W historii Kościoła było wielu świętych ludzi i pewnie będzie ich jeszcze więcej. W niniejszym opracowaniu piszę o przedstawicielach węgierskiej dynastii Arpadów, która to miała m.in. wiele wspólnego z historią Polski. Nic dziwnego, że mówi się u nas, że Polak i Węgier to dwa bratanki...

Bela III

Urodził się w 1148, zmarł 23 kwietnia 1196-król Węgier w latach 1172-1196 z dynastii Arpadów.

Był synem króla Gejzy II i księżniczki ruskiej Eufrozyny, córki księcia Mścisława I.

W 1161 jego ojciec nadał mu tytuł księcia Chorwacji, nadanie to po śmierci ojca 31 maja 1162 potwierdził brat Beli, król Stefan III. W 1164 na podstawie postanowień traktatu między Stefanem III a cesarzem bizantyjskim Manuelem I Komnenem, Bela został wysiany na nauki do Konstantynopola. Cesarz Manuel, który nie miał ślubnych synów, planował ożenić Belę ze swoją córką - Marią Komneną i uczynić go swoim następcą. Zaręczyny miały miejsce w 1163, Bela otrzymał greckie imię Aleksy. W 1166 urodził się jednak Aleksy - syn Manuela I i jego drugiej żony, Marii z Antiochii, a zaręczyny Beli zerwano. Manuel zaaranżował małżeństwo Beli z Agnieszką z Antiochii, przyrodnią siostrą Marii z Antiochii, i tak on i Bela został i szwagrami.

4 marca 1172 zmarł bezdzietnie brat Beli - Stefan III, a Bela zastąpił go na tronie Węgier. Jego matka Eufrozyna i niektórzy baronowie woleli jednak widzieć na tronie jego młodszego brata, Gejzę. Bela porozumiał się z Manuelem I, który dostarczył mu pieniędzy w zamian za obietnicę, że Bela nie zaatakuje Bizancjum za życia cesarza i jego syna. Kiedy Bela przybył na Węgry, Lukas, arcybiskup Esztergom odmówił koronowania go, Bela napisał do papieża Aleksandra III i ten wyznaczy! arcybiskupa Kalocsa. Drugi arcybiskup koronował Belę 13 stycznia 1173. Po koronacji Bela aresztował brata, ale Gejzie udało się uciec do Austrii. Bela razem z księciem Czech zaatakował Austrię, która nie wydała mu Gejzy ale ostatecznie Gejzę złapano.

Pochowany został w katedrze w Szekesfehervar. 12 grudnia 1848 szczątki przeniesiono do kościoła Macieja w Budapeszcie.

Około 1170 ożenił z Agnieszką de Chatillon (1154-1184), córka Rejnalda z Chatillon i Konstancji z Antiochii. Ich ślub miał miejsce w 1172. Mieli 6 dzieci:

• Emeryk Arpadowicz (1174-1204), król Węgier w latach 1174-1204 (koronowany w 1182),

• Małgorzata Węgierska (1175-1223), poślubiła cesarza Izaaka II Angelosa, a następnie Bonifacego de Montferrat.

• Andrzej II (1176-1235), król Węgier w latach 1205-1235,

• Salamon (zmarł w dzieciństwie),

• Istvan (zrnarł w dzieciństwie),

• Konstancja (urodzona około 1180 lub w 1181-1240), poślubiła króla Czech Przemyśla Ottokara I.

Małgorzata (córka króla Francji - Ludwika VII i jego drugiej żony Konstancji Kastylijskiej). Ich ślub miał miejsce w 1186. Małgorzata była wdową po Henryku Młodym Królu. Nie mieli potomstwa.

Andrzej II (1176 - 26 X 1235)

Król Węgier i od 1206 król halicko-włodzimierśki (łac. rex Galiciae et Lodomeriae).

Młodszy syn Beli III i Agnieszki de Chatillon (córki Rejnalda de Chatillon i Konstancji z Antiochii). Młodszy brat Emeryka Arpadowicza.

W latach 1217-1218 brał udział w krucjacie w obronie Akki. W 1225 roku wygnał z kraju Krzyżaków po tym, gdy złamali oni jeden z warunków przyznania im ziemi na terenie Węgier w Siedmiogrodzie. Zorientował się on, iż Krzyżacy bardziej zainteresowani są stworzeniem u niego własnego, odrębnego państwa niż walką z pogańskimi Połowcami.

Węgrzy nie byli zadowoleni z rządów króla, dlatego władca, chcąc pozyskać rycerstwo i możnych, wydał w 1222 Złotą bullę - przywilej zwalniający ich z podatków, a także gwarantujący im nietykalność osobistą, prawo wyboru urzędników ziemskich oraz kontrolę rządów przez sejm zwoływany raz do roku. Obiecał też nie rozdawać lenn i urzędów obcym.

Po raz pierwszy ożenił się z Gertrudą z Meran (siostrą Agnieszki i św. Jadwigi Śląskiej). Mieli 5 dzieci; w tym Belę IV - następcę Andrzeja, Kolomana i św. Elżbietę Węgierską.

Jego drugą żoną została Jolanta de Courtenay, córka Piotra II, cesarza łacińskiego, z która miał jedynie córkę - Jolandę (Jolantę) Węgierską (1215-1251), żonę Jakuba I Aragońskiego, matkę królowej Francji - Izabeli Aragońskiej.

Jego trzecią żoną była Beatrycze d'Este, która urodziła pogrobowego syna -Stefana Pogrobowca (1236-1271), ojca króla Andrzeja III. Był on trzykrotnie żonaty. Pierwsza żona to Gertruda. Postać dosyć ciekawa. Jej siostra to św. Jadwiga Śląska. Gertruda i Andrzej mieli pięcioro dzieci byli to: św. Elżbieta Węgierska; Koloman -jego żona to bł. Salomea, córka księcia Leszka Białego Bela IV; NN; NN

Konstancja Węgierska

Urodziła się ok. 1180 lub zapewne w 1181, zmarła 6 grudnia 1240 - królewna węgierska, królowa czeska z dynastii Arpadów. Córka króla Węgier Beli III. Żona króla Czech Przemysła Ottokara I. Matka króla Czech Wacława I.

Konstancja według starszeństwa była szóstym dzieckiem króla Węgier Beli III i księżniczki z Antiochii Agnieszki de Chatillon.

Konstancja była drugą żoną króla Czech Przemysła Ottokara I, za którego została wydana w 1198 r. Z tego związku urodziło się czterech synow i pięć córek:

1. Wratysław, ur. ok. 1200 r., książę czeski, zmarł w młodości.

2. Judyta, ur. ok. 1200 r., księżniczka czeska, zm. 2 czerwca 1230, wydana

za księcia Karyntii

3. Anna, u r. w 1204 r, księżna czeska, regentka, wydana za Henryka II Pobożnego, zm, 23 czerwca 1265, pochowana w klasztorze klarysek we Wrocławiu.

4. Agnieszka, u r. w 1204 r., księżniczka czeska, zmarła w dzieciństwie

5. Wacław I, u r. w 1205 r., król Czech od 1248 r., zm. w 1253 r.

6. Władysław, lir. w 1207 r., margrabia morawski, zm. w 1227 r.

7. Przemysł, ur. w 1209 r., margrabia morawski, zm. w 1239 r.

8. Wilhelmina Blažena, ur. 1210 r., księżniczka czeska, zm. w 1281 r.

9. Św. Agnieszka, ur. w 1211 r., księżniczka czeska, ksieni klarysek w Pradze, zm. w 1282 r.

Bł. Salomea

Salomea była córką księcia małopolskiego Leszka Białego i Grzymisławy, księżniczki ruskiej. Urodziła się na przełomie 1211/1212 r. Szybko znalazła się w centrum polityki. Mając zaledwie 6 lat została zaręczona z księciem węgierskim Kolomanem, co miało utrwalić pokój między Polską a Węgrami. Salomea poślubiła wkrótce Kolomana, od początku przyrzekając - za zgodą męża - zachowanie dziewictwa. W roku 1219, w wieku 8 lat, zasiadła z mężem na tronie halickim. Nie ma żadnego potwierdzenia, że była koronowana. Wkrótce potem, po klęsce z wojskami księcia nowogrodzkiego Mścisława, zostali zmuszeni do rezygnacji z Halicza i udali się na Węgry. W 1241 r. Koloman zmarł na skutek ran odniesionych w bitwie z Tatarami.

Po jego śmierci niedoszła królowa Węgier wróciła do Polski. Bolesław Wstydliwy, jej młodszy brat, wszędzie okazywał jej wielką serdeczność. Salomea jednakże nie chciała pozostać na dworze książęcym, postanowiła bowiem poświęcić się życiu zakonnemu. Miała dość meandrów politycznych, pragnęła spokoju i ciszy. W 1245 r. wstąpiła do ufundowanego przez Bolesława Wstydliwego klasztoru klarysek w Zawichoście koło Sandomierza, gdzie zamieszkała wraz z pierwszymi polskimi klaryskami, Jej obłóczyn dokonał ówczesny prowincjał franciszkanów podczas kapituły w Sandomierzu. Z czasem jednak uświadomiono sobie, jak łatwo klasztor w Zawichoście może stać się łupem najazdów litewskich, ruskich, a zwłaszcza tatarskich.

Kilkanaście lat później Bolesław Wstydliwy uposażył drugi klasztor sióstr klarysek pod Krakowem, opodal miejscowości Skała i tam w 1260 r. przeniósł siostry z Salomeą. Klasztor w Zawichoście przejęli franciszkanie. Tu spędziła pozostałe lata swego życia. Choć Salomea nie była nigdy ksienią, jej troską było zabezpieczenie siostrom utrzymania. Jeszcze po śmierci pamiętała o nich, wyposażając testamentem kościół klasztorny w kosztowne paramenty i naczynia liturgiczne. Zaopatrzyła również klasztor w odpowiednie książki. Założyła przy klasztorze miasto na prawie niemieckim. W 1268 r. poważnie rozchorowała się. W spisanym testamencie wszystko, co miała, przekazała klasztorowi. Zastrzegła wszakże, że w razie katastrofy, takiej jak pożar czy wojna, jej majątek może zostać przeznaczony na odbudowę klasztoru lub kościoła. Umarła w opinii świątobliwości 17 listopada 1268 r i została pochowana pod kościołem klasztornym na Grodzisku. Przez kolejne pół roku trwał spór, do kogo powinny należeć jej śmiertelne szczątki: klaryski twierdziły, że była ich fundatorką w Polsce i współsiostrą, wśród nich żyła i umarła. Franciszkanie natomiast opierali się na tym, że wolą zmarłej było spocząć w Krakowie, w ich kościele, i że z ich rąk otrzymała habit. Dla tych racji relikwie bł. Salomei przewieziono do Krakowa. "Przeniesienie relikwii" odbyło się bardzo uroczyście, wobec dworu książęcego, z udziałem bł. Kingi, a być może także bł. Jolenty.

Starania o jej kanonizację rozpoczęto zaraz po śmierci. Proces trwał długo, franciszkanie nie naciskali, a klaryski były za słabe, by podjąć się tak poważnego i kosztownego procesu kanonicznego. Dopiero w XVII w. na nowo rozpoczęto starania, uwieńczone szczęśliwie dekretem Klemensa X z 17 maja 1672 r., który zezwalał na oddawanie jej kultu.

W ikonografii atrybutem bł. Salomei jest gwiazda uchodząca z jej ust w chwili śmierci.

Św. Agnieszka – Przemyślidka

Najmłodsza córka króla Czech Przemyśla Ottokara I i córki króla Węgier Konstancji. Planowano wydać ją za jednego z synów Henryka Brodatego, w związku z czym w 1216 r. wyjechała do Polski. Małżeństwo to nie doszło jednak do skutku. Podobnie późniejsze plany wydania jej za syna cesarza Fryderyka II również nie zostały zrealizowane. Następnie planowano wydać ją za samego cesarza Fryderyka II. Agnieszka zwróciła się jednak do papieża Grzegorza IX w efekcie czego dostała wolną rękę co do dalszego życia i poświęciła się działalności charytatywnej oraz pobożnym praktykom. Ok. 1233 r. ufundowała w Pradze szpital i pomogła utworzyć przy nim Zakon Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą oraz ufundowała klasztor klarysek (zwany czeskim Asyżem), do którego później wstąpiła. W 1234 r. złożyła śluby zakonne. Zdarzenie to odbiło się szerokim echem w ówczesnej Europie, Utrzymywała kontakt listowny ze św. Klarą z Asyżu i papieżem.

Agnieszka została beatyfikowana przez Piusa IX w 1874 r., kanonizowana przez Jana Pawia II 12 listopada 1989 r. Jej wspomnienie przypada na 6 marca.

W ikonografii jest przedstawiana w habicie franciszkańskim, lub jako opatka w koronie na głowie opiekująca się biednymi.

Św. Jadwiga Śląska

Jadwiga Śląska, właściwie: Jadwiga z Andechs-Meran (ur. ok. 1178, zm. 14 października 1243 w Trzebnicy). Jej rodzicami byli Bertold IV i Agnieszka von Rochlitz z rodu Wettynów, hrabiowie Andechs.

Miała czterech braci i trzy siostry, w tym Agnieszkę (żonę Filipa II Augusta) i Gertrudę (żonę króla węgierskiego Andrzeja II i matkę św. Elżbiety Węgierskiej). Zanim wyszła za mąż za śląskiego księcia, przebywała w benedyktyńskim klasztorze w Kitzingen, gdzie zdobyła staranne wykształcenie.

Na Śląsk Jadwiga przybyła przypuszczalnie gdy miała dwanaście lat. Jej

rodzice zdecydowali, że zostanie żoną jednego ze śląskich Piastów, Henryka, którego później nazwano Brodatym. Zawierając z nim małżeństwo, spełniła bardziej wolę rodziców, aniżeli swoją. Oboje stworzyli jednak dobrą rodzinę dla swoich dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszki, Zofii, Gertrudy i Władysława. W 1209 złożyła śluby czystości. Odtąd żyła jak zakonnica.

U boku męża, wybitnego polityka i dobrego gospodarza, żyła i działała Jadwiga, matka siedmiorga dzieci, prawdziwa opiekunka ludu śląskiego, patronka pojednania i twórczej współpracy między narodami. Zajmowała się chorymi, wspierała biednych i odwiedzała więźniów. Z jej inicjatywy powstał w Trzebnicy klasztor sióstr cysterek, ulubione miejsce księżnej. Tam mieszkała w ostatnich latach swojego życia i tam zmarła 14 października 1243 r. Pochowana została w miejscowym kościele. Papież Klemens IV kanonizował ją w kościele dominikanów w Viterbo 26 marca 1267. Czczona jako patronka Polski i Śląska.

Mimo iż była pokorną chrześcijanką, jeśli była o czymś przekonana, potrafiła postawić na swoim. Pokazała to m.in. w sprawie butów. Aby nie odróżniać się od reszty swego ludu oraz w imię pokory i skromności, Jadwiga chodziła boso. Irytowało to bardzo jej męża. Wymógł więc na spowiedniku, by ten nakazał jej noszenie butów. Sprytny duchowny podarował swej penitentce parę butów i poprosił, aby zawsze je nosiła. Księżna, będąc posłuszną swojemu spowiednikowi, podarowane buty nosiła za sobą... przywieszone na sznurku.

Grób świętej Jadwigi odwiedzali monarchowie i ich żony: Władysław Łokietek, król węgierski Maciej Korwin (1469), żona późniejszego króla Stanisława Leszczyńskiego Katarzyna Opalińska (1703).

Propagatorem kultu świętej na Górnym Śląsku był dominikanin Peregryn z Opola, który jest autorem zbioru kazań jej poświęconych. W 1680, na prośbę Jana III Sobieskiego i jego żony papież Innocenty III rozszerzył kult Jadwigi Śląskiej na cały Kościół Katolicki. Po tym wydarzeniu zaczęto czcić świętą na innych ziemiach polskich.

Tradycja przypisuje księżnej Jadwidze 20 fundacji kościelnych. Ich budową zajmowali się sprowadzeni z Nadrenii budowniczowie i rzeźbiarze. Źródła wymieniają klasztor cysterek w Trzebnicy; szpital św. Ducha (1214);klasztor Augustianów w Nowogrodzie Bobrzańskim (1217);szpital dla trędowatych w Środzie Śląskiej (1230), kilkanaście kościołów parafialnych

Św. Elżbieta Węgierska

Urodziła się w 1207 r. w Bratysławie lub w Sarospatak na Węgrzech, zmarła 17 listopada 1231 w Marburgu - zwana także Elżbietą Węgierską, święta Kościoła katolickiego.

Była trzecim dzieckiem króla węgierskiego - Andrzeja II z dynastii Arpadów, i Gertrudy z Meran (siostry św. Jadwigi Śląskiej i Agnieszki, królowej Francji).

W wieku 4 lat ówczesnym zwyczajem została zaręczona z Ludwikiem IV, synem Hermana, hrabiego-palatyna saskiego i landgrafa Turyngii. Udała się wtedy do Turyngii i zamieszkała na zamku w Wartburgu. Ślub obojga odbył się dopiero w 10 lat, potem, kiedy Elżbieta miała zaledwie 14 lat. W następnych latach urodziła troje dzieci: Hermana (Ermana), Zofię i Gertrudę. Po 6 latach w 1227 r. jej mąż zmarł podczas wyprawy krzyżowej do Ziemi Świętej. Elżbieta odsunęła się wtedy odżycia dworskiego, opuściła zamek w Wartburgu, przeniosła się do Eisenach, a następnie do Marburga, gdzie przyjęła kierownictwo duchowe ascetycznego mnicha i zarazem inkwizytora, Konrada z Marburga.

W 1228 r. złożyła śluby jako jedna z pierwszych tercjarek franciszkańskich. Oddała się całkowicie wychowywaniu dzieci, modlitwie, pokucie i uczynkom miłosierdzia. Sprowadziła z rodzinnych Węgier do Turyngii zakonników św. Łazarza. W Marburgu ufundowała przytułek dla opuszczonych, gdzie codziennie posługiwała ubogim, prowadząc jednocześnie bardzo surowy tryb życia. Jednak taki styl życia silnie osłabił jej organizm, śmierć nastąpiła w nocy z 16 na 17 listopada 1231 roku. Sława jej świętości była tak wielka, że jej grób zaraz po jej śmierci stał się celem licznych pielgrzymek.

Została ogłoszona świętą przez papieża Grzegorza IX 27 maja 1235 r.

Bela IV

Urodził się w 1206 r. - zmarł 3 maja 1270 r. - król Węgier w latach 1235-1270 z dynastii Arpadów. Jego następcą został jego syn, Stefan V.

Bela urodził się w 1206. Był synem króla Andrzeja II. W 1213, gdy miał 7 lat, jego matka, Gertruda z Meran, została zamordowana. Ojciec próbował pomścić żonę, jednak nie powiodło mu się i po jego śmierci w 1235 obowiązek pomszczenia królowej Gertrudy spoczął na Beli, który zrobił to w 1236, 23 lata po śmierci matki.

Po śmierci ojca w 1235 Bela w wieku 29 lat został koronowany na króla Węgier. W trzecim roku jego panowania, w 1238 na Węgry najechało plemię Połowców, którzy uciekali przed hordami Mongołów. Bela obmyślił sojusz z tym barbarzyńskim szczepem, udzielając im azylu w swym państwie oraz wydając swojego syna, Stefana, za córkę chana Połowców, Kutena. Oprócz tego na rozkaz Beli Połowcy zostali ochrzczeni i przyjęli chrześcijaństwo.

Z małym powodzeniem Bela próbował przywrócić dawną świetność Węgrom poprzez odzyskanie utraconych terenów. Jego działalność nie podobała się węgierskim możnowładcom i magnatom, kiedy Mongołowie już przemierzali Europę na zachód. W związku z zagrożeniem ze strony hord niepokojowo nastawionych Azjatów Bela rozkazał magnatom, aby zjednoczyli siły i przygotowali się do obrony Węgier przed Mongołami. Wystosował też listy do papieża Grzegorza IX oraz do cesarza Fryderyka II z prośbą o pomoc i wsparcie, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi.

W 1241 na Węgry najechali Mongołowie. Bela od razu wyruszył ze swoją armią na wojnę z nimi. Stoczył z Mongołami wiele bitew. 11 kwietnia 1241 wojska Beli zmierzyły się z Mongołami w bitwie pod Mohi. Zwyciężyli Mongołowie, co miało wielki wpływ na dalsze losy ich inwazji na Europę. Przed bitwą węgierscy magnaci zamordowali Kutena, chana Połowców. W obliczu wielkiego zagrożenia Bela uciekł do Austrii, a potem do Dalmacji. Mongołowie wybili prawie połowę populacji Węgier i zrównali z ziemią węgierskie miasta. Byli na Węgrzech ponad rok, dopóki w 1242 dowiedzieli się, że w Mongolii zmarł ich przywódca, Ugedej. Wycofali się z Węgier i Bela powrócił do swego kraju. Po powrocie do władzy Bela rozpoczął odbudowę kraju - w okolicach granic Węgier zbudował bardzo dobrze zorganizowany system fortec i zamków oraz stworzył dużą armię w razie ewentualnego powrotu Mongołów. Odbudował wiele miast i zbudował wiele nowych zamków; właśnie za to otrzymał od historyków przydomek Wielki (węg. Nagy).

Po zakończeniu wojny z Mongołami Bela prowadzi! jeszcze dwie wojny. W 1242 popadł w konflikt z cesarzem Fryderykiem II. Wojna, w której Bela bohatersko zwyciężył, trwała do 1246. Drugą wojnę rozpoczął w 1252 z królem Czech Ottokarem II o tereny księstwa Styrii i Austrii, które pragnął opanować. Tę wojnę Bela przegrał, lecz nie poniósł wielkich strat.

W 1261, gdy miał 55 lat, Mongołowie powrócili do Europy, jednak bardzo dobrze zorganizowana armia oraz system obronny wyparł ich z Węgier, tak że nie uczynili oni Węgrom żadnych strat.

Ostatnie lata życia Beli zostały "zepsute" przez bunt jego syna Stefana, który zażądał od ojca, aby ten podzielił Węgry na dwa królestwa i oddał mu jedno. Bela, nie mogąc się przeciwstawić, ustąpił. Stefan i Bela rządzili dwoma niezależnymi państwami - o różnych stolicach i o innej polityce.

W 1267 Bela IV podpisał wraz synem, Stefanem V tzw. Złotą Bullę, która ustanawiała nowe prawo na Węgrzech, a co najważniejsze, dzieliła społeczność na stan magnacki i stan szlachecki, stwarzała szlachtę węgierską i przyznawała jej bardzo liczne prawa (nawet możliwość wypowiedzenia królowi posłuszeństwa), co jednocześnie ograniczało władzę króla. Dokument ten miał ogromny wpływ na późniejszą historię Węgier.

Bela IV miał 4 synów i 8 córek byli to: św. Kinga; św. Małgorzata Węgierska; bł. Jolanta; bł. Konstancja; Elżbieta; Anna; Katarzyna; Małgorzata; Stefan V; Bela; NN; NN

*

Św. Kinga była żoną Bolesława Wstydliwego, księcia krakowskiego i sandomierskiego;

Elżbieta była żoną Henryka XII, księcia Dolnej Bawarii;

Bł. Jolenta Helena była żoną Bolesława Pobożnego, księcia Wielkopolski.

Bł. Konstancja była żoną Daniela Halickiego, księcia halicko-wołyńskiego.

Anna była żoną Rościsława Michajłowicza, kniazia halickiego, bana serbskiej Maczwy i Slavonii (cdn)