eugeniusz III w roku 1146 r.

Św. Kunegunda
Kunegundą urodziła się ok. 978 r. Była córką Zygfryda, hrabiego Luksemburga. W wieku ok. 20 lat została poślubiona Henrykowi II, księciu Bawarii, który po śmierci Ottona III w 1002 r. został wybrany najpierw królem, a od 1014 r. -cesarzem Niemiec. Oboje żyli jako dziewicze małżeństwo. Św. Henryk otaczał ją taką czcią, że chciał, by z nim dostąpiła zaszczytu koronacji na królową. Dokonał jej w Padeborn ówczesny arcybiskup Moguncji, św. Willigis. W roku 1014 Kunegundą udała się z mężem do Włoch, by w Rzymie z rąk papieża Benedykta VIII otrzymać koronę cesarską.

Kunegundą fundowała liczne klasztory i opactwa, przyczyniła się do budowy katedry w Bamberdze. Po śmierci męża wstąpiła do ufundowanego przez siebie klasztoru benedyktynek w Kaufungen. Podczas uroczystości poświęcenia tegoż klasztoru, po Liturgii Słowa, cesarzowa zdjęła cesarskie szaty, ostrzygła włosy i odziała się w zgrzebny habit. Swój majątek przeznaczyła na fundacje kościelne i dobroczynne. Zrobiło to wielkie wrażenie na uczestnikach ceremonii. Opisuje to wydarzenie ks. Piotr Skarga w „Żywotach Świętych”. Jako zakonnica służyła z oddaniem ludziom, zwłaszcza ubogim. Nie wyróżniała się niczym w ubóstwie i posłuszeństwie, nie wymawiała się od żadnych prac, nawet służebnych.

Zmarła 3 marca 1033 r. Zgodnie z jej życzeniem została pochowana obok męża w katedrze bamberskiej. Natychmiast zaczęto oddawać jej publiczny kult. Innocenty III zatwierdził go w roku 1200.

W ikonografii Święta występuje w stroju cesarskim, najczęściej z mężem św. Henrykiem. Przedstawia się ją także w habicie zakonnym trzymającą w ręku kościół.

Św. Władysław I
Urodził się około 1048 r. w Polsce, zmarł 29 lipca 1095r. w Nitrze, obecnie Słowacja. Król węgierski z dynastii Arpadów, stronnik papieża Grzegorza VII podczas jego konfliktu z cesarzem Henrykiem IV.

Był synem Beli I, króla Węgier i jego żony nieznanej z imienia córki Mieszka II Lamberta (Mieszko II był drugim synem Bolesława Chrobrego), króla Polski. Urodził się w Polsce, gdzie jego ojciec znajdował się na wygnaniu. Na Węgrzech znalazł się po powrocie Beli, który nastąpił około 1050 roku.

W 1077 roku po śmierci swojego brata Gejzy I został królem Węgier. Wtedy również poślubił Adelajdę Szwabską, córkę Rudolfa, księcia Szwabii. Miał z nią córkę Piroskę (Irenę). Jego wspomnienie jako świętego obchodzi się 30 czerwca.

Św. Irena (Piroska)
Cesarzowa Irena, urodziła się w 1088 roku pod imieniem Piroska, zmarła 13 sierpnia 1134. Była ona córką króla Węgier Władysława I Świętego z dynastii Arpadów oraz Adelajdy Szwabskiej.

W 1104 roku przeszła na prawosławie i poślubiła cesarza bizantyńskiego Jana II Komnena. Na powtórnym chrzcie przyjęła imię Irena. Para cesarska doczekała się ósemki dzieci.

1. Aleksy Komnen (ur. II 1106 - zm. 1142), współcesarz od 1122 to 1142.
2. Maria Komnena (bliźniacza siostra Aleksego)
3. Andronik Komnen (zmarł w 1142)
4. Anna Komnena
5. Izaak Komnen (zmarł w 1154)
6. Teodora Komnena (zmarła 12 maja 1157)
7. Eudokia Komnena
8. Manuel I Komnen następca Jana II (zmarł w 1180)

Irena nie odgrywała znaczącej roli politycznej. Poświęciła się ona religii, będąc osobą bardzo pobożną, oraz wychowaniu ósemki swoich dzieci. Cesarzowa zmarła 13 sierpnia 1134 roku. Została zliczona w poczet świętych kościoła prawosławnego.

(cdn)