Msza św. Prymicyjna, Mściszewice, 1980

---

Przemowa na spotkaniu promocyjnym jego książki o Ks. B. Sychcie, Kościerzyna, 1997.

---

Pracownia we własnym mieszkaniu, Lublin, 2001.

---

W tym roku (2002 - red) przypada 25 lecie pracy naukowej i literackiej ks. dr Jana Wlakusza. W związku z tym warto pokusić się o krótką charakterystykę jego pracy i dokonań naukowych.

Urodził się 27.05.1955 r w Klukowej Hucie w pow. kartuskim. Po ukończeniu szkoły podstawowej w Mściszewicach (1970) i Liceum Ogólnokształcącego w Lęborku rozpoczął studia w seminarium duchownym w Pelplinie. Tam zetknął się z regionalnym ruchem kaszubsko-pomorskim i włączył się aktywnie w jego działalność. Przyczynił się jako prezes do jego zdynamizowania (Klub Studentów Kaszubów) nawiązując liczne kontakty ze środowiskami regionalnymi i naukowymi Pomorza Gdańskiego. Szerokim echem odbiły się zorganizowane z jego inicjatywy w tym czasie dwie uroczystości: 70 rocznica ks. dr Bernarda Sychty w kwietniu 1977r. i 70 rocznica Klubu w październiku 1978r. z udziałem wielu znaczących gości i prelegentów.

Święcenia kapłańskie przyjął 25 maja 1980r. Mszę św. prymicyjną odprawił w Mściszewicach, która dla parafii była głębokim przeżyciem. Jako wikary pracował w Osiu, Działdowie i parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa Gdyni, uprawiając równocześnie twórczość literacką i naukową. Studia specjalistyczne odbył w KUL-u w zakresie historii Kościoła, które zakończył doktoratem /Duchowieństwo katolickie diecezji chełmińskiej II Rzeczpospolitej w 1990r./. W 1989r. został zatrudniony na Katolocikim Uniwerytecie Lubelskim jako asystent naukowy i redaktor zespołu opracowującego Encyklopedię Katolicką.

Na rok 1991 przypada jego nominacja na kierownika Międzywydziałowego Zakładu Leksykograficznego i redaktora naczelnego Encyklopedii Katolickiej. Przez 2 lata był sekretarzem Senatu Akademickiego KUL. Od 1995r. pracuje jako adiutant przy Katedrze Historii Kościoła XIX i XX wieku na Wydziale Teologii.

W badaniach naukowych zajmuje się sytuacją Kościoła podczas II wojny światowej, dziejami duchowieństwa katolickiego II Rzeczpospolitej, kulturą umysłową XIX i XX wieku, biografistyką i dziejami Polonii; z tej też tematyki powstają prace dyplomowe na prowadzonym przez niego seminarium naukowym. Odbył kilka podróży badawczych m. in. do Holandii (1991, 1997), Niemiec (1989, 1990, 1995), Stanów Zjednoczonych (1997, 1999) i Kanady (1996, 1997, 1998) wygłaszając przy tej okazji referaty.

W Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pełni m. in. wiele funkcji administracyjnych i społecznych: sekretarza (od 1998) Instytutu Historii Kościoła KUL, sekretarza redakcji „Roczników Teologicznych”, konsultantem Encyklopedii Katolickiej, sekretarza Sekcji Historyków Kościoła Polskiego Towarzystwa Teologicznego, głównym założycielem i redaktorem ogólnopolskiego rocznika naukowego „Kościół w Polsce. Dzieje i Kultura”, jest członkiem rady naukowej czasopisma „Folia Pomeraniae”, a także współpracownikiem krajowych i zagranicznych wydawnictw leksykograficznych.

Jan Walkusz zadebiutował w 1977r. cyklem wierszy, niektóre z nich przetłumaczono na język niemiecki i angielski. Jest utorem piosenek, pieśni, esejów, artykułów, rozpraw, monografii i recenzji. Jest autorem ponad 400 publikacji, w tym 19 książek: Kańta nodzeje (Gdańsk 1981), Święti dzel desze, Antologia kaszubskiej poezji religijnej (Pelplin 1982), Jantarowy Pacierz (Gdynia 1991), Duchowieństwo katolickie diecezji chełmińskiej 1918-1939 (Pelplin 1992), Historografia. Praca zbiorowa, red. /.../ (Lublin 1992), Ks. Władysław Szulist w służbie duszpasterstwa i historii. 35 lat twórczości naukowo-publicystycznej (Lublin 1992), Fotografia Pana Boga (Kartuzy 1992), Encyklopedia Katolicka, t. VI, red. /.../ (Lublin 1993), Kartuzy. Stolica Kaszub 1380-1923-1993 (Kartuzy 1993), Kościół i społeczności. Rewolucje-demokracje-totalitaryzmy. Studia z dziejów XIX i XX wieku. Praca zbiorowa, red. (Lublin 1993), Między słowem a modlitwą (Lublin 1994), Sztrąde słowa (Lublin 1995), Ks. W. Łęga, Cienie i blaski lat szkolnych. Wspomnienia Polaka z Prus wschodnich (Wejherowo 1997), Piastun słowa. Ks. Bernard Sychta 1907-1982 (Gdańsk - Pelplin 1997), Parafia Matki Boskiej Zwycięskiej w Chathan, Ontario 1957-1997 (Lublin – Chatham 1997), Wojenne losy duchowieństwa katolickiego ziemi kartuskiej 1939-1945 (Kartuzy 1999), W cieniu połamanego krzyża. Studia i szkice z dziejów Kościoła katolickiego na Pomorzu Nadwiślańskim w latach 1939-1945 (Pelplin – Tczew 1999), Kościół i historia. Drogi i wzajemne powiązania. Praca zbiorowa (Lublin 2001) oraz Twórczość literacka duchowieństwa polskiego na ziemiach zaboru pruskiego w XIX i XX wieku (Lublin 2002) będąca podstawą habilitacji.

Za swą aktywność naukową i pisarską J. Walkusz był wielokrotnie nagradzany m. in. Jest laureatem kilku konkursów poetyckich, stypendystą Fundacji Kopernikańskiej w zakresie literatury (1990-1992), odznaczony nagrodą R. Wróblewskiego (1991), naukową im. F. Skowyry (1992), oraz Medalem Stolema (1997), nadto jest członkiem, Gdańskiego Towarzystwa Naukowego i Towarzystwa Naukowego KUL.

Na koniec pozwolę sobie na kilka osobistych refleksji i faktów dotyczących naszej znajomości i przyjaźni. Otóż najwięcej czasu spędziłem z Janem w Mściszewicach. Ile było tych przegadanych godzin na plebani i na spacerach – trudno zliczyć. Gdy przybyłem do tej parafii, Jan był w dziesiątej klasie.

O sprawach kaszubskich zaczęliśmy na serio rozmawiać, gdy już był studentem w seminarium pelplińskim. Podziwiałem wówczas jego zainteresowania kaszubsko-pomorskie. Już wówczas w sposób zdyscyplinowany zbierał materiały do pracy magisterskiej z powiatu kartuskiego. Talent literacki połączony z pracowitością, przynosiły niebywałe owoce w postaci debiutów 1977 r., a w pelplińskim Klubie Studentów Kaszubów podejmował śmiałe decyzje.

Będąc wikarym potrafił połączyć pracę duszpasterską z naukowo-literacką, przy czym wykorzystywał każdą chwilę na realizacje pasji swego życia. Chętnie słuchałem jego homilii jak i innych przemówień, które były zawsze dopracowane.

Ksiądz Jan odwiedzał mnie także, gdy byłem proboszczem w Matarni. Przyjeżdzał tu na odpusty, głosił na nich homilie, pomagał mi także w czasie kolędy. Gdy z kolei ja odwiedzałem KUL – spotkanie z Janem należało do żelaznego repertuaru. Dzielił się wówczas ze mną informacjami na temat życia naukowego w zakresie historii jak i organizacji nauki.

Z wdzięczności nie tylko dla jego rodziców, którzy bardzo udzielali się dla parafii, gdy byłem tam proboszczem, ale i dla Jana brałem udział w Ich jubileuszu 45 lecia i 50 lecia pożycia małżeńskiego w 1996 i 2001 roku.

Jego rodzice jak i Jan odwiedzają mnie nadal, teraz w Lipuszu. Te spotkania pozostają na długo w mojej pamięci.

Reasumując powyższe wywody, trzeba stwierdzić, że dorobek literacki ks. dr Jana Walkusza jest bardzo znaczący, a zwłaszcza imponujący jest ten co dotyczy historii Kościoła w Polsce a zwłaszcza dziejów Diecezji Chełmińskiej.

Stąd nie tylko przy okazji tego jubileuszu należy życzyć mu dalszych sukcesów na wszystkich niwach jego działalność, którą z takim pozytywnym skutkiem jest pożytkowana dla dobra Kościoła a zwłaszcza dla rozwoju Kaszub, Pomorza, Polski i Polonii.