Korzystając z dotychczasowych opracowań, w tym prac profesora Jerzego Dygdały, przytoczę kilka faktów z pracy sejmików powiatowych w tamtym okresie XVIII wieku. Szczególną uwagę zwrócę na działalności Sejmiku Powiatu Człuchowskiego.
Sejmiki zwoływane były uniwersałami jakie do szlachty wysyłała Kancelaria Koronna. Do województwa pomorskiego uniwersały te przychodziły do grodu w Skarszewach. Jednym z urzędników grodzkich Skarszew był wówczas, jeszcze młody, Józef Wybicki, szlachcic z pobliskiego Będomina, późniejszy twórca Mazurka Dąbrowskiego, polskiego hymnu narodowego.
Powszechnym i zwyczajowym miejscem powiatowych sejmików na Pomorzu były miejskie ratusze, bądź domostwo burmistrza. Jedynie w przypadku Strzepca /późniejszy powiat kościerski/ odbywały się one w miejscowym kościele.
W sejmikach uczestniczyło średnio, około 20 do 30-tu osób. Byli to przedstawiciele szlachty i miejscowych urzędników królewskich. Np. w 1764 roku w sejmiku człuchowskim, którego obrady odbywały się w Chojnicach uczestniczyło 84 szlachciców, w tym 7-miu utytułowanych.
W 1765 roku w sejmiku elekcyjnym w Tucholi uczestniczyło 344 różnych przedstawicieli i delegatów – miejscowej szlachty. Np. wśród uczestników wszystkich pomorskich sejmików dominowała drobna szlachta cząstkowa i tzw. gołota w tym ta z Zaborów /sejmik tucholski/ i Goch /sejmik człuchowski/.
Sejmiki otwierali urzędnicy koronni, którzy jednocześnie byli ich marszałkami. W ich zastępstwie mogli to czynić ich pomocnicy – asesorzy.
W 1766 roku sejmik człuchowski otworzył, Sędzia Ziemski Człuchowski – Mikołaj Pawłowski. Znane są również nazwiska i innych marszałków sejmiku człuchowskiego w Chojnicach, a byli nimi w 1729 roku starosta nowomiejski – Poniński, w 1773 roku kasztelanic gdański – Sebastian Tuchołka, w 1736 roku sądowy ziemski człuchowski – Jan August Powalski, w 1776 roku kasztelanic elbląski – Adam Grabowski i w 1767 roku pisarz grodzki pomorski – Jakub Lipiński. Źródła wymieniają również asesorów sejmiku człuchowskiego, którymi m.in. byli major Henryk Dorpowski i pułkownik Dionizy Dorpowski.
Wyboru marszałka i asesora sejmiku musiano dokonać jednogłośnie, tak samo jednogłośnie musiał być przyjęty porządek obrad sejmiku, który w przypadku braku jednomyślności mógł być zerwany, do czego często dochodziło. Np. w 1736 roku oskarżono sądowego ziemskiego tucholskiego – Franciszka Lutomskiego, że za pośrednictwem swego poplecznika, szlachcica Szymona Kowalewskiego usiłował zerwać obrady sejmiku człuchowskiego. Z kolei w 1758 roku Jezierskim, Powalskim, Lipińskim udało się zerwać sejmik człuchowski.
Sejmiki, do których obrad dochodziło, odbywały się w miarę spokojnie, jednak w 1764 roku doszło do burd i sporów pomiędzy obozem tzw. Patriotów Pruskich-Republikanów, a zwolennikami obozu Familii Czartoryskich.
Do największej bijatyki doszło 11 marca 1764 roku w Chojnicach na sejmiku człuchowskim gdzie doszło do otwartej walki zbrojnej, w wyniku której 16 osób zostało rannych.
Dla pełniejszego zobrazowania przypomnę, że w skład ówczesnego powiatu człuchowski wchodziło Debrzno, Biały Bór, Czarne i Chojnice.
Godność starosty nadawał król. Starosta w jego imieniu sprawował władze administracyjną, a także nad mieszczanami i chłopami władzę sadowniczą. Starosta był także dzierżawcą dóbr państwowych.
Starostami człuchowskimi tego okresu byli kolejno: Jan i Stanisław Latalscy, Melchior a następnie Jakub Wejherowie, a przez ostatni okres byli nimi Radziwiłłowie – Karol Stanisław, Anna z Sanguszków, Michał Kazimierz, który był jednocześnie wojewodą wileńskim i hetmanem wielkim litewskim, po nim - ostatnim – była Anna z Mycielskich Radziwił.
Człuchów w tym okresie był siedzibą urzędu i sądu ziemskiego, a pod względem podporządkowania w strukturze kościelnej wraz z parafiami z powiatu tucholskiego, tworzył Archidiakonat Kamieński, wchodzący w skład Archidiecezji Gnieźnieńskiej.
Po I rozbiorze Polski cały powiat człuchowski wszedł w skład Prus. W 1772 roku w Kwidzynie i 1775 roku w Inowrocławiu szlachta człuchowska musiała złożyć hołd lojalności królowi pruskiemu, Fryderykowi II.
W 1773 roku powiat człuchowski ,przekształcono w pruski okręg administracyjno-sądowy- /Amt/ z siedzibą w Chojnicach a w 1818 roku w wyniku nowego podziału administracyjnego utworzono pruski powiat /kreis/ człuchowski z siedzibą w Człuchowie, wyłączając z niego Chojnice.
Tak nie doczekawszy się uchwalenia i realizacji zapisów Konstytucji 3 Maja 1791 roku, zakończyła się wraz z pierwszym rozbiorem, historia polskich Prus w tym powiatu człuchowskiego.