Z dziejów Konarzyn cz.I

Konarzyny są starą osadą słowiańską z okresu tzw. kultury grobów skrzynkowych, czego dowodem jest cmentarzysko wykryte na roli parafii w 1938 roku. Podobnych odkryć dokonano na stromym brzegu Brdy w Ciecholewach, gdzie odkryto czworoboczne grodzisko. Podobne urny wykopano także w Sąpólnie.

Nazwę Konarzyn, np. Władysław Łęga, wywodzi od Koniary - koniuchów książęcych, czyli był tu punkt obsługi koni książęcych.

Pomorze gdańskie od 966 roku do końca XIII wieku przechodziło różne koleje polityczne. Dla przyspieszenia chrystianizacji sprowadzono na Pomorze licznych zakonników i misjonarzy. Stąd w ówczesnych głuchych zaborskich borach zastajemy już w 1272 roku w Swornychgacach ojców Zakonu Augustianów. Kto ich tu sprowadził nie wiadomo. Trzy lata później w 1275 roku przy wymierzaniu posiadłości klasztornych w Swornychgacach wymienia się m.in. Myśliboja Malowego i Stanocha Malowego, którzy byli z Konarzyn, oraz archidiakona Hermana Racława kasztelana ze Szczytna. Z tychże zapisów wynika, że jeden z dwóch panów Malowych, Myślibój, był posiadaczem Chojnic.

Dla zapewnienia sprawnej administracji i obrony Pomorze pokryło się gęsta siecią grodów i kasztelanii. Konarzyny należały do kasztelani w Szczytnie. Do naszych czasów na wyspie jeziora szczytnieńskiego zachowały się szczątki z wałem i fosą. Funkcję kasztelanów w Szczytnie pełnili w latach: 1275-1276 Racław, 1284–1294 Mikołaj, 1287-1291 Myślibór. W 1299 roku Władysław Łokietek nadał kasztelanię szczycieńską komesowi Mikołajowi Jankowiczowi.

Po zaborze Pomorza przez krzyżaków podzielili oni zdobyte ziemie na komturstwa, Konarzyny weszły w skład komturstwa człuchowskiego, założonego około 1323 roku.

Dla przyspieszenia germanizacji ziemi człuchowskiej Krzyżacy sprowadzili z głębi Niemiec dużo osadników. W Człuchowie wznieśli warowny gród a władzy miejscowego Komtura podporządkowano Chojnice, Czarne, Debrzno i Biały Bór.

W 1326 roku Wielki Mistrz Werner z Orseln potwierdza prawo dziedziczne dóbr Sąpólna i Konarzyn Mirosławowi Konarskiemu i jego braciom. W tymże dokumencie jest wzmianka, że dobra te posiadali ich przodkowie. Wymieniony majątek otrzymali Konarscy na prawie chełmińskim ,jednocześnie otrzymali prawo patronatu nad kościołem w Konarzynach, oraz zwolnieni zostali z szarwarku. Konarscy ze swej strony byli zobowiązani do czynnej służby w przypadku wybuchu wojny na równi z lennikami.

W okresie wielkiej wojny z zakonem ziemia człuchowska wraz z Konarzynami przechodzi ciężkie chwile. Mimo przegranej bitwy pod Grunwaldem i przekazaniem tej ziemi przez Władysława Jagiełło księciu słupskiemu Bogusławowi VIII, który udzielił mu pomocy, komturstwo człuchowskie pozostaje pod panowaniem krzyżackim. Nie mniej w 1440 roku Człuchów skonfederował się w Związku Miast Pruskich. Na podbój Człuchowa ruszyli gdańszczanie zmuszając komtura Jana Rabe i jego załogę do opuszczenia człuchowskiej warowni. W wyniku walk o Człuchów Krzyżacy nie mogąc odzyskać zamku palą go. Na mocy pokoju toruńskiego zawartego 19 X 1466 roku Człuchów wraz okolicą wraca do Polski.

W powiecie zaprowadzono polską administrację. Powiat wszedł w skład województwa pomorskiego. Z byłego komturstwa utworzono w Człuchowie starostwo grodowe, w obrębie którego znalazły się Konarzyny.

W 1520 roku przez ziemie człuchowską przeciągnęły wojska Szonberga śpieszące na pomoc Albrechtowi. Z kolei w 1656 roku Szwedzi zdobyli zamek człuchowski. Po nieszczęściach wojen szwedzkich okolice zdziesiątkowała epidemia. Nie dosyć tych nieszczęść, bowiem na początku XVIII stulecia (1706) kaszubskie wioski splądrował korpus pod dowództwem Rhenskjolda. W pięćdziesiąt lat później podobnie postąpił Fermer - dowódca wojsk rosyjskich.

Panowanie Polski kończy się na tych terenach z rokiem 1772. Powiat człuchowski zagarnął zaborca. Prowincję zachodnio-pruską w 1816 roku podzielono na dwie rejencje: gdańska i kwidzyńska. Człuchów wcielono do tej ostatniej. Rozpoczął się okres germanizacji i ucisku narodowego. Zaborca niemal w każdej dziedzinie życia społecznego pozostawił swe piętno. Stan ten przetrwał do 1918 roku.

(c.d.n)

***

Niniejszą historie Konarzyn zatytułowaną "Z Dziejów Konarzyn" autor napisał w 1960 roku, kiedy to jako wikary pełnił na terenie parafii konarzyńskiej posługę kapłańską. /tz/