| |
Baron von BraunW cyklu: Historia (liczba artykułów 64)[NG: 41] Autor: Andrzej Szutowicz - Drawno (liczba artykułów: 26) Wernher von Braun był oficerem SS i nie krył swoich nazistowskich sympatii. Ten epizod z jego zycia jest jednak teraz często przemilczany. Wernher Magnus Maximilian baron von Braun (ur. 23 marca 1912 r. w Wirsitz, obecnie Wyrzysk, zm. 16 czerwca 1977 r. w Alexandrii w stanie Virginia, USA) - niemiecki uczony, jeden z czołowych konstruktorów rakiet i pionierów podboju kosmosu. Podczas II wojny światowej współtwórca rakiet V-2. Oficer SS. Po wojnie uczestnik amerykańskiego programu kosmicznego. Magnus von Braun, ojciec Wernhera, swego czasu był landratem w Wyrzysku, z którego jego rodzina wyprowadziła się do Niemiec po przyznaniu tego miasta Polsce. W rządzie Republiki Weimarskiej za kadencji prezydenta Paula von Hindenburga sprawował urząd ministra rolnictwa i edukacji, był też założycielem Niemieckiego Banku Oszczędnościowego. Zamiłowanie Wernhera von Brauna do techniki datuje się z chwilą, gdy jego matka Emmy z d. von Quistrop dała mu teleskop. W 1925 r. przeczytał książkę prof. Hermanna Obertha Rakieta w przestrzeni międzyplanetarnej, która ukierunkowała jego zainteresowania. Studiował w Instytucie Technologii w Berlinie i Zurychu. Wstąpił wtedy do Towarzystwa Wypraw Kosmicznych, którego był najmłodszym członkiem. W Towarzystwie zwrócił na niego uwagę ówczesny kpt. Walther Dornberger - przyszły dowódca wojskowego centrum rakietowego III Rzeszy i szef von Brauna. W 1932 r., a więc w wieku 20 lat, W. von Braun ukończył studia i otrzymał licencjat inżyniera mechanika. W 1933 r. zdobył licencję pilota. W 1934 r. został doktorem fizyki na Uniwersytecie Berlińskim. W 1936 r. wstąpił do Luftwaffe. W 1937 r. został dyrektorem technicznym w ośrodku rakietowym w miejscowości, którą sam wyznaczył do tej roli, czyli w Peenemünde na wyspie Uznam. (Znał ją, gdyż jego dziadek polował tu na kaczki.) W tym samym roku wstąpił do NSDAP, a w 1940 r. został oficerem SS (untersturmführerem), później awansował na sturmbannführera. Braun był głównym projektantem rakiety balistycznej A-4, która stała się „bronią odwetową” (vergeltungswaffe) hitlerowskich Niemiec, czyli V-2. Pod koniec wojny masowa produkcja V-2 wiązała się ze śmiercią wielu tysięcy przymusowych robotników w kompleksie Mittelbau-Dora. W styczniu 1944 r. przy produkcji V-2 pracowało ich tam 10 tysięcy. Wtedy właśnie zakłady odwiedził von Braun, by zalecić zmiany na liniach montażowych. Musiał widzieć koszmar podziemnej fabryki. Zeznania świadków potwierdzają, że widział też stosy trupów przy ambulatorium i nie zareagował. W marcu 1944 r. szczecińskie Gestapo zatrzymało von Brauna za rzekome szkodzenie III Rzeszy. Ponoć rozpowiadał, iż wybuduje rakiety, które wejdą na orbitę okołoziemską, a nawet polecą na Księżyc, i jakoby skupiając się na tym zagadnieniu miał zaniedbać prace nad nową bronią. Jednak powód był głębszy: SS chciało przejąć pełnię kontroli nad niemieckim programem rakietowym. Zaś Braun akceptował gen. Dornbergera, a nie narzuconego przez Himmlera gen. SS Krammera. (Obawiano się też, że Braun jako czynny pilot może uciec do Anglii.) Po interwencji gen. Dornbergera i ministra Rzeszy Alberta Speera uwolniono konstruktora. W maju 1945 r. Wernher v. Braun oddał się w ręce Amerykanów, a dokładnie poddał się wraz ze swoim zespołem pierwszemu napotkanemu szeregowcowi amerykańskiemu. Decyzja ta nie była przypadkowa, gdyż von Braun wybrał to państwo, które umożliwi mu kontynuację swych badań. Nie pomylił się - został członkiem 115-osobowej grupy niemieckich specjalistów, których przewieziono do USA i skoszarowano w Forcie Bliss w Teksasie. Tam Braun kontynuował prace nad rakietami. W 1947 r. przyjechał na krótko na swój ślub do Niemiec. 1 marca 1947 r. ożenił się ze swoją bardzo bliską kuzynką Marie Irmengard Emmy Luisą Gisel von Quistorp. Była ona córką Alexandra von Quistorp, brata matki konstruktora Emmy. Mieli troje dzieci: córki Iris (ur. 1948) i Margrit (ur.1952) oraz syna Petera (ur.1960). W USA Wernher von Braun skonstruował pocisk balistyczny średniego zasięgu Redstone, który stał się podstawą rakiety Jupiter C, a ta wyniosła na orbitę pierwszego amerykańskiego sztucznego satelitę Ziemi Explorer 1. W 1958 r. von Braun został zatrudniony w agencji kosmicznej NASA, stając się pierwszym dyrektorem Marshall Space Flight Center (centrum lotów kosmicznych) w Alabamie. Kolejnym dziełem von Brauna była rakieta Saturn V, która 21 grudnia 1968 r. wraz ze statkiem kosmicznym Apollo 8 wystartowała z przylądka Canaveral w kierunku Księżyca. Apollo 8 okrążył Księżyc. W następnym roku - 11 lipca 1969 r. człowiek wylądował na Księżycu. Tym samym rozpoczął się nowy etap w podboju kosmosu. Wernher von Braun otrzymał w swej karierze m.in. Krzyż Rycerski Żelaznego Krzyża (w III Rzeszy), Distinguished Service Medal (od NASA), amerykański National Medal of Science i zachodnioniemiecki Bundesverdienstkreuz. Zachorował na raka i zmarł w 1977 r. w wieku 65 lat.
Rodowodowe zawiłości Rodzina Wernhera von Braun nosiła tytuł baronów. Jej korzenie mocno usadowiły się w Prusach Wschodnich i na Pomorzu. Majątek rodowy mieścił się w Neucken (Dubki, ob. rejon Kaliningrad). Matka Emmy Cecile von Quistorp urodziła się w Crenzow, Kr. Greifswald (Gryfia), gdzie jej rodzina miała swoją posiadłość. Także w Crenzow urodził się jej ojciec, dziadek Wernhera, członek pruskiego domu panującego Wernher von Quistorp. 21 maja 1885 r. poślubił on urodzoną w Ratzan, Kr. Putzig (czyli w Rzucewie k. Pucka) 24-letnią Marie Eleonore Dorotheę von Below z możnego pruskiego rodu. Oboje państwo von Quistorp w odległych czasach, choć nie w tzw. prostej linii, mieli królewskich przodków. Wernher von Quistorp mógł pochwalić się antenatami w postaci królów Danii: Waldemara I (1131-1182), Waldemara II (1170-1241), Abla (ur. 1218), a wśród przodków żony byli: Robert III król Szkocji (1337-1406), Edward III król Anglii (1312-1377). Pradziadem Marie von Below był urodzony w Gdańsku Otto von Keyserlingk (1765-1822), który poślubił Emilię von Doenhoff (1769-1840). Zrodzona z tego związku córka Emma von Keyserlingk (1800-1856) była matką ojca Marie, Gustawa von Below. Poprzez ród Doenhoffów Maria von Quistorp szczycić się mogła związkami genealogicznymi także z królem Anglii Henrykiem II (1133-1189) oraz z królami Francji: Ludwikiem IX (1214-1270), Filipem III (1245-1285), Filipem IV (1293-1350) i Janem II 1319-1364). Co ciekawe, Wernher von Braun - poprzez parentele rodziny von Quistorp - ma wspólnego przodka z Dianą Spencer (1961-1997), słynną księżną Walii. Tym wspólnym przodkiem jest król Danii Waldemar II.
Kaszubscy przodkowie - pierwszy ślad Michał Wojewódzki na str. 245 książki „Akcja V-1,V-2” (wyd. IV, PAX 1984) przytoczył opowieść prof. Janusza Groszkowskiego, który przebywając w 1973 r. na uroczystościach kopernikowskich w Waszyngtonie spotkał w ambasadzie RFN Wernhera von Brauna. Otóż von Braun okazał zadowolenie z poznania człowieka, który po przeciwnej stronie w konspiracji „rozgryzał” jego rakietę V-2. Stwierdził, że gdy zobaczył efekt pracy profesora był zdumiony jego dokładnością i trafnością. Ale ponadto powiedział, że nazwisko Groszkowski zawsze kojarzył z nazwiskiem swojej babki. Aby to plastycznie przedstawić na odwrocie karty wizytowej napisał po angielsku: „Moja babka była z domu Gostkowsky”. Czyżby babka słynnego konstruktora wywodziła się z Kaszub i była krewną słynnego feldmarszałka? W rozwiązaniu tej zagadki pomocny okazał się internet.
Przodkowie ze strony ojca - Gostkowscy Ojciec Wernhera von Braun, baron Magnus, był synem Maximiliana von Braun (1833-1918) i Eleonory von Gostkowski (1842-1928). Czyli rzeczywiście babcia pioniera podboju kosmosu była z domu Gostkowska. Niestety pochodziła z Mazur. Urodziła się 17 kwietnia 1842 r. w m. Dusin (Duzlen) w dzisiejszym pow. iławskim, woj. warmińsko-mazurskie. Pewnie Prus Wschodnich zbytnio nie opuszczała, gdyż zmarła w Królewcu. Jej rodzice, pruski porucznik Adolf von Gostkowski (1801-1857) i Friederike Ludwika z d. Brandt (1807-1887), również pochodzili z Prus Wschodnich. On urodził się w m. Markiny (Markienen), pow. Bartoszyce, ona była z okolic Mamonowa (Jaeckwitz Kr. Heiligenbei). Oboje zmarli także w Królewcu. 10 kwietnia 1838 r. zmarł w Bartoszycach (Bartenstein) ojciec wspomnianego por. Adolfa, mjr Georg Ludwig von Gostkowski, i to on jest kaszubskim ogniwem w genealogii von Brauna. Urodził się 27 listopada 1763 r. w majątku Gostkowskich (od 1756 r.) Nieder Cosmow, pow. Lębork, i zapewne jako pruski oficer trafił z Kaszub do Prus Wschodnich. Tam 30 marca 1792 r. w Rossen, Kr. Heiligenbei, ożenił się ze wschodnią Prusaczką Louise Herlene Albertine (1771-1837). Wcześniejsi przedstawiciele Gostkowskich byli już kaszubskimi autochtonami. Ojciec majora Johann Paul von Gostkowski urodził się w 1733 r. w Dąbrówce Wielkiej, pow. Lębork, a zmarł w Nieder Cosmow 22 grudnia 1776 r. Jego żoną była Elisabeth Charlotte von Thadden. Urodziła się 20 stycznia 1739 r. w Redystowie (Reddestow) k. Lęborka, a zmarła 2 lutego 1783 r. w m. Gartkowice (Gartkewitz). Jej matka Elisabeth pochodziła z wielce zasłużonej kaszubsko-pomorskiej rodziny von Zitzewitz. Zaś ostatnim odnotowanym w genealogii von Braunów Gostkowskim jest Philip Jakob von Gostkowski z Dąbrówki Wielkiej, który 20 stycznia 1762 r. w Redystowie poślubił Annę Christinę von Bandemer. Niestety nie znaleziono dowodu na to, że feldmarszałek von Yorck był spokrewniony z tą linią Gostkowskich. Natomiast ciekawe są losy bliskich praprababki von Brauna, wspomnianej Elisabeth Charlotte von Thadden. Jej ojciec Franz Ludwig von Thadden (ur.7 listopada 1693 r. w Lęborku, zm. 17 czerwca 1779 r. w Redystowie) był kapitanem pułku piechoty von Grumbkow nr 17 i właścicielem Redystowa. Jej najmłodszy brat Ernst Dietrich, ur. 3 marca 1746 r. w Redystowie, był adiutantem przybocznym Fryderyka Wielkiego i Fryderyka Wilhelma II. 22 października 1792 r. jako major został odznaczony za wojnę przeciw Francuzom (tzw. kampania reńska) orderem Pour le Mérite (Za zasługi). Służył w pułku piechoty von Arnim nr 13. Był członkiem Naczelnego Komitetu Wojennego. Dosłużył się stopnia pułkownika. Zmarł w Berlinie w 1799 r. w wieku 53 lat. Zaś najstarszy jej brat Johann Leopold, ur. 20 listopada 1735 r. w Redystowie, zasłynął tym, że jako podoficer batalionu grenadierów von Retzow brał udział we wszystkich kampaniach wojny siedmioletniej i był wielokrotnie ranny. Należał do najsłynniejszych pruskich podoficerów. W 1758 r. został podporucznikiem. W 1774 r. otrzymał Pour le Mérite, w 1777 r. został podpułkownikiem i dowódcą pułku piechoty Först von Anhalt-Bernburg nr 3, 10 września 1780 r. pułkownikiem, 3 czerwca 1784 r. generałem majorem i dowódcą pułku piechoty nr 3. Po kampanii reńskiej był już generałem porucznikiem. W 1799 r. został honorowym gubernatorem twierdzy Spandau. Zmarł w Halle 27 października 1817 r. w wieku 82 lat.
Literatura:
|
![Andrzej Szutowicz [Drawno]](/foto/autorzy/26.jpg)