Uroczystość nadania SP w Wielu 9. 04. 1967 r. im. Wicka Rogali. Uczestnicy:Władysław Radomski /siedzi/ pierwszy prezes ZK-P w Wielu ; Urszula Studzińska /z domu Loll / stoi z tyłu, w okularach: Jan Nowaczyk- cytrzysta. Dziewczęta: Maria Wojtczak /Kuczkowska/, Małgorzata Stobe i Maria Cherek.

---

Zrzeszenie Kaszubskie (bo taką przyjęło najpierw nazwę) powstało 2 grudnia 1956 r. na fali „październikowej odwilży”. Już 27 stycznia 1957 r. powstał oddział Zrzeszenia w Chojnicach. Na zebranie organizacyjne do Chojnic został zaproszony znany na Kaszubach poeta, działacz i pieśniarz – Wincenty Rogala z Wiela. Z powodu choroby odmówił uczestnictwa w zebraniu pisząc jednocześnie do p. Osowickiego (sekretarza komitetu organizacyjnego w Chojnicach), że otrzymał już statut od profesora Roppla z Gdyni i deklaruje wstąpienie do Zrzeszenia Kaszubskiego.

Na początku marca 1957 r. z inicjatywy Wicka Rogali powstaje Koło Zrzeszenia Kaszubskiego w Wielu. Prezesem zostaje Władysław Radomski z Wiela-Przydołu. Wicek Rogala i Koło Zrzeszenia za główny cel swojej działalności obierają postawienie pomnika Hieronimowi Derdowskimu. Przy wsparciu oddziału chojnickiego marzenie Wicka Rogali się spełniło. 18 sierpnia 1957 r. Wiele przeżywa wielkie święto- ówczesny Marszałek Sejmu Czesław Wycech odsłania pomnik wielewskiego poety. Wkrótce (18 stycznia 1958 r.) umiera Wicek Rogala. Zostawia kontynuatorów rozpoczętego dzieła. W zrzeszeniu kaszubskim, a od 1964 r. kaszubsko-pomorskim działają: Rozalia Narloch, Edmund Konkolewski, Jan Nowaczyk, Zenon Klaman, Henryk Radomski, Apolonia Plińska, Urszula Libera, Maria Cherek, Antoni Skwierawski i wielu, wielu innych.

Jan Nowaczyk (cytra) i Edmund Konkolewski (recytuje, gawędy) stworzyli duet, który przez wiele lat swoimi występami przybliżał kaszubszczyznę i region zaborski ludziom z całego kraju wypoczywającym nad pięknymi jeziorami – Wdzydzkim i Wielewskim.

W Karsinie Rozalia Narloch w 1959 r. stworzyła zespół folklorystyczny pieśni i tańca „Kaszuby”, który swoją świetność przeżywał w latach 60-tych.

Był świetną wizytówką regionu, występował bowiem na wielu przeglądach, festiwalach i zjazdach w całym kraju. Po niej zespołem kierowały m. in. Janina Nazarczuk – Narlochowa i Jadwiga Zabrocka. Przez następne lata w zmienionej formie prowadziła go Maria Bal (zd. Cherek) Dziś zespołem kierują Urszula i Zbigniew Studzińscy, a większość jego członków stanowią wielewiacy.

W latach 70-tych XX wieku nowego impulsu zrzeszeniu dodawali Franciszek Studziński, Zenon Klaman, Maria Bal (zd. Cherek) i Albin Pałbicki. Wspierał ich swoją wiedzą i miłością do kaszubszczyzny rodak karsiński Józef Borzyszkowski z Gdańska.

Największe osiągnięcia w utrwalaniu znaków przeszłości kaszubszczyzny w parafii Wiele ma Oddział ZK-P za prezesury Józefa Brzezińskiego. Józef Brzeziński mieszkaniec Wiela był nauczycielem w Karsinie. Z chwilą oddania do użytku Domu Kultury w Wielu, został jego dyrektorem. W październiku 1980 r. wybrano go Prezesem Oddziału ZK-P. mając w Domu Kultury do pomocy instruktorów – Małgorzatę Stobe, Henryka Szultkę, Tomasza Klamana, Czesławę Miloch – podjęto szereg inicjatyw upamiętniających wybitne postacie naszego regionu. Odsłonięto pomnik Wicka Rogali przy szkole, utworzono izbę pamięci H. Derdowskiego i Muzeum Ziemi Zaborskiej w Domu Kultury w Wielu, powołano odbywający się co roku Turniej Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia w Wielu, odsłonięto tablice upamiętniające ks. płka Józefa Wryczę, ks. Bolesława Domańskiego, malarzy – Mariana Mokwę i Kazimierza Jasnocha.

Od 1989 do 2000 r. oddział Wielewsko-Karsiński nie przejawiał żadnej działalności. Prezesami w tym czasie byli Tadeusz Lorek i Tadeusz Lipski. W październiku 2000 r. grupa dawnych działaczy ZK-P z Karsina reaktywowała oddział Zrzeszenia. Prezesem został piszący te słowa Zbigniew Studziński Mając doświadczenie w działalności kaszubskiej w oddziale ZK-P w Lipnicy, postanowiłem kontynuować dzieło zapoczątkowane tu przez Wicka Rogalę i Władysława Radomskiego.

Od października 2000 r. do dziś oddział liczy 71 członków. Z chwilą reaktywowania pracy naszego oddziału podjęliśmy wiele ciekawych inicjatyw: powstał zespół „Kaszuby” odsłonięto obelisk upamiętniający gawędziarza dr Józefa Bruskiego, zorganizowaliśmy wiele ciekawych spotkań i uroczystości.

Dzięki poparciu wójta i zarządu gminy nasz oddział zainicjowało udział Wiela w Międzynarodowym Festiwalu Folklorystycznym. Myślę, że Wicek Rogala byłby rad, że kaszubszczyźnie w Wielu i Karsinie nadano nowy impuls. Jest to chyba dobry wkład w dzieło uczczenia 45 rocznicy zrzeszenia kaszubskiego w naszych zaborskich wsiach.