I. Położenie i etymologia nazwy wsi

Czarnowo leży w gminie Brusy, odległe od tej miejscowości o 3 km w kierunku północno-zachodnim. Wieś to typowo rolnicza, umiejscowiona głównie wzdłuż drogi, wiodącej niemal dokładnie ze wschodu na zachód. W centrum znajduje się dawny budynek szkolny, obecnie zamieniony na dom mieszkalny. Jest też figura Najświętszego Serca Pana Jezusa, usytuowana na rozwidleniu dróg, oraz krzyż w gospodarstwie p. Bruskich.

Do końca XVI wieku nazwę wsi zapisywano różnie: Czernow, Czarnow, Czarnowo, Ciarnowo. Prawdopodobne nazwa wsi pochodzi od nazwiska Czarnowski. Czarnowscy mieli przydomki: Dolny, Nadolny, Rumel, Ukleja, Wika, Wnuk i Złosz.

 

II. Najstarsze dzieje wsi

W 1344 roku Czarnowo było wsią szlachecką. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1377 roku, kiedy to Winrich von Kniprode nadał prawa chełmińskie Czarnowu, którego dziedzicami byli bracia Andrzej i Hanko oraz ich bratankowi Piotr, Bertold, Będziemir, Jaśko i Pietrasz.

Granicę Czarnowa z Brusami stanowiła struga Niechwaszcz. Dalej granica wiodła wzdłuż drogi z Brus do Chełmów, następnie między Chełmami a Czarnowem przez opustoszałe tereny wsi Świętków.

 

III. Struktura ludnościowa wsi

W 1570 roku w Czarnowie przeważała gospodarka rolna. Mieszkało tu 6 gospodarzy mających do 3 łanów ziemi. Dwóch gospodarzy miało do 6 łanów .Bogatszych gospodarzy nie było. Może istniała tam też szlachta bezrolna.

Jak wiadomo, drobna szlachta na Zaborach była społecznie zróżnicowana. W 1772 roku w Czarnowie udziały w areałach mieli następujący szlachcice: von Czarnowski, von Orlikowski, von Ciszewski, von Lipińsk i von Piechowski - razem 29 włók. Wtedy mieszkańców wsi było 82.

W 1780 roku we wsiach Czarnowo i Gliśno mieszkało 120 katolików (Polaków) i 10 innowierców (Niemców). W sumie w całej bruskiej parafii mieszkało wtedy 1999 katolików Polaków i tylko 96 Niemców, a więc 5 % ogółu ludności, przy czym spotykamy ich zarówno we wsiach królewskich, jak i dobrach szlacheckich. W 1796 roku we wsi Czarnowo było 10 dzieci, których dotyczył tzw. obowiązek szkolny, czyli w wieku 6-14 lat..

Bratanek Krzysztofa Łukowicza z Żabna, dziedzic na Żabnie i nie tylko - Adam, był właścicielem 2 udziałów w Czarnowie (5 i ¼ włóki), które nabył w latach 1821 i 1834. Żonaty był z Teresą Wisińską i miał 2 dzieci: Józefa i Józefę. Całość majątku wbrew istniejącym prawom szlacheckim zapisał córce, która wyszła za mąż za Jana Przewoskiego z Czarnowa. Testament ten został później unieważniony, a majątek podzielono.

W 1904 roku w Czarnowie mieszkały 352 osoby. W 1907 roku we wsi była jedna izba lekcyjna. Szkoła była z czerwonej cegły. W latach 60-tych XX wieku została sprzedana i zamieniona na mieszkanie prywatne.

W Czarnowie urodził się słynny poeta, działacz i ideolog kaszubski Jan Karnowski (1886-1939). Nazwisko jego jednak nie pochodzi od nazwy miejscowości, jak się czasem uważa, gdyż jego ród przybył w te strony z okolic Chełmna.

U schyłku zaborów, w 1910 r. we wsi Czarnowo mieszkało 324 Polaków i 40 Niemców. W powojennych latach mieszkało tam: w 1921 r. - 358, w 1931 r. - 331, a w 1937 r. - 358 osób.

Rolnictwem parało się wtedy 318 osób, na rzecz skarbu państwa pracowało 10 osób, a tylko dwie pracowały w przemyśle.

W roku 1940 w Czarnowie mieszkało ogółem 335 osób. Społeczność wiejska walczyła z wrogiem niemieckim. W 1945 roku kilka osób ze wsi zostało aresztowanych i wywiezionych przez Armię Czerwoną, m.in. Łukasz Leper i Jan Myszka. Podczas II wojny wieś została w około 40% zniszczona.

Nadszedł czas odbudowy. Niektóre drewniane domy rozbierano, ale nie zawsze w ich miejsce pojawiały się nowe. Obecnie wieś się rozwija. W 2008 roku zbudowano 3 nowe domy mieszkalne. Czarnowo ma elektryczność i sklep spożywczy, ale nadal droga prowadząca przez wieś jest brukowa.