---

Nie było nigdy lepszego okresu dla Kaszubszczyzny: premierem Kaszuba, spora grupa kaszubskich hierarchów w kościele katolickim, opieka nad językiem kaszubskim, kaszubskie nazwy miejscowości, język kaszubski w urzędach i szkołach, pewne dotacje na działalność Zrzeszenia – Kaszubsko - Pomorskiego... Na tym tle szokują pewne dysonanse związane ze stosunkiem władz miasta do ludności miejscowej w największym skupisku Kaszubów na świecie – Gdyni.. Mam tu na myśli niechęć władz miasta do wywieszenia flagi na gmachu Urzędu Miasta, potraktowanie po macoszemu Światowego Zjazdu Kaszubów w Gdyni, wydanie lekceważących Kaszubów Encyklopedii Gdyni i Cmentarzy Gdyńskich, mało konstruktywne podejście do rewindykacji kaszubskich nieruchomości w Gdyni... Na tym tle pojawiają się skromne jaskółki pozytywnych działań: z pewną łaskawością zezwolono na zawieszenie flag kaszubskich przy pomniku Antoniego Abrahama – przecież jednak działacza polskiego z rodowodem kaszubskim, skromne dofinansowanie działalności Zrzeszenia Kaszubsko – Pomorskiego, czy Ośrodka Kultury Kaszubskiej i dofinansowaniu kilku opracowań książkowych na temat Gdyni. Opracowania te z reguły marginalizują kaszubskości Gdyni.

Pojawiło się jednak pierwsze solidne opracowanie kaszubskiej historii Gdyni, wsparte finansowo przez władze Gdyni, stworzone na kanwie historii wolnego sołectwa, poparte dociekaniami genealogicznymi na temat głównych, kaszubskich rodzin tej miejscowości. Poważną tę pozycję stworzył pracownik Uniwersytetu Gdańskiego i Muzeum Miasta Gdyni dr Tomasz Rembalski. Ten obecnie najlepszy gdyński historyk i genealog wykazał maksimum solidnej pracy by pokazać historię Gdyni na tle historii wolnego sołectwa, karczmy i głównych kaszubskich, rodów Gdyni.

Pewnym charakterystycznym rysem tego opracowania jest rzeczowe uściślenie występujących tu terminów z dziedziny historii gospodarczej, przede wszystkim dwojakiego rodzaju sołectw, miar gruntów na tle historii tej miejscowości. Przedstawiana tu historia zaczyna się we wczesnym średniowieczu (ok. roku 1346), a kończy się mniej więcej w 1928 roku, czyli roku zburzenia karczmy i postawienia w tym miejscu hotelu. Autor w swoim dziele delikatnie obchodzi się z opracowaniami amatorskimi, wykazując ich wartość przyczynkarską, ale specjalnie się na nich nie opierając. Autor oparł się na źródłach przechowywanych w archiwach państwowych w Gdańsku, Gdyni i Bydgoszczy oraz diecezjalnym w Pelplinie. Korzystał również z archiwów w Warszawie, Toruniu, Berlinie oraz Bibliotece Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk i Muzeum Miasta Gdyni. Wykorzystał też szeroko zbiory prywatne.

Gdynia po pierwszym przemierzeniu gruntów wiejskich liczyła łącznie 40 łanów, to jest około 672 hektarów, a sołtysi wolni otrzymali na prawach dziedzicznych, tradycyjną dziesiątą część gruntów. Łączyło się to z nałożonym szeregiem obowiązków, przede wszystkim lekkozbrojną służbą konną na wezwanie właścicieli, Od czasu przejścia własności Gdyni pod władania zakonu Kartuzów, użytkowanie karczmy zasadniczo zostało związane z sołectwem.

Tak, więc historia Gdyni to w zasadniczym rysie to historia wolnego sołectwa i karczmy, a także zmian ich właścicieli. Historia ta nierozłącznie jest związana z rodzinami Angelsów, Blumhoffów, Kurrów – Kurowskich, Wojewódków – z której to rodziny pochodził ostatni wolny sołtys Gdyni – Jan Wojewódka. Równie skomplikowaną miała historia karczem gdyńskich i ich właścicieli: Kurrów, Ciskowkich, Kunatów i najbardziej znanych do dziś Skwierczów, Spokrewnionych z najbardziej znanymi kaszubskimi rodzinami w Gdyni. Skwierczowie są znani jako karczmarze, właściciele najładniejszych kamienic w Gdyni działacze społeczni, patriotyczni, regionalni, nierozłącznie z wiązani z historią Gdyni do dnia dzisiejszego.

Dużą zaletą książki jest opracowanie i opublikowanie drzew genealogicznych głównych kaszubskich rodzin gdyńskich. Dotąd jeszcze nikt tego tak dobrze nie zrobił. Duży zbiór unikalnych fotografii uzyskanych od przedstawicieli rodzin gdyńskich sprawia jeszcze większą atrakcyjność dzieła.

Pierwsza promocja książki odbyła się w Muzeum Miasta w Gdyni. Na promocji spotkali się potomkowie najbardziej znanych rodzin gdyńskich, często po macoszemu traktowani w czasach obecnych. Ta promocja dowartościowała książkę i autora, ale przede wszystkim jej bohaterów – kaszubskich właścicieli tej miejscowości.

Tomasz Rembalski, Właściciele wolnego sołectwa i karczmy w Gdyni (1362 – 1928)
Studium genealogiczno-historyczne kaszubskiej elity wiejskiej (Blumhoffowie, Kurr-Kurowscy, Wojewódkowie, Ciskowscy, Skwierczowie)

Redakcja naukowa prof. Dr hab. Józef Borzyszkowski
BiT, Beata Żmuda Trzebiatowska
Gdańsk 2008
Książkę wydano przy wsparciu finansowym Prezydenta Miasta Gdyni